11/05/11 18:54 - «Το κέντρο της σκηνής είναι όπου βρίσκομαι εγώ», έλεγε η Μάρθα Γκράχαμ;

«Το κέντρο της σκηνής είναι όπου βρίσκομαι εγώ», έλεγε η Μάρθα Γκράχαμ;

Έχουν περάσει ήδη 117 χρόνια από τη γέννηση το «ιερού τέρατος» της Χορευτικής Τέχνης, Μάρθας Γκράχαμ, αλλά σε τίποτε δεν έχουν να ζηλέψουν και πολλές Ελληνίδες χορεύτριες, αν δούμε την ειδική εκπομπή του Αντέννα: «Dancing with the stars»!..


Το σημερινό λογότυπο της Google με σκίτσα της Μάρθας Γκράχαμ.


ΕΙΝΑΙ γνωστό ότι η Μάρθα Γκράχαμ γεννήθηκε το 1896 σε μια μικρή πόλη έξω από το Πίτσμπουργκ της Πενσυλβανίας. Πρώτη της επιρροή υπήρξε ο πατέρας της, ψυχολόγος στο επάγγελμα, ο οποίος ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη «γλώσσα» του ανθρώπινου σώματος. «Η κίνηση δεν λέει ποτέ ψέματα» έλεγε ο δρ Γκράχαμ, μια φράση που επαναλάμβανε συχνά η μεγαλύτερη κόρη του καθ' όλη τη διάρκεια της ενηλίκου ζωής της.

Κι όχι μόνο!.. Η πρώτη παράσταση χορού που είδε η Μάρθα Γκράχαμ σε ηλικία 17 ετών ¬ ένα ρεσιτάλ της πρωτοποριακής χορεύτριας της εποχής Ρουθ Σεντ Ντένις στο Λος Αντζελες ¬ στάθηκε καθοριστική. Λίγα χρόνια αργότερα βρέθηκε να παρακολουθεί μαθήματα στη σχολή των «Ντένισον» (την οποία διατηρούσε η Ρουθ Σεντ Ντένις μαζί με τον σύζυγό της Τεντ Σον) και γρήγορα εξελίχθηκε σε μια από τις γνωστότερες χορεύτριες του συγκροτήματος.

Το 1923, ωστόσο, η Γκράχαμ εγκατέλειψε το «ποίμνιο» αναζητώντας την τύχη της στη Νέα Υόρκη. Το 1929 ίδρυσε την δική της ομάδα. Προκειμένου μάλιστα να εξοικονομήσει πόρους έκανε διάφορες δουλειές. Μεταξύ αυτών, η διδασκαλία κίνησης σε ηθοποιούς όπως ο Γκρέγκορι Πεκ και η Μπέτι Ντέιβις, η οποία σχολίαζε: «Τη λάτρευα. Ήταν γεμάτη ένταση. Η φλόγα της ήταν αρκετή να δώσει στο κορμί της τη δύναμη δέκα ανδρών»!..

Ωστόσο, τίποτε δεν ήταν ικανό να αποσπάσει την Γκράχαμ από την «ιερή» αποστολή της: να αποτυπώσει, μέσω της κίνησης, το γράφημα της ανθρώπινης καρδιάς. Παρά το ότι οι χορογραφίες που παρουσίασε στα τέλη της δεκαετίας του 1920 ήταν μάλλον επηρεασμένες από τους Ντένισον, τα επόμενα χρόνια η Μάρθα Γκράχαμ άρχισε να διαμορφώνει ένα νέο σύστημα κίνησης: ενώ οι μέντορές της εξερευνούσαν τις ξένες χώρες, εκείνη στράφηκε προς την ανθρώπινη ψυχή. Ό,τι την ενδιέφερε ήταν να φωτίσει τα σκοτεινά κίνητρα και τις συγκρούσεις που καθορίζουν τις πράξεις των ανθρώπων.

Λένε πως με τα «Πρωτόγονα Μυστήρια» (1931) ¬ το πρώτο της αριστούργημα που κέρδισε την προσοχή κοινού και κριτικών σε όλον τον κόσμο, ¬ η Μάρθα Γκράχαμ εστίασε στην ψυχολογική αξία των αρχέγονων ιεροτελεστιών, θέμα που την απασχόλησε και στο «Σκοτεινό Λιβάδι» (1946).

Και να ήσαν μόνον αυτά; Εχοντας υπογράψει ελληνικά έργα με ηρωίδες τη Μήδεια, την Ιοκάστη, την Αλκηστη, τη Φαίδρα και την Αριάδνη, η Μάρθα Γκράχαμ επέστρεψε στην Ελληνική Μυθολογία με το αριστούργημά της: την «Κλυταιμνήστρα» (1958). Επρόκειτο για το πρώτο χορόδραμα σύγχρονης κινησιολογίας σε δύο πράξεις με πρόλογο και επίλογο: ένα ενδοσκοπικό «ταξίδι ψυχής» στα βάθη της αυτοανακάλυψης. Η εξερεύνηση εξάλλου του σύγχρονου πνεύματος είναι αναγνωρίσιμη σε όλα τα έργα της Γκράχαμ: ακόμη και στην εύθυμη «Ανοιξη στα Απαλάχια» (1944), τα λυρικά «Παιχνίδια των αγγέλων» (1948) αλλά και στους πνευματώδεις «Ακροβάτες των θεών» (1960) είναι αναγνωρίσιμος ένας πυρήνας διανόησης.

Η εκπληκτικής ομορφιάς και ωραιότητας τηλεπαρουσιάστρια, Ευγενία Μανωλίδου, η οποία, παρά το γεγονός ότι είναι μουσουργός, εντούτοις επέδειξε άριστες χορευτικές ικανότητες στη γνωστή τηλεοπτική εκπομπή: «Dancing with the stars» (Νο 1), του Αντέννα!..

Υπάρχουν Ελληνίδες που είναι «Ιερά Τέρατα της Χορευτικής Τέχνης»;

Αναμφίβολα, ναι!.. Και τούτο είναι εμφανές από όλες αυτές τις υπέροχες τηλεοπτικές εκπομπές του «Αντέννα», όπου βλέπουμε ακόμα και νεαρές χορεύτριες να γίνονται πρότυπα χορευτικής κίνησης! Και δεν γινόταν διαφορετικά!.. Είναι το λεγόμενο DNA που «κουβαλάει» μέσα της κάθε Ελληνίδα εδώ και 85 περίπου γενεές!.. Και γιατί το λέμε αυτό;
Είναι γνωστό, ότι κατά τους αρχαίους χρόνους, χορός λεγόταν ο χώρος όπου χόρευαν και τραγουδούσαν οι αρχαίοι. Σήμερα ονομάζεται το σύνολο των ρυθμικών κινήσεων και συσπάσεων του σώματος, αυτό που ονομαζόταν στην αρχαιότητα όρχηση ή χορεία.
Η ψυχαγωγία ήταν μεγάλη που πρόσφερε ο χορός στους αρχαίους Έλληνες. Θεωρούσαν θείο χάρισμα τη ρυθμική κίνηση ενός πλαστικού σώματος. Ο χορός μαζί με τη μουσική και την ποίηση ήταν γνώρισμα καλλιέργειας και μόρφωσης.
Πολλοί χοροί είχαν μυθική αρχή και θεία προέλευση. Θέλετε παραδείγματα;
Οι Διόσκουροι και οι Κορύβαντες χόρεψαν πρώτοι ένοπλο χορό. Ο Θησέας χόρεψε στη Δήλο, γυρίζοντας νικητής από το Λαβύρινθο, τον περίφημο "γέρανο", μίμηση των ελιγμών του Λαβύρινθου. Μυθικές χορεύτριες ήταν οι κόρες του Κέκροπα, η Άγραυλος, η Πάνδροσος και η Έρση.
Ο Όμηρος επίσης αναφέρεται συχνά στο χορό. Η άφιξη του Τηλέμαχου στη Σπάρτη συμπίπτει με τους γάμους της κόρης και του γιου του Μενέλαου. Ένας μουσικός παίζει λύρα, τραγουδά και χορεύει. Στην ασπίδα του Αχιλλέα εικονίζονται σκηνές με χορό και στο παλάτι του Αλκίνοου, μετά το πλούσιο γεύμα, ο χορός θα κρατήσει ως το βράδυ.
Στα χρόνια που ακολουθούν άφθονες είναι οι παραστάσεις οργιαστικών χορών αφιερωμένων στο Διόνυσο. Στους διονυσιακούς χορούς κατατάσσεται και ο διθύραμβος, τραγούδι μαζί και χορός.
Οι "κώμοι" ήταν χαρούμενες πομπές με τραγούδι και χορό, σε γιορτές και συμπόσια, που κρατούσαν άγρυπνους τη νύχτα τους ήσυχους πολίτες. Ο "κόρδαξ" πάλι ήταν χορός φαλλικός, ζωηρός και απρεπής, προς τιμή του Διονύσου.

Ελεονώρα Μελέτη. Η δημοφιλής τηλεπαρουσιάστρια η οποία, όπως λέει, λατρεύς το χορό από τα παιδικά της χρόναι!.. (Αντέννα: «Dancing with the stars»).

 Από τα παιδικά τους χρόνια!..

Μη λησμονούμε, ότι οι Έλληνες μάθαιναν χορό από τα παιδικά τους χρόνια. Ο χορός στη Σπάρτη διδάσκονταν παράλληλα με την αυστηρή στρατιωτική εκπαίδευση. Για τον Πλάτωνα, ο χορός σημαίνει παιδεία, γιατί δεν αποβλέπει μόνο στην ευλυγισία και τη χάρη του σώματος, αλλά και στην καλλιέργεια της ψυχής και στην ισορροπία του πνεύματος. Οι Σπαρτιάτες διδάσκονταν γράμματα, ανάγνωση δηλαδή και γραφή, αλλά ακόμη χορό και μουσική (μόνο που η μουσική δεν ήταν απλή καλλιέργεια και τέρψη, αλλά προτροπή των οπλιτών στη μάχη). Ο Πλούταρχος θα γράψει αργότερα ότι ήταν θέαμα μεγαλόπρεπο, αλλά και φοβερό, η πολεμική έφοδος του σπαρτιατικού στρατού με τη συνοδεία των ήχων του αυλού.


Εντυπωσιακή χορευτική φιγούρα. (Από το «Dancing with the stars», του Αντέννα)!..

Η αγωγή των Αθηναίων

Μη παραλείψουμε το γεγονός, ότι στην αγωγή των Αθηναίων συναντάμε ορισμένα αξιοσημείωτα πράγματα, όπως τα παρακάτω:
Στα επτά τους χρόνια τα αγόρια, με τη συνοδεία του παιδαγωγού, του πιο έμπιστου και ηλικιωμένου δούλου, πήγαιναν στο σχολείο, ενώ τα κορίτσια έμεναν στο σπίτι και μάθαιναν από τη μητέρα ανάγνωση και γραφή, μουσική και χορό και ότι χρειάζεται μια μέλλουσα μητέρα και οικοδέσποινα.
Η αρχαία παιδεία απέβλεπε στο ιδεώδες του καλού και αγαθού άντρα, δηλαδή στην άσκηση του σώματος, στην αρμονική ανάπτυξή του και συγχρόνως στην καλλιέργεια της ψυχής με την ποίηση και τη μουσική.
Ο μορφωμένος άνθρωπος λεγόταν "μουσικός ανήρ". Η μουσική ως παιδεία περιλάμβανε το μουσικό όργανο, το τραγούδι και ακόμη το χορό, τρεις αλληλένδετες εκφράσεις μιας παίδευσης, που απέβλεπε στην αρμονική διάπλαση της ψυχής. Τα παιδιά μάθαιναν κοντά στον κιθαριστή κιθάρα ή αυλό με τρόπο εμπειρικό. Την κιθάρα συνόδευαν τραγούδια με στίχους παλαιών λυρικών ποιητών. Οι νέοι Αθηναίοι είχαν ευκαιρίες να επιδείξουν το μουσικό τους τάλαντο στις γιορτές του δήμου με χορωδίες και χορούς.
Ο συνδυασμός της ποίησης, της μουσικής και της κίνησης στην αρχαία Ελλάδα εξυπηρετούσε την έκφραση ιδεών, συναισθημάτων και επιθυμιών. Ο συνδυασμός αυτός, υπόλειμμα της όρχησης των αρχαίων είναι ο σημερινός χορός, με τη διαφορά ότι ενώ ο σημερινός χορός εκδηλώνει χαρά της ζωής και γι' αυτό πλημμυρίζει την ψυχή ευφορία, η όρχηση, εκτός από διασκέδαση, εκδήλωνε διάφορες ιδέες και συναισθήματα και χρησίμευε για διάφορους σκοπούς, ιδίως θρησκευτικούς. Η έκφραση των ανθρώπων με τραγούδι και συγχρόνως ρυθμικό χορό συνεχίζεται και μετά την ομηρική εποχή στην Ελλάδα σε θρησκευτικές τελετές και στο θέατρο.


Άλλη μία εντυπωσιακή χορευτική κίνηση. (Από το «Dancing with the stars», του Αντέννα)!..

Και στα νεότερα χρόνια;

Στα νεότερα χρόνια ο χορός έχει αλλάξει μορφή. Μετά την επικράτηση του ακαδημαϊκού χορού (μπαλέτου) και των διεθνικών χορών (πόλκα, βαλς κλπ.), έρχεται η εποχή του ελεύθερου χορού στον οποίο ο χορευτής ακολουθεί τελείως διαφορετική χορογραφία σε κάθε περίπτωση.
Ελληνικοί χοροί. Οι ελληνικοί χοροί χαρακτηρίζονται από τη λεβεντιά και τον πόθο για ελευθερία του Έλληνα. Διακρίνονται στους συρτούς, χορούς βασικά γυναικείους διακρινόμενους για την σεμνή χάρη τους, και τους πηδηχτούς, καθαρά αντρικούς χορούς, που διακρίνονται για τη χάρη και τη λεβεντιά τους.
Σε πολλά μέρη της χώρας δημιουργήθηκαν οι ονομαζόμενοι τοπικοί χοροί. Μερικοί από αυτούς είναι ο νησιώτικος και κρητικός μπάλος, πεντοζάλι, σούστα, ο ηπειρωτικός, ο μακεδονίτικος, ο τσάμικος κ.ά.