23/01/12 20:21 - Θείος Έρως η Αγάπη;

Θείος Έρως η Αγάπη;

Η αγάπη υπήρξε το κεντρικό θέμα της διδασκαλίας του Ιησού Χριστού. "Αγαπάτε αλλήλους" είπε πάρα πολλές φορές. "Ο Θεός αγάπη εστί" κατά τον Ιωάννη. Μας το έδειξε ο ίδιος στέλνοντας το γιο του να θυσιαστεί για χάρη μας, για τη δική μας σωτηρία. Ο χαρακτήρας της αγάπης είναι πανανθρώπινος. Οφείλουμε ν' αγαπούμε ακόμη και τους εχθρούς μας σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία. Τι γινόταν, όμως, στην αρχαιότητα;

Η Μαριαλένα Ανδρέου, καταξιωμένη στο χώρο του Θεάματος Ακροάματος, ως ηθοποιός και τηλεπαρουσιάστρια, πιστεύει ότι ο θείος έρως παραμένει ο ίδιος όταν δεν ξεφεύγει από τα όριά του και στέκεται στον χώρο για τον οποίο τον χάρισε ο θεός.

ΕΙΝΑΙ αλήθεια, ότι όπως έχουμε πει και σε άλλα άρθρα, ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, οι Στωικοί, ο Πλούταρχος είδαν τον έρωτα από πνευματικότερη, θεωρητικότερη άποψη απ' ότι οι περισσότεροι απ' τους φιλοσόφους της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας, που έβλεπαν τον έρωτα κυρίως απ' τη φυσική του πλευρά.
Οι χριστιανοί, και ιδιαίτερα ο Παύλος, θ' αντιτάξουν στον έρωτα την αγάπη - φιλανθρωπία που, ενώ αποβλέπει στο Θεό, δεν ξεχνά τον πλησίον.
Με το πέρασμα των αιώνων διαμορφώνονται δύο κύριες αντιλήψεις για τον έρωτα. Οι κύριοι εκφραστές της πρώτης αντίληψης είναι ο Μάρκος Αυρήλιος, ο Σπινόζα, ο Ντεκάρτ κ.ά., όπου θεωρούν τον έρωτα πάθος και πρέπει πάντα το πάθος να κυριαρχείται απ' το λογικό. Στη δεύτερη αντίληψη, που τη συναντάμε στους μυστικούς, όπως ο Πλωτίνος, ο Άγιος Αυγουστίνος, ο Άγιος Ιωάννης του Πασκάλ, κάθε αγάπη διέπεται από την αγάπη του Θεού.
Στις αρχές του 20ου αιώνα ο Φρόιντ επιχείρησε ν' αναλύσει τον έρωτα στα συστατικά του στοιχεία. Ο Φρόιντ, λοιπόν ορίζει "τον αληθινό έρωτα" σαν σύνθεση των καθαυτό σεξουαλικών ορμών και των "τρυφερών αισθημάτων" που εμφανίζονται ως συνέπεια της απώθησης των σεξουαλικών ορμών της πρώτης παιδικής ηλικίας. Έτσι, ο έρωτας είναι μία σύνθετη περίπλοκη και βασική κλίση της ανθρώπινης ύπαρξης που επιδρά στις ιδιότητες και ικανότητές μας, όπως κι αυτές με τη σειρά τους επιδρούν και αντιδρούν στην κλίση αυτή.

Η Μαριαλένα Ανδρέου, δημοφιλής ηθοποιός και τηλεπαρουσιάστρια, κάθε φορά που κάνουμε ένα θέμα, στη σειρά των άρθρων μας για τον θείο έρωτα, θυμάται την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή και το περίφημο εκείνο απόσπασμα: «Έρως ανίκατε μάχαν…»!

Ο Έρωτας στην Αρχαιότητα

Ο Έρωτας ήνα μια θεότητα των αρχαίων Ελλήνων, γιος της Αφροδίτης και του Άρη. Κατά τον Ησίοδο ήταν ένα απ' τα τρία αρχέγονα στοιχεία της δημιουργίας του σύμπαντος. Στην Κοσμογονία του γράφει: "Πριν απ' όλα ήταν το Χάος, ύστερα η ευρύστερνη Γαία, αιώνιο και ακλόνητο στήριγμα όλων των πραγμάτων και ο Έρως, ο πιο ωραίος απ' τους αθανάτους, που με τη γλυκιά του αδυναμία διαπερνά και τους Θεούς και τους ανθρώπους, δαμάζει τις καρδιές τους και θριαμβεύει επί των φρονίμων λογισμών".
Αργότερα απ' την αφηρημένη αυτή ιδέα, η φαντασία των Ελλήνων δημιούργησε το φτερωτό Θεό με τη νεανική χάρη κι ομορφιά. Άλλες ονομασίες του ήταν: Φιλότης, Ίμερος και Πόθος.
Σύμφωνα με το μύθο, η Αφροδίτη γέννησε τον Έρωτα. Ο Ζευς κατάλαβε τις φασαρίες που θα προκαλούσε στον Όλυμπο και στη γη και συμβούλεψε τη μητέρα του να μην τον αναθρέψει. Τότε η Αφροδίτη έκρυψε τον μικρό γιο της σ' ένα δάσος, όπου μεγάλωσε πίνοντας γάλα απ' τ' άγρια θηρία. Όταν μεγάλωσε, έφτιαξε ένα τόξο από κλαδί κυπαρισσιού κι άρχιζε να τοξεύει τα διάφορα ζώα.
Σύμφωνα μ' έναν άλλο μύθο, η Αφροδίτη κράτησε το γιο της στον Όλυμπο κι έγινε ένας όμορφος, φτερωτός και αστείος νέος που τον αγαπούσαν όλοι οι θεοί. Έβαζε όμως λόγια στους θεούς, με αποτέλεσμα να φιλονικούν μεταξύ τους, γι' αυτό τον έριξαν στη Γη και για να μην μπορέσει να ξανανέβει στον Όλυμπο του έκοψαν τα φτερά και τα έδωσαν στη Νίκη.
Υπάρχουν κι άλλοι μύθοι για το θεό του Έρωτα που λατρεύτηκε πολύ στην Αρχαία Ελλάδα. Λατρευόταν επίσης και ως προστάτης της φιλίας, της αγάπης και της ομόνοιας στα γυμναστήρια και στις παλαίστρες. Ο Ιερός Λόχος των Θηβαίων, που τους συνέδεε η φιλία και που προτιμούσαν το θάνατο από μια ντροπιασμένη ζωή, ήταν αφιερωμένος στον Έρωτα. Στην είσοδο επίσης των γυμναστηρίων υπήρχε μαζί με το βωμό του Εναγωνίου Ερμή και του Ηρακλή και ο βωμός του Έρωτα.
Τον Έρωτα τον πήραν σαν θέμα τους πολλοί ποιητές και καλλιτέχνες της αρχαιότητας, όπως ο Αριστοφάνης στην κωμωδία του "Όρνιθες", ο Πλάτων στο "Συμπόσιό" του, η Σαπφώ, ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης που έγραψε τα περισσότερα για τον Έρωτα.
Οι ζωγράφοι και οι γλύπτες τον παριστάνουν με διάφορους τρόπους. Στην αρχή παριστανόταν σαν όμορφο παιδί ή έφηβος με φτερούγες κι έχοντας σύμβολα τη λύρα, το άνθος και τα δώρα που ανταλλάσσουν μεταξύ τους οι ερωτευμένοι. Πολλές φορές τον παριστάνουν μαζί με την Αφροδίτη. Περίφημος είναι ο "Έρωτας" του Πραξιτέλη που η Φρύνη τον αφιέρωσε στις Θεσπιές. Αργότερα στις απεικονίσεις του Έρωτα προσθέτουν σαν κύριο σύμβολό του το τόξο.


Η αγάπη στον χριστιανισμό

Η αγάπη είναι μια από τις αρετές που κοσμούν την ανθρώπινη ψυχή, η μεγαλύτερη από όλες, γιατί όλες οι άλλες πηγάζουν απ' αυτή.
Αν έχεις αγάπη στην καρδιά σου θα έχεις και φιλία, ειλικρίνεια, φιλοξενία, τιμιότητα. Η αγάπη υπήρξε το κεντρικό θέμα της διδασκαλίας του Ιησού Χριστού. "Αγαπάτε αλλήλους" είπε πάρα πολλές φορές. "Ο Θεός αγάπη εστί" κατά τον Ιωάννη. Μας το έδειξε ο ίδιος στέλνοντας το γιο του να θυσιαστεί για χάρη μας, για τη δική μας σωτηρία. Ο χαρακτήρας της αγάπης είναι πανανθρώπινος. Οφείλουμε ν' αγαπούμε ακόμη και τους εχθρούς μας σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία.
Κατά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια ανάμεσα στις μικρές και νεοφώτιστες χριστιανικές ομάδες υπήρχε η συνήθεια των συγκεντρώσεων σε κοινά δείπνα, τις "αγάπες", όπως τα έλεγαν. Χωρίς καμιά κοινωνική διάκριση, πλούσιοι και φτωχοί μαζεύονταν κρυφά στις κατακόμβες ή σε μυστικά σπίτια από το φόβο των ειδωλολατρών και, συγκεντρωμένοι, έψελναν προσευχές στο Θεό κι έτσι αποκτούσαν δύναμη, για να αντιμετωπίσουν τους διώκτες τους. Αυτά τα δείπνα, ενώ στην αρχή γινόντουσαν κάθε μέρα αργότερα περιορίστηκαν να γίνονται κάθε Κυριακή. Οι ειδωλολάτρες συκοφάντησαν αυτά τα κοινά δείπνα, που έχασαν τον προορισμό τους μετά τους αποστολικούς χρόνους. Οι "αγάπες" καταργήθηκαν από τις συνόδους της Λαοδίκειας (363 μ.Χ.) και της Χαλκηδόνας (397).
Σήμερα με την ονομασία Αγάπη εννοούμε την ακολουθία του εσπερινού, το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα.(*)
Αυτά για σήμερα και έπεται συνέχεια!..

--------------

(*) Τα ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία είναι αλιευμένα από το Ερμηνευτικό και Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό (Ματζέντα).