10/12/12 23:26 - Το Βραβείο Νόμπελ και ο Γεώργιος Σεφέρης!

Το Βραβείο Νόμπελ και ο Γεώργιος Σεφέρης!

Επειδή σαν σήμερα το 1963 παρέλαβε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας ο Έλληνας ποιητής Γεώργιος Σεφέρης, ας διαβάσουμε τι είναι τα Βραβεία Νόμπελ και τι είπε στη Σουηδική Ακαδημία ο Γιώργος Σεφέρης κατά την παραλαβή του Βραβείου Νόμπελ!

ΕΙΝΑΙ γνωστό ότι το Βραβείο Νόμπελ θεσπίστηκε με κληροδότημα του Σουηδού Άλφρεντ Νόμπελ (1833-1896). Απονέμεται κάθε χρόνο σε άντρες και γυναίκες οποιασδήποτε εθνικότητας, που έχουν διακριθεί στον τομέα τους. Είναι βραβεία για τη φυσική, τη χημεία, την ιατρική, τη λογοτεχνία, την οικονομία και την ειρήνη. Οι αποφάσεις για τη φυσική και τη χημεία λαμβάνονται από τη Σουηδική Ακαδημία Επιστημών που εδρεύει στη Στοκχόλμη, για την ιατρική από το Καρολίνειο Ινστιτούτο της Στοκχόλμης, για τη λογοτεχνία από τη Σουηδική Ακαδημία και για την ειρήνη από τη σχετική επιτροπή του νορβηγικού κοινοβουλίου. Η απονομή των βραβείων γίνεται στη Στοκχόλμη κάθε 10 Δεκεμβρίου, επέτειο του θανάτου του Νόμπελ. Ως βραβείο δίνεται χρυσό μετάλλιο και δίπλωμα, καθώς και σημαντικό χρηματικό ποσό.

H ομιλία του Γ. Σεφέρη στη Σουηδική Aκαδημία, Δεκέμβριος 1963

Tούτη την ώρα αισθάνομαι πως είμαι ο ίδιος μια αντίφαση. Αλήθεια, η Σουηδική Aκαδημία έκρινε πως η προσπάθειά μου σε μια γλώσσα περιλάλητη επί αιώνες, αλλά στην παρούσα μορφή της περιορισμένη, άξιζε αυτή την υψηλή διάκριση. Θέλησε να τιμήσει τη γλώσσα μου, και να - εκφράζω τώρα τις ευχαριστίες μου σε μια ξένη γλώσσα. Σας παρακαλώ να μου δώσετε τη συγγνώμη που ζητώ πρώτα πρώτα από τον εαυτό μου.
Ανήκω σε μια χώρα μικρή. Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Mεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό παρά τον αγώνα του λαού του, τη θάλασσα, και το φως του ήλιου. Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή. Η ελληνική γλώσσα δε έπαψε ποτέ να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δε παρουσιάζει κανένα χάσμα. Άλλο χαρακτηριστικό αυτής της παράδοσης είναι η αγάπη της για την ανθρωπιά• κανόνας της είναι η δικαιοσύνη. Στην αρχαία τραγωδία, την οργανωμένη με τόση ακρίβεια, ο άνθρωπος που ξεπερνά το μέτρο πρέπει να τιμωρηθεί από τις Eρινύες. Ο ίδιος νόμος ισχύει και όταν ακόμη πρόκειται για φυσικά φαινόμενα: «Ήλιος ουχ υπερβήσεται μέτρα» λέει ο Hράκλειτος• «ει δε μη, Eρινύες μιν Δίκης επίκουροι εξερευνήσουσιν» (=δεν πρέπει ο Ήλιος να ξεπερνά το μέτρο• διαφορετικά, οι ίδιες οι Eρινύες θα προσφερθούν ως βοηθοί της Δικαιοσύνης).
Συλλογίζομαι πως δεν αποκλείεται ολωσδιόλου να ωφεληθεί ένα σύγχρονος επιστημών, αν στοχαστεί τούτο το απόφευγμα του Ίωνα φιλοσόφου. Όσο για μένα συγκινούμαι πατηρώντας πως η συνείδηση της δικαιοσύνης είχε τόσο διαποτίσει την ελληνική ψυχή, ώστε να γίνει κανόνας του φυσικού κόσμου. Και ένας από τους δασκάλους μου, των αρχών του περασμένου αιώνα, γράφει: «... θα χαθούμε, γιατί αδικήσαμε...». Aυτός ο άνθρωπος ήταν αγράμματος• είχε μάθει να γράφει στα τριάντα πέντε χρόνια της ηλικίας του. Αλλά στην Eλλάδα των ημερών μας η προφορική παράδοση πηγαίνει μακριά στα περασμένα όσο και η γραπτή. Το ίδιο και η ποίηση. Είναι για μένα σημαντικό το γεγονός ότι η Σουηδία θέλησε να τιμήσει και τούτη την ποίηση και όλη την ποίηση γενικά, ακόμα και όταν αναβρύζει ανάμεσα σ’ ένα λαό περιορισμένο. Γιατί πιστεύω πως τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα – και τι θα γινόμασταν, αν η πνοή μας λιγόστευε; Είναι μια πράξη εμπιστοσύνης – κι ένας Θεός το ξέρει αν τα δεινά μας δεν τα χρωστάμε στη στέρηση εμπιστοσύνης.
Παρατήρησαν, τον περασμένο χρόνο, γύρω από τούτο το τραπέζι, την πολύ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις αποκαλύψεις της σύγχρονης επιστήμης και στη λογοτεχνία• παρατήρησαν πως ανάμεσα σ’ ένα αρχαίο ελληνικό δράμα και ένα σημερινό η διαφορά είναι λίγη. Ναι, η συμπεριφορά του ανθρώπου δε μοιάζει να έχει αλλάξει βασικά. Και πρέπει να προσθέσω πως νιώθει πάντα την ανάγκη ν’ ακούει τούτη την ανθρώπινη φωνή που ονομάζουμε ποίηση. Αυτή τη φωνή που κινδυνεύει να σβήσει κάθε στιγμή από στέρηση αγάπης και ολοένα ξαναγεννιέται. Kυνηγημένη, ξέρει πού να ‘βρει καταφύγιο• απαρνημένη, έχει το ένστικτο να πάει να ριζώσει στους πιο απροσδόκητους τόπους. Γι’ αυτή δεν υπάρχουν μεγάλα και μικρά μέρη του κόσμου. Το βασίλειο της είναι στις καρδιές όλων των ανθρώπων της γης. Έχει τη χάρη ν’ αποφεύγει πάντα τη συνήθεια, αυτή τη βιομηχανία. Χρωστώ την ευγνωμοσύνη μου στη Σουηδική Aκαδημία, που ένιωσε αυτά τα πράγματα• που ένιωσε πως οι γλώσσες, οι λεγόμενες περιορισμένης χρήσης, δεν πρέπει να καταντούν φράχτες, όπου πνίγεται ο παλμός της ανθρώπινης καρδιάς• που έγινε ένας Άρειος Πάγος ικανός: να κρίνει με αλήθεια επίσημη την άδικη μοίρα της ζωής, - για να θυμηθώ το Σέλλεϋ, τον εμπνευστή, καθώς μας λένε, του Aλφρέδου Nόμπελ, αυτού του ανθρώπου που μπόρεσε να εξαγοράσει την αναπόφευκτη βία με τη μεγαλοσύνη της καρδιάς του.
Σ’ αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου κι αν βρίσκεται.
Όταν, στο δρόμο της Θήβας, ο Oιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ο άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Aς συλλογιστούμε την απόκριση του Oιδίποδα.

Γ. Σεφέρης
Δοκιμές, τόμ. 2
Ίκαρος