18/11/17 20:59 - Πού βρισκόταν το πρώτο αστεροσκοπείο του κόσμου;

 

Πού βρισκόταν το πρώτο αστεροσκοπείο του κόσμου;

Ο Ίππαρχος, που μπορεί να θεωρηθεί ο θεμελιωτής της αστρονομίας, εργαζόταν με αυστηρά επιστημονικό πνεύμα, στηρίζοντας τα συμπεράσματά του στην παρατήρηση, και είναι ο πρώτος που διαπίστωσε πως τα άστρα δεν είναι αιώνια, αλλά γεννιούνται και εξαφανίζονται στον ουρανό. Ο περίφημος κατάλογος των αστέρων, που συμπλήρωσε το 127 π.Χ., περιλαμβάνει στοιχεία για τα 1.039 λαπρότερα άστρα και σ' αυτόν στηρίχθηκαν οι κατάλογοι όλων των μεταγενέστερων αστρονόμων. Πού βρισκόταν, λοιπόν, το πρώτο αστεροσκοπείο όπου ο Ίππαρχος έκανε τις παρατηρήσεις του;

ΕΙΝΑΙ αλήθεια ότι ο Ίππαρχος ήταν ένας μεγάλος Έλληνας Αστρονόμος και γεωγράφος από τη Νίκαια της Βιθυνίας. Είναι άγνωστο πότε ακριβώς έζησε, πρέπει όμως να βρισκόταν στη ζωή μεταξύ του 161 και του 127 π.Χ. Φαίνεται πως πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του στη Ρόδο, γι' αυτό και ονομάστηκε Ρόδιος. Μοναδικό έργο του που διασώθηκε είναι το Περί των Αράτου και Ευδόξου φαινομένων εξηγήσεις βιβλία τρία. Είχε γραφεί στη νεανική του ηλικία και είναι το σχετικά πιο ασήμαντο. Τα άλλα του έργα καταστράφηκαν στην πυρκαγιά της Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης, αλλά το περιεχόμενό τους είναι γνωστό από άλλους συγγραφείς (Πτολεμαίος, Πλίνιος, Στράβων, Θέων ο Σμυρναίος, Θέων ο Αλεξανδρεύς, Πλούταρχος). Οι τίτλοι των κυριότερων έργων του είναι οι εξής: Περί των αστερισμών, Περί της των απλανών συντάξεως και του καταστηριγμού, Περί της των συνανατολών πραγματείας, περί της των δώδεκα ζωδίων αναφοράς, Περί της μεταπτώσεως των τροπικών και εαρινών σημείων, Παραλλακτικών βιβλία δύο, Περί μεγεθών και αποστημάτων Ηλίου και Σελήνης, Περί της κατά πλάτος μηνιαίας της Σελήνης κινήσεως, Περί εκλείψεων Ηλίου κατά τα επτά κλίματα, Περί εμβολίμων μηνών τε και ημερών, Περί του ενιαυσίου μεγέθους, Περί της πραγματείας των εν κύκλω ευθειών βιβλία δώδεκα, Περί των διά βάρους κάτω φερομένων, Προς τον Ερατοσθένη και τα εν τη γεωγραφία αυτού λεχθέντα και Εις τους αρίστους. Πολύ εκτενείς περικοπές του έργου Περί των αστερισμών περιλαμβάνει η Μαθηματική σύνταξη του Πτολεμαίου (Αλμαγέστη), που το 7ο και το 8ο βιβλίο της περιέχουν πλήρη περιγραφή των αστερισμών και πλήρη κατάλογο των αστέρων που είχε καταγράψει ο Ίππαρχος. Ο Ίππαρχος χρησιμοποιούσε για τις παρατηρήσεις του πολλά όργανα, ιδίως τον αστρολάβο, που ανακάλυψε ο ίδιος. Με αυτόν κατόρθωνε ο αστρονόμος να μετράει με ακρίβεια τις συντεταγμένες των αστέρων και ιδίως τις εκλειπτικές συντεταγμένες. Ανακάλυψε επίσης τη μετάπτωση, τρίτη σε σειρά σπουδαιότητας κίνηση της γης, έπειτα από την περιστροφή της γύρω από τον ήλιο και γύρω από τον εαυτό της. Εκτός από τον αστρολάβο, ο Ίππαρχος χρησιμοποιούσε και τη διόπτρα, όργανο που επέτρεπε την εκτίμηση της φαινομένης διαμέτρου του ήλιου και της σελήνης. Είχε επίσης και πλήθος άλλων οργάνων που μεταχειρίζονταν οι προηγούμενοι αστρονόμοι (καθέτιο, γνώμονα, ηλιοτρόπιο, κλεψύδρα, στερεά σφαίρα, υδρολόγιο, κ.λπ.). Ο Ίππαρχος, που μπορεί να θεωρηθεί ο θεμελιωτής της αστρονομίας, εργαζόταν με αυστηρά επιστημονικό πνεύμα, στηρίζοντας τα συμπεράσματά του στην παρατήρηση, και είναι ο πρώτος που διαπίστωσε πως τα άστρα δεν είναι αιώνια, αλλά γεννιούνται και εξαφανίζονται στον ουρανό. Ο περίφημος κατάλογος των αστέρων, που συμπλήρωσε το 127 π.Χ., περιλαμβάνει στοιχεία για τα 1.039 λαπρότερα άστρα και σ' αυτόν στηρίχθηκαν οι κατάλογοι όλων των μεταγενέστερων αστρονόμων. Την μετάπτωση, την ανακάλυψε ο Ίππαρχος συγκρίνοντας τις θέσεις των αστέρων που είχε καθορίσει ο αστρονόμος Τιμόχαρις, 154 χρόνια πριν από τον Ίππαρχο, με εκείνες που είχε υπολογίσει ο ίδιος. Ή ο Τιμόχαρις είχε κάνει λάθος ή η θέση των αστέρων είχε αλλάξει στο διάστημα που μεσολάβησε. Το γεγονός ότι και ο Αρύστυλλος, άλλος αστρονόμος, παρουσίαζε σταθερή διαφορά μαζί του στον προσδιορισμό της θέσης των αστέρων οδήγησε τον Ίππαρχο στο συμπέρασμα πως υπήρχε μετατόπιση, που την υπολόγισε σε 47 δεύτερα λεπτά τόξου κάθε χρόνο, δηλαδή μόνο κατά 3,5 δεύτερα λεπτά διαφορετική από την πραγματική (50, 2). Ο Ίππαρχος, καταλαβαίνοντας πως δεν μπορούσε να υπάρχει μετατόπιση όλων των άστρων προς την ίδια διεύθυνση και κατά το ίδιο ποσοστό, απέδωσε τη μετακίνηση στη γη και ονόμασε το φαινόμενο αυτό μετάπτωση. Ο Ίππαρχος προσδιόρισε τη διάρκεια του έτους σε 365,246667 ημέρες (αντί του αληθινού 365, 242217), διορθώνοντας σημαντικά τους υπολογισμούς των Αιγυπτίων αστρονόμων, που μιλούσαν για 365, 25 ημέρες. Καθόρισε με ακρίβεια και τη διάρκεια των εποχών του έτους (94 1/2 ημέρες η άνοιξη, 92 1/2 ημέρες το καλοκαίρι, 88 1/2 ημέρες το φθινόπωρο και 90 1/8 ημέρες ο χειμώνα). Οι αριθμοί αυτοί προσεγγίζουν πολύ τους αληθινούς, που παρέχουν τη διάρκεια των εποχών του έτους. Υπολόγισε επίσης τη λόξωση της εκλειπτικής, δηλαδή τη γωνία της τροχιάς της γης σχετικά με τον ισημερινό, σε 23ο, 51', κάνοντας σφάλμα μόνο 8 λεπτών. Προσπάθησε να προσδιορίσει το μέγεθος και την απόσταση του ήλιου, αλλά τα συμπεράσματά του ήταν απατηλά, γιατί τα όργανα που είχε στη διάθεσή του ήταν ατελή σχετικά με όσα υπάρχουν σήμερα. Υπολόγισε πως το μέγεθος του ήλιου ισοδυναμούσε προς 1.880 φορές το μέγεθος της γης μόνο –αλλά είχε κι ο ίδιος αμφίβολες σχετικά με τα εξαγόμενά του. Από το άλλο μέρος, όμως, βρήκε με μεγάλη προσέγγιση την κλίση της σεληνιακής τροχιάς σχετικά με την εκλειπτική, καθώς και το χρόνο μιας συνοδικής περιφοράς της σελήνης γύρω από τη γη. Καθόρισε μερικές από τις ανωμαλίες της σεληνιακής τροχιάς, και υπολόγισε την απόσταση της σελήνης από τη γη σε 59 γήινες ακτίνες και τη διάμετρο της σελήνης στο 1/3 της γήινης. Οι αριθμοί αυτοί δεν απέχουν πολύ από την πραγματικότητα.
Ο Ίππαρχος έκανε και παρατηρήσεις των πλανητών, ανακάλυψε σημαντικά γνωρίσματα των τροχιών τους και υπολόγισε το μέγεθος του μεγίστου κύκλου της σε 39.960 χιλιόμετρα αντί για τις 40.000 χιλιόμετρα, που είναι η πραγματικότητα (λάθος 40 μόνο χιλιομέτρων). Ο Ίππαρχος θεωρεί τη γη σφαιροειδή. Εκτός της αστρονομίας, ο Ίππαρχος επιδόθηκε και στα μαθηματικά, τελειοποιώντας τη σφαιρική τριγωνομετρία του Απολλωνίου, καθώς και στη μετεωρολογία. Λέγεται πως προφήτευε τον καιρό κατά τρόπο που προκαλούσε το θαυμασμό των συγχρόνων του. Στον τομέα της μαθηματικής γεωγραφίας, ανακάλυψε πρώτος ότι το γεωγραφικό πλάτος ενός τόπου είναι ίσο προς το ύψος του πολικού αστέρα από τον ορίζοντα του τόπου αυτού, και ότι το γεωγραφικό μήκος δύο τόπων ισούται προς τη διαφορά των χρόνων στους τόπους αυτούς. Πρώτος εφάρμοσε τη στερεογραφική προβολή της σφαίρας, δηλαδή την απεικόνιση της σφαιρικής επιφάνειας σ' ένα επίπεδο, που βρίσκει τόση εφαρμογή σήμερα στη σύνταξη των γεωγραφικών χαρτών. Χωρίς την επιστημονική εργασία και σκέψη του Ιππάρχου, το έργο των μεταγένεστερων αστρονόμων θα ήταν ασφαλώς πολύ δυσχερέστερο, παρ' όλο που η αυστηρή κατεργασία των εμπειρικών δεδομένων και η μαθηματική αφαίρεση, που χρησιμοποίησε, πιθανόν να καθυστέρησε την παραδοχή του ηλιοκεντρικού συστήματος. (Βλέπε και Εγκυκλοαπίδεια Δομή)

Πού βρισκόταν το πρώτο αστεροσκοπείο του κόσμου;

Ο Ίππαρχος, που μπορεί να θεωρηθεί ο θεμελιωτής της αστρονομίας, εργαζόταν με αυστηρά επιστημονικό πνεύμα, στηρίζοντας τα συμπεράσματά του στην παρατήρηση, και είναι ο πρώτος που διαπίστωσε πως τα άστρα δεν είναι αιώνια, αλλά γεννιούνται και εξαφανίζονται στον ουρανό. Ο περίφημος κατάλογος των αστέρων, που συμπλήρωσε το 127 π.Χ., περιλαμβάνει στοιχεία για τα 1.039 λαπρότερα άστρα και σ' αυτόν στηρίχθηκαν οι κατάλογοι όλων των μεταγενέστερων αστρονόμων. Πού βρισκόταν, λοιπόν, το πρώτο αστεροσκοπείο όπου ο Ίππαρχος έκανε τις παρατηρήσεις του; Ας διαβάσουε τι γράφει μεταξύ άλλων η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της Τρίτης 1ης Μαρτίου 1966, σελίδα 2