Αρχική

Το Θέμα της Ημέρας 

Είναι η φιλοσοφία κομμάτι της ζωής μας;

Στο Συμπόσιο του Ξενοφώντα, ο συγγραφέας παρουσιάζει τον Σωκράτη να λέει για τον εαυτό του πως είναι «αυτουργός της φιλοσοφίας» (αυτοδίδακτος στη φιλοσοφία). Επειδή ο Πλάτωνας παραδίδει όσα έλεγε ο Σωκράτης, πρέπει να δεχθεί κανείς ότι ο Σωκράτης είναι εκείνος που συνέβαλε στη γενίκευση του όρου «φιλοσοφία», με την έννοια της καθολικής παιδείας. 

Υπάρχουν στιγμές, που πολλοί άνθρωποι, όπως ο πολύ καλός μου φίλος και συνεργάτης, Άρης Μακαρίτης (πάνω φωτογραφία), αισθάνονται την ανάγκη να κάνουν μια περισυλλογή. Να φιλοσοφήσουν, αν θέλετε, λιγάκι τη ζωή. Βλέπετε η φιλοσοφία, όπως και να το κάνουμε, είναι πάντα ένα κομμάτι της ζωής μας.

Λέγεται ότι ο Πυθαγόρας χρησιμοποίησε πρώτος τον όρο φιλόσοφος: «Ερωτηθείς –λέει ο Διογένης Λαέρτιος –υπό Λέοντος του Φλειασίων τυράννου τις είη, φιλόσοφος ειπείν... Εν τω βίω, οι μεν ανδραποδώδεις, έφη, φύονται δόξης και πλεονεξίας θηραταί, οι δε φιλόσοφοι της αληθείας» (Όταν ο Λέων, τύραννος των Φλειασίων, ρώτησε τον Πυθαγόρα τι είναι, του αποκρίθηκε πως είναι φιλόσοφος... Στη ζωή, είπε, εκείνοι που έχουν δουλική φύση γεννιώνται με έμφυτη επιθυμία να επιδιώξουν τη δόξα και την πλεονεξία, ενώ οι φιλόσοφοι έχουν έμφυτο τον έρωτα της αλήθειας). Κατά τον Κικέρωνα (Τουσκουλαναί διατριβαί) ο Πυθαγόρας έλεγε ότι δεν ήξερε καμιά τέχνη, αλλά ήταν φιλόσοφος.

Αλλά και ο Ηράκλειτος, στο 35ο απόσπασμα, λέει: «χρη γαρ ευ μάλα πολλών ίστορας φιλοσόφους άνδρας είναι» (είναι απαραίτητο όσοι είναι φίλοι της σοφίας να έχουν ερευνήσει πολλά πράγματα). Επειδή πολλοί θεωρούν το ανέκδοτο της συνομιλίας του Πυθαγόρα με τον Λέοντα ως μεταγενέστερης προέλευσης, ο Ηράκλειτος είναι ίσως ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο φιλόσοφος.

Ο Ηρόδοτος (Α 30) παριστάνει τον βασιλιά των Λυδών Κροίσο να λέει στον Σόλωνα «ως φιλοσοφέων γην πολλήν θεωρίης είνεκεν επελήλυθας» (έχεις γυρίσει πολλές χώρες για να τις παρατηρήσεις, από έρωτα προς τη σοφία).

Το ρήμα «φιλοσοφώ» συναντάται και στα συγγράμματα του Ιπποκράτη. Χρησιμοποιείται επίσης από τον Θουκυδίδη (Β 40) στο περίφημο χωρίο του Επιταφίου λόγου του Περικλή: «Φιλοκαλούμεν μετ’ ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας» (επιδιώκουμε το ωραίο χωρίς πολυτελείς δαπάνες και καλλιεργούμε τη σοφία χωρίς να χάνουμε την ευψυχία μας). Ο Ξενοφώντας στα Απομνημονεύματα (4, 2, 23) βάζει τον Ευθύδημο να λέει στον Σωκράτη «ώιμην φιλοσοφείν φιλοσοφίαν δι’ ης αν μάλιστα ενόμιζον παιδευθήναι τα προσήκοντα ανδρί καλοκαγαθίας ορεγομένων» (πίστευα πως ασχολούμουν με φιλοσοφία, που θα μπορούσε να μου δώσει τη μόρφωση που αρμόζει σε όποιον επιθυμεί να γίνει τέλειος στο σώμα και την ψυχή).

Στο Συμπόσιο του Ξενοφώντα, ο συγγραφέας παρουσιάζει τον Σωκράτη να λέει για τον εαυτό του πως είναι «αυτουργός της φιλοσοφίας» (αυτοδίδακτος στη φιλοσοφία). Επειδή ο Πλάτωνας παραδίδει όσα έλεγε ο Σωκράτης, πρέπει να δεχθεί κανείς ότι ο Σωκράτης είναι εκείνος που συνέβαλε στη γενίκευση του όρου «φιλοσοφία», με την έννοια της καθολικής παιδείας.

Για τον Πλάτωνα, η φιλοσοφία δεν είναι μερική, αλλά γενική επιστήμη. Στην Πολιτεία (475 Β) γράφει «ουκούν και τον φιλόσοφον σοφίας φήσομεν επιθυμητήν είναι, ου της μεν, της δ’ ου αλλά πάσης» (θα δεχτούμε πως ο φιλόσοφος δεν είναι εραστής αυτού του είδους της σοφίας ή ενός άλλου, αλλά είναι εραστής της συνολικά νοούμενης σοφίας).

Ο Αριστοτέλης γράφει στο Μετά τα φυσικά: «έστι του φιλοσόφου περί πάντων δύνασθαι θεωρείν» (αποτελεί γνώρισμα του φιλοσόφου να μπορεί να εξετάζει θεωρητικά όλη την πραγματικότητα). Έλεγε την φιλοσοφία «γνώσιν των όντων ήι όντα» (γνώση των όντων ως προς την οντολογική τους προέλευση), και «τέχνην τεχνών και επιστήμην επιστημών». Ο Πλάτωνας την αποκαλεί κάπου «μελέτην θανάτου» (Φαίδων 64 Α) και αλλού «ομοίωσιν θεώ κατά το δυνατόν ανθρώπω». Οι Στωϊκοί και ο Επίκτητος δέχονται πρακτικότερους ορισμούς της φιλοσοφίας· τη θεωρούν εφόδιο για την άσκηση της αρετής. Ο Επίκουρος την θεωρεί τέχνη που εξασφαλίζει την ευδαιμονία και προφυλάσσει από το φόβο του θανάτου.

[Το σημερινό άρθρο επιτρέψτε μου να το αφιερώσω στον πολύ καλό μου φίλο και συνεργάτη, Άρη Μακαρίτη, ευχόμενος από καρδιάς Καλό Καλοκαίρι.]

 

Με σεβασμό και τιμή

ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΝ. ΣΑΚΚΕΤΟΣ

Τρίτη, 23 Ιουλίου 2019

Τελευταία Άρθρα

  • Τα Θέματα της Ημέρας 23 Ιουλίου 2019
    Σημαντικά γεγονότα, άγνωστα καθημερινά ή διαχρονικά θέματα και πολλά επίκαιρα και αξιοσημείωτα σχόλια διανθίζουν το μπλογκ της ιστοσελίδας μας για τούτη τη χρονιά, το 2019!... Θέματα που θα σας κρατούν συντροφιά όχι μόνο με την πρωτοτυπία τους, αλλά και με τον τρόπο γραφής της ταπεινότητάς μας, που επί τόσα χρόνια υπηρετεί το δημοσιογραφικό τρίπτυχο: Ενημέρωση, Ψυχαγωγία και Επιμόρφωση. Καλή ανάγνωση!..
  • Είναι η φιλοσοφία κομμάτι της ζωής μας;
    Στο Συμπόσιο του Ξενοφώντα, ο συγγραφέας παρουσιάζει τον Σωκράτη να λέει για τον εαυτό του πως είναι «αυτουργός της φιλοσοφίας» (αυτοδίδακτος στη φιλοσοφία). Επειδή ο Πλάτωνας παραδίδει όσα έλεγε ο Σωκράτης, πρέπει να δεχθεί κανείς ότι ο Σωκράτης είναι εκείνος που συνέβαλε στη γενίκευση του όρου «φιλοσοφία», με την έννοια της καθολικής παιδείας.
  • Εν Εκκλησίαις!..
    23 Ιουλίου: Προφήτου Ιεζεκιήλ (1). Ιερομαρτύρων Απολλιναρίου και Βιταλίου, επισκόπων Ραβέννης. Απολλώνιου και Φωκά του νέου (1).Των υπό των Βουλγάρων ποικίλοις τρόποις τιμωριών τελειωθέντων Μαρτύρων, επί Νικηφόρου του βασιλέως, Αθανασίου. Οσίων Θύρσου [Θερίσου] επισκόπου Καρπασίας του αναχωρητού, [Σωσ] Άννης, της εν τη Λευκάτη και Πελαγίας της Τηνίας (†1834).
  • Τα Θέματα της Ημέρας 22 Ιουλίου 2019
    Σημαντικά γεγονότα, άγνωστα καθημερινά ή διαχρονικά θέματα και πολλά επίκαιρα και αξιοσημείωτα σχόλια διανθίζουν το μπλογκ της ιστοσελίδας μας για τούτη τη χρονιά, το 2019!... Θέματα που θα σας κρατούν συντροφιά όχι μόνο με την πρωτοτυπία τους, αλλά και με τον τρόπο γραφής της ταπεινότητάς μας, που επί τόσα χρόνια υπηρετεί το δημοσιογραφικό τρίπτυχο: Ενημέρωση, Ψυχαγωγία και Επιμόρφωση. Καλή ανάγνωση!..

Τα τελευταία βιβλία του Άγγελου Σακκέτου

  • Γιατί οι έσχατοι έσονται πρώτοι
    Επιστημονική μελέτη βασισμένη πάνω στο έργο του Ευάγγελου Λεμπέση: \" Η τεράστια κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω\".
  • Ο Άγνωστος Πατροκοσμάς
    Οι συγκλονιστικές αποκαλύψεις από τις ερμηνείες των Διδαχών και Προφητειών του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.
  • Παπουλάκος: Άγνωστες Προφητείες...
    Άγνωστες Προφητείες και Θαύματα. Η επαλήθευση των προφητειών και ο παγκόσμιος θρίαμβος του ανθρώπου!