18/05/12 21:23 - Τι έκανε –λέει- η συλλογική νοημοσύνη των τερμιτών;

Τι έκανε –λέει- η συλλογική νοημοσύνη των τερμιτών;

Διαβάστε πώς η θαυμαστή συμπεριφορά ορισμένων ζώων, όπως των τερμιτών, είναι εκείνη που πρωτοπορεί σε μεγάλα επιτεύγματα ή ανακαλύψεις και επινοήσεις της ανθρώπινης τεχνολογίας, όπως για παράδειγμα ο κλιματισμός (!!)

«ΕΧΩ την υπόνοια», είπε ένας βιολόγος, «ότι εμείς δεν είμαστε οι φορείς νέων ιδεών όπως νομίζαμε, αλλά είμαστε απλά αυτοί που επαναλαμβάνουν».(1) Πολλές φορές, οι εφευρέτες επαναλαμβάνουν μόνο εκείνο που κάνουν τα φυτά και τα ζώα για χιλιάδες χρόνια. Αυτή η αντιγραφή από ζωντανούς οργανισμούς είναι τόσο διαδεδομένη, ώστε της δόθηκε το δικό της όνομα—βιονική.
Ένας άλλος επιστήμονας είπε ότι πρακτικά όλοι οι θεμελιώδεις τομείς της ανθρώπινης τεχνολογίας «διανοίχτηκαν, και χρησιμοποιήθηκαν επωφελώς από ζωντανούς οργανισμούς, . . . προτού η ανθρώπινη διάνοια μάθει να καταλαβαίνει και να υποτάσσει τις λειτουργίες τους». Ενδιαφέρει να σημειωθεί ότι πρόσθεσε κι αυτά: «Σε πολλούς τομείς, η ανθρώπινη τεχνολογία βρίσκεται πολύ πίσω από τη φύση».(2)
Καθώς στοχάζεστε αυτές τις πολύπλοκες ικανότητες των ζωντανών πλασμάτων, που οι εφευρέτες επιχείρησαν να αντιγράψουν, μήπως φαίνεται λογικό να πιστεύετε ότι συνέβησαν μόνο από τύχη; Και συνέβησαν, όχι μια φορά μόνο, αλλά πολλές φορές και σε πλάσματα που δεν έχουν σχέση μεταξύ τους; Δεν αποτελούν αυτά ένα είδος περίπλοκων σχεδίων που η πείρα μάς διδάσκει ότι μπορεί να είναι το προϊόν μόνο ενός ευφυέστατου σχεδιαστή; Σκέφτεστε στ' αλήθεια ότι μόνο η τύχη θα μπορούσε να δημιουργήσει εκείνο που αργότερα χρειάστηκε προικισμένους ανθρώπους να το αντιγράψουν; Nα έχετε στο νου σας αυτά τα ερωτήματα καθώς εξετάζετε τα επόμενα παραδείγματα:

Ποιος δημιούργησε τον κλιματισμό;

Η σύγχρονη τεχνολογία δροσίζει πολλά σπίτια. Αλλά πολύ καιρό πριν, και οι τερμίτες επίσης δρόσιζαν τα δικά τους, και ακόμη το κάνουν. Η φωλιά τους είναι στο κέντρο ενός μεγάλου χωματένιου σωρού. Απ' αυτό ανεβαίνει ζεστός αέρας προς ένα δίκτυο αεραγωγών που είναι κοντά στην επιφάνεια. Εκεί ακάθαρτος αέρας διαχέεται προς τις πορώδεις πλευρές, και καθαρός δροσερός αέρας διοχετεύεται και κατεβαίνει μέσα σ' έναν αεροθάλαμο, στο βάθος του χωματένιου σωρού. Απ' εκεί κυκλοφορεί μέσα στη φωλιά. Μερικοί χωματένιοι σωροί έχουν ανοίγματα στο βάθος, απ' όπου μπαίνει καθαρός αέρας και, όταν είναι ζεστός ο καιρός, το νερό που ανεβαίνει από τα υπόγεια στρώματα εξατμίζεται, δροσίζοντας έτσι τον αέρα. Πώς τώρα, εκατομμύρια τυφλών εργατών συντονίζουν τις προσπάθειες τους για να χτίσουν τέτοιες κατασκευές σχεδιασμένες με μεγαλοφυία; Ο βιολόγος Λούις Τόμας απαντά: «Και το απλό γεγονός ότι παρουσιάζουν κάτι σαν συλλογική νοημοσύνη είναι
ένα μυστήριο».3
Τι είναι οι τερμίτες;
Ο όρος Ισόπτερα (Isoptera) είναι το επιστημονικό όνομα για τους τερμίτες. Κατατάσσονται στα πτερυγωτά έντομα αλλά οι ειδικοί δεν συμφωνούν στην ακριβή κατάταξη. Τα ισόπτερα περιλαμβάνουν περί τα 2.300 είδη. Συχνά συγχέονται με τα μυρμήγκια, καθώς είναι και εκείνα κοινωνικά έντομα. Ονομάζονται και «Λευκά Μυρμήγκια». Η τροφή τους είναι κυρίως ξύλο. Η κοινωνία τους περιλαμβάνει τις τάξεις των εργατών, των στρατιωτών και των αναπαραγωγών. Ζουν σε θερμές περιοχές (σαβάνες), όπως στην Αφρική, την Νότια Αμερική και την Νότια Ευρώπη.
Η κύρια διαφορά των τερμιτών από τα μυρμήγκια έγκειται στο ότι το σώμα τους είναι μονοκόμματο με μια μικρή σύσφιγξη μεταξύ του θώρακα και της κοιλιάς, χωρίς το λεπτό μίσχο που έχουν τα μυρμήγκια που ενώνει το θώρακα με την κοιλιά τους.
Στη Ευρώπη αναφέρονται 12 διάφορα είδη, στην Ελλάδα τρία: Kalotermes flavicollis (Fabricius 1793), Reticulitermes balkanensis Clement 2001 και Reticulitermes urbis Bagneres & Clement 2003. (Για τους τερμίτες βλέπε περισσότερα στην "Βικιπαίδεια", την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια του διαδικτύου).

Σημειώσεις:
1. The Center of Life, από τον L. L. Larison Cudmore, 1977, σσ. 23, 24.
2. How Life Learned to Live (Πώς έμαθε η ζωή να ζει ), από τον Helmut Tributsch, 1982, σ. 204.
3. The Atlantic Monthly, «Συζητώντας για το Ακατάληπτο», από τον Lewis Thomas, Ιούλιος 1981, σ. 49.