26/12/11 22:25 - Είναι -άραγε- ερωτικό το βιβλίο «Άσμα Ασμάτων» της Βίβλου;

Είναι -άραγε- ερωτικό το βιβλίο «Άσμα Ασμάτων» της Βίβλου;

«Η θέση ενός τέτοιου βιβλίου στην Αγία Γραφή προκαλεί συχνά έκπληξη στον αναγνώστη. Παρ' όλα αυτά ο έρωτας, όπως και όλα τα αγνά συναισθήματα που συνδέουν τους ανθρώπους μεταξύ τους, συνιστούν δώρα του Θεού και από την άποψη αυτή η εξύμνηση τους δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από τη Βίβλο.» (Ελληνική Βιβλική Εταιρεία)

Άσμα Ασμάτων, ξυλογραφία του Γιάννη Κυριακίδη για την έκδοση του 2000 (εκδ. Καστανιώτη και Διάττων). (Περιοδικό «Αρχαιολογία»)

Το βιβλίο «Άσμα Ασμάτων», όπως λέει η πανέμορφη Ελληνίδα ηθοποιός και τηλεπαρουσιάστρια, Μαριαλένα Ανδρέου, που βλέπουμε στις φωτογραφίες μας, είναι σε όλους γνωστό, είναι ένα από τα ποιητικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, αποτελούμενο από οκτώ κεφάλαια. Το θέμα του άσματος είναι ο αμοιβαίος πόθος δύο αγαπημένων και η υπέρτατη ευχαρίστησή τους, όταν ύστερα από πολλά εμπόδια ενώνονται και απολαμβάνουν τον έρωτά τους.
Τα συναισθήματα των προσώπων, που είναι ο Σολομών, η Σουναμίτις και άλλα, εκφράζονται με διαλογικά άσματα. Τα επιμέρους αυτά άσματα αποτελούν μια ενότητα όχι μόνο ως προς το περιεχόμενο αλλά και ως προς τη μορφή, και ιδιαίτερα ως προς το γλωσσικό χαρακτήρα και το μέτρο.
Να πούμε εδώ, ότι στο «Άσμα Ασμάτων» περιγράφονται ειδικότερα: η γέννηση του φλογερού αισθήματος της αγάπης (α΄ 2 - β’ 7), η αλματώδης ανάπτυξη του αισθήματος αυτού (β΄ 8 - γ΄ 5), η πρώτη επισφράγιση του έρωτα με το θαυμασμό και έπαινο του μνηστήρα (γ’ 6 - ε΄ 1), η δοκιμασία του χωρισμού (ε΄ 2 - στ΄ 10), οι απολαύσεις του έρωτα (στ΄ 2 - η΄ 4) και η προσαγωγή της νύφης στο σπίτι του γαμπρού.
Για την κατανόηση του άσματος αυτού έχουν εφαρμοστεί τρεις τρόποι ερμηνείας: πολλοί έχουν υποστηρίξει ότι πρόκειται για γνήσιο ερωτικό ή γαμήλιο άσμα ή ίσως συλλογή λαϊκών ερωτικών ασμάτων, που αργότερα ενώθηκαν και συγκρότησαν ένα σύνολο. Άλλοι προσπαθούν να ερμηνεύσουν το έργο αλληγορικά, ότι δηλαδή εδώ παρουσιάζεται με αλληγορική μορφή η σχέση του Χριστού και της Εκκλησίας. Συναφής, τέλος, προς την αλληγορική είναι η λεγόμενη τυπική ή προφητική ερμηνεία του «Άσματος Ασμάτων», που προσπαθεί να συμβιβάσει την κατά γράμμα και την αλληγορική εξήγηση.

Λογοτεχνικό βιβλίο;

Όπως αναφέρει και η Μαριαλένα Ανδρέου, οι μελετητές και κριτικοί του άσματος αυτού διαφωνούν ως προς την ειδολογική μορφή και τη λογοτεχνική του αξία. Άλλοι υποστηρίζουν ότι πρόκειται για ενιαίο λυρικό ποίημα ή για μελόδραμα και άλλοι ότι πρόκειται για συλλογή λαϊκών ερωτικών ή γαμήλιων ασμάτων. Είναι βέβαιο ότι η γλώσσα και η μορφή του έργου θυμίζει την ερωτική ποίηση και τα γαμήλια έθιμα της Ανατολής, ιδιαίτερα όμως θυμίζει τη ζωηρότητα και θερμότητα της εβραϊκής ποίησης. Διακρίνεται για τις αληθινές και συναισθηματικές εικόνες και παραβολές, καθώς και για τις τόσο παραστατικές περιγραφές του. Έτσι π.χ. τα μάτια της αγαπημένης παρουσιάζονται με πρόβατα λουσμένα στο γάλα, τα μάγουλά της με πέταλα παπαρούνας· το κεφάλι του αγαπημένου παραβάλλεται με το μεγαλοπρεπή Κάρμηλο και οι πλόκαμοι των μαλλιών του με κλαδιά φοίνικα κ.ά.
Για την πατρότητα του έργου δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των μελετητών και κριτικών. Η χριστιανική παράδοση αποδίδει το ποίημα στο Σολομώντα, άλλοι όμως υποστηρίζουν ότι είναι πολύ νεότερο και μάλιστα της μεταιχμαλωσιακής περιόδου του Ισραήλ.

Τι λέει η Ελληνική Βιβλική Εταιρεία

Η έκφραση "Άσμα Ασμάτων", λέει η Ελληνική Βιβλική Εταιρεία, με την οποία επιγράφεται το ομώνυμο βιβλικό έργο, είναι εβραϊσμός. Με ανάλογους συνδυασμούς ίδιων λέξεων, όπου η δεύτερη λέξη τίθεται σε γενική πληθυντικού (πρβλ. "άγια των αγίων") δηλώνεται η υπέρθεση, οπότε ο τίτλος του βιβλίου σημαίνει: Το πιο όμορφο τραγούδι.
Σύμφωνα με την ιουδαϊκή κατάταξη των βιβλικών έργων, το Άσμα Ασμάτων ανήκει στην τρίτη ομάδα των βιβλίων της Εβραϊκής Βίβλου, τα "Αγιόγραφα", ενώ σύμφωνα με τη χριστιανική στη δεύτερη ομάδα, στα "Ποιητικά - Διδακτικά Βιβλία" της Παλαιάς Διαθήκης.
Το βιβλίο συνιστά πιθανότατα μια ανθολογία ερωτικών ή γαμήλιων τραγουδιών, στα οποία υμνείται σε ποικίλους τόνους, με ζωηρές και πολλές φορές τολμηρές εικόνες και σε ωραιότατη λυρική γλώσσα ο έρωτας και τα δυνατά συναισθήματα που συνδέονται μ' αυτόν. Η θέση ενός τέτοιου βιβλίου στην Αγία Γραφή προκαλεί συχνά έκπληξη στον αναγνώστη. Παρ' όλα αυτά ο έρωτας, όπως και όλα τα αγνά συναισθήματα που συνδέουν τους ανθρώπους μεταξύ τους, συνιστούν δώρα του Θεού και από την άποψη αυτή η εξύμνηση τους δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από τη Βίβλο. Από την άλλη μεριά η συζυγική αγάπη ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα απεικονίζει στα βιβλικά κείμενα τη σχέση Θεού - Ισραήλ (Ωσηέ κεφ. 1-3 Ιερ 2,2- Ιεζ κεφ. 16) και Χριστού - Εκκλησίας (Εφ 5,25.31-32). Έτσι, το περιεχόμενο του βιβλίου κατανοήθηκε τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τους χριστιανούς ως αλληγορική έκφραση των σχέσεων αυτών.
Επειδή το θέμα όλων των τραγουδιών είναι το ίδιο, μόνον υποθέσεις μπορούν να γίνουν σχετικά με τον αριθμό τους. Συνήθως αναγνωρίζονται έξι άσματα.
Ας διαβάσουμε, όμως, ένα απόσπασμα, για να έχουμε μία εικόνα από το έργο:

«…Σήκω αγαπημένη μου,
πανέμορφη μου, έλα.
Γιατί ο χειμώνας, κοίτα, πέρασε,
οι βροχές φύγανε, διάβηκαν.
Τ' άνθη προβάλλουνε στη γη,
του τραγουδιού έφτασε η ώρα,
και της τρυγόνας μες στους κάμπους μας
ακούγεται η φωνή.
Τον πρώτο της καρπό δένει η συκιά
κι ευωδιές χύνουν τ' ανθισμένα
αμπέλια.
Σήκω, αγαπημένη μου,
πανέμορφη μου, έλα.
Κρυμμένη περιστέρα μου
στη σχισματιά του βράχου,
στη χαραμάδα του γκρεμού,
το πρόσωπο σου δείξε μου
κι άσε ν' ακούσω τη φωνή σου,
γιατί γλυκιά σου είν' η φωνή
και θελκτική σου η όψη».

Χάθηκε ο ρομαντισμός μας;

Με τους παραπάνω στίχους από το «Άσμα Ασμάτων» συνειρμικά ο νους του γράφοντος οδηγήθηκε στον χαμένο ρομαντισμό μας. Τότε που ένα και μόνον τριαντάφυλλο ήταν ικανό να θεριέψει την πραγματική αγάπη, που οδηγούσε στην ένωση των ανθρώπων προς τον γάμο.
Σήμερα, δυστυχώς, αυτός ρομαντισμός είναι ένα χαμένο όνειρο, μια μαγεία που βρίσκεται μονάχα στις διάφορες επιστολές των γονιών μας ή τα «καρτ-ποστάλ» που έστελναν ορισμένοι με εκείνος τους περίφημους ερωτικούς στίχους και με όλα εκείνα τα τρυφερά και ανθρώπινα λόγια μεταξύ δύο ερωτευμένων ανθρώπων.
Και δεν μπορεί να πει κανείς ότι οι πρόγονοί μας δεν μας δίδαξαν τον πραγματικό έρωτα, που δεν έχει καμία σχέση με τον σημερινό χυδαίο έρωτα. Ο μεγάλος τραγικός ποιητής Σοφοκλής, για παράδειγμα, βάζει στο στόμα του Χορού παρασυρμένου από τον άτυχο έρωτα της Αντιγόνης και του Αίμωνα, να υμνεί την παντοδυναμία του Έρωτα. «Έρως ανίκατε μάχαν…» (Αντιγόνη, Γ΄ Στάσιμο, στίχοι 781-800).
Κι όταν μιλάμε για Αντιγόνη, εννοούμε ένα πρόσωπο, που ίσως είναι το τελειότερο στην αρχαία ελληνική δραματουργία. Είναι μια γυναίκα που ομολογουμένως δεν φοβάται και δεν υποτάσσεται σε κανέναν. Οδηγός της είναι το συναίσθημα και όχι η λογική και δεν αντιδρά στον ατίμωση του Πολυνείκη γιατί έτσι υπαγορεύουν οι άγραφοι νόμοι, αλλά και γιατί σπρώχνεται από το αίσθημα της αδελφικής αγάπης. Άλλωστε όπως λέει και η ίδια έχει γεννηθεί μόνο για να αγαπάει! (στίχος 523).

Τι είναι, όμως, έρωτας;

Έρωτας είναι η ερωτική επιθυμία που οδηγεί στη σαρκική σχέση. Ως φυσικό φαινόμενο, η έλξη που γεννιέται μεταξύ των ανθρώπων.
Έρωτας σημαίνει ακόμη μια δυνατή επιθυμία για κάτι: για την επιστήμη, την τέχνη, την πατρίδα, την ελευθερία κτλ.
Ο έρωτας παίρνει, κατ' επέκταση της φυσικής έλξης, και ένα άλλο πιο πολύπλοκο και καθαρά ανθρώπινο περιεχόμενο: ξεκινώντας από τη γενετήσια ορμή, έχει το χαρακτήρα ενός παντοδύναμου αισθήματος που κυριεύει το νου και την καρδιά, εμπνέει μεγάλα έργα, οδηγεί σε θυσίες και βρίσκεται στη βάση κάθε σημαντικής πνευματικής ή άλλης δημιουργίας, που είναι αρεστή όχι μόνο στους ανθρώπους, αλλά και στον Θεό!..