13/09/18 17:26 - Λησμονήσαμε κιόλας την Ελλάδα του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή ;

 

Λησμονήσαμε κιόλας την Ελλάδα του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή ;

Επειδή σαν σήμερα, 13 Σεπτεμβρίου 1873, γεννήθηκε ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς του κόσμου, ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής, ας οπλίσουμε την ψυχή μας με δύναμη και ας φωτίσουμε τη διάνοιά μας με το φως που εξέπεμψε η μεγάλη αυτή επιστημονική μορφή!...

ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ, ότι ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής (1873 – 1950) ήταν ένας πολύ μεγάλος Έλληνας μαθηματικός και ακαδημαϊκός. Γεννήθηκε στο Βερολίνο, όπου βρισκόταν o πατέρας του ως μέλος της διπλωματικής αντιπροσωπείας της Τουρκίας, για να συμμετάσχει στο συνέδριο που θα διευθετούσε το ζήτημα των συνόρων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Ο Καραθεοδωρής, αφού τελείωσε το γυμνάσιο, πήρε το δίπλωμα του πολιτικού μηχανικού στο Βέλγιο και εργάστηκε για δύο χρόνια (1898-1900) στα τεχνικά έργα του φράγματος Ασουάν, στην Αίγυπτο. Ωστόσο, σύντομα ανακάλυψε ότι το μεγάλο πάθος του ήταν τα μαθηματικά.
Ξεκίνησε, λοιπόν, τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου (1900) και αργότερα στο πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν, εκπονώντας παράλληλα τη διατριβή του με αντικείμενο τον κλάδο του λογισμού των μεταβολών.
Η μελέτη αυτή συνέδεσε το όνομα του Καραθεοδωρή με τον Λαγκράνζ (θεωρείται ο εισηγητής του λογισμού των μεταβολών) και τον Γιόχαν Μπερνούλι (πρωτοπόρος του λογισμού), καθώς και άλλους διάσημους μαθηματικούς, όπως οι Γκάους, Γιακόμπι, Βάιερστρας, Χάμιλτον και Χίλμπερτ. Ο λογισμός των μεταβολών παραμένει και σήμερα άρρηκτα συνδεδεμένος με τις μελέτες του Καραθεοδωρή!
Ένα έτος μετά την υποστήριξη της διδακτορικής του διατριβής, ο Καραθεοδωρής αναγορεύθηκε υφηγητής στο Γκέτινγκεν (1905) και αργότερα εντεταλμένος υφηγητής στη Βόνη (1908-9), καθηγητής στο Ανόβερο (1910), καθηγητής στο πολυτεχνείο του Μπρέσλαου (1910-13) και τακτικός καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν (1913-18).
Το 1920 του προσφέρθηκε έδρα στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου, όμως την ίδια ακριβώς περίοδο προσκλήθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο για να οργανώσει πανεπιστήμιο στη Σμύρνη. Έτσι, εγκατέλειψε την περιζήτητη θέση στο Βερολίνο και εγκαταστάθηκε στη Σμύρνη μέχρι τη Μικρασιατική καταστροφή (1922), οπότε αναγκάστηκε να διακόψει το έργο του.
Ο Καραθεοδωρής επέστρεψε στην Αθήνα, όπου ανακηρύχθηκε επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και ανέλαβε καθήκοντα στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Δυστυχώς, οι πολλαπλές απογοητεύσεις που εισέπραξε κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ελλάδα τον ανάγκασαν να αποδεχθεί την πρόταση για την ανάληψη έδρας στο Μόναχο (1924), όπου παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του.
Χωρίς αμφιβολία ο Καραθεοδωρής υπήρξε φωτεινό και πολύπλευρο πνεύμα. Κι όπως γράφει ο Δ. Χόνδρος: «Ήταν το αντίθετο ακριβώς του πούρου μαθηματικού. Ήταν άνθρωπος και τίποτε το ανθρώπινο δεν ήταν ξένο προς αυτόν. Από τέχνη, υπό όλες τις μορφές, εκαταλάβαινε όσο ολίγοι. Τα ελληνικά, νέα και αρχαία, και τα λατινικά τα εγνώριζε εξ ίσου καλά όπως και τα γαλλικά, τα γερμανικά, τα αγγλικά και στη βιβλιογραφία ήταν άφθαστος.»!
Δεν είναι τυχαίο ότι διετέλεσε μέλος πολλών επιστημονικών εταιρειών καθώς και των Ακαδημιών του Βερολίνου, του Γκέτινγκεν, των Λυγκέων της Ρώμης, του Μονάχου, της Αθήνας και της Παπικής Ακαδημίας. Το μαθηματικό έργο του, που υπήρξε εκτεταμένο και πολύπλευρο, ξεκίνησε με τις έρευνές του στον λογισμό των μεταβολών. Στη διδακτορική του διατριβή ήταν ο πρώτος που μελέτησε συστηματικά και γενικά τη θεωρία των αποκαλούμενων ασυνεχών λύσεων στον λογισμό των μεταβολών και γενίκευσε μια θέση του Γιόχαν Μπερνούλι σχετικά με το πρόβλημα του λεγόμενου βραχυστοχρόνου.
Οι εργασίες του Καραθεοδωρή, προϊόντα της διατριβής του, συνοψίζονται στην πραγματεία του Λογισμός των Μεταβολών, η οποία δημοσιεύθηκε στο ομαδικό έργο των Φρανκ και Φον-Μίζες με τίτλο «Οι διαφορικές και ολοκληρωτικές εξισώσεις της Μηχανικής και της Φυσικής». Η τελική συγκέντρωση των έργων του πραγματοποιήθηκε στο βιβλίο του με τίτλο «Λογισμός των Μεταβολών» (1935).
Παράλληλα ο Καραθεοδωρής μελέτησε τη θεωρία των μιγαδικών συναρτήσεων (1905) και διατύπωσε τα συμπεράσματά του σε μια σημαντική ανακοίνωση στην Ακαδημία του Παρισιού με αφορμή το περίφημο θεώρημα του Πικάρ· πιο συγκεκριμένα, ασχολήθηκε με τη σύμμορφη απεικόνιση, ενώ οι έρευνές του, με τη μορφή διαλέξεων, δημοσιεύθηκαν από το πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ με τον τίτλο Conformal Representatio (τα μαθήματα αυτά είχε διδάξει νωρίτερα στο Χάρβαρντ, όπου είχε προσκληθεί το 1928).
Αναμφίβολα, η συμβολή του Καραθεοδωρή υπήρξε σημαντική και στη θεωρία των πραγματικών συναρτήσεων και στη θεωρία του μέτρου, ενώ από διδακτική άποψη το σύγγραμμά του για τις πραγματικές συναρτήσεις διατηρεί ακόμη και σήμερα την επικαιρότητά του.
Παράλληλα -όπως γράφει ο Δ. Χόνδρος- με το σημαντικό έργο του στα μαθηματικά, ο Καραθεοδωρής ήταν και εξαιρετικός θεωρητικός φυσικός. Οι εργασίες του στη θεωρητική φυσική τον ανάγκασαν να παραδεχτεί ότι «αν δεν ήταν τόσο μεγάλος μαθηματικός, θα του έδιναν μία πολύ καλή θέση στους μεγάλους θεωρητικούς της Φυσικής»!
Όταν είχα τις δικές μου τηλεοπτικές εκπομπές, είχα την χαρά να αφιερώσω μερικές εξ αυτών στον μεγάλο Έλληνα μαθηματικό, όπως την 28ην Ιουνίου 1998 με φιλοξενούμενο τον Βαγγέλη Σπανδάγο, την 5ην Ιανουαρίου 2000 με φιλοξενούμενους τους Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη και Αλέξανδρο Λαγκαδά και την 23ην Ιανουαρίου 2000 με φιλοξενούμενο τον Βαγγέλη Σπανδάγο. Ήταν η εποχή που μιλούσαμε για τις επιστημονικές σχέσεις Καραθεοδωρή και Αϊνστάϊν πολύ πριν το Ισραήλ παραδώσει στην Ελλάδα μερικές από τις επιστολές που αντηλλάγησαν μεταξύ των δύο μεγάλων αυτών επιστημόνων!
Καλό θα ήταν λοιπόν να μη μιλάμε μόνο για την Ελλάδα του Περικλή, του Τρικούπη, του Βενιζέλου ή του Καραμανλή, αλλά και για την Ελλάδα του Πυθαγόρα, του Ευκλείδη, του Αρχιμήδη ή του Καραθεοδωρή!..

Με σεβασμό και τιμή
ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΝ. ΣΑΚΚΕΤΟΣ
Πέμπτη, 13 Σεπτεμβρίου 2018