Κατηγορίες

Πώς γίνονταν οι συναλλαγές στην αρχαιότητα;

Πώς γίνονταν οι συναλλαγές στην αρχαιότητα;

Ο Όμηρος αναφέρει πως η πανοπλία του Διομήδη ήταν αξίας 9 βοδιών και του Γλαύκου 100 βοδιών, ενώ το χρυσό τάλαντο του Ομήρου ζύγιζε όσο δύο δραχμές και είχε την αξία ενός βοδιού!.. Κι όχι μόνο!.. Ένα από τα «Ομηρικά Προβλήματα» του Αριστοτέλη ήταν «γιατί δύο τάλαντα χρυσού δίδονταν ως τέταρτο βραβείο σε διαγωνισμό αρματοδρομίας»!..

Αργυρό τετράδραχμο Λυσιμάχου (Εμπροσθότυπος: κεφαλή Μ. Αλεξάνδρου κερασφόρου. Οπισθότυπος: Αθηνά Νικηφόρος)

ΛΕΝΕ πως πριν από την ομηρική εποχή, τα ζώα, και ειδικά τα βόδια, χρησίμευαν ως μέσο ανταλλαγής, καθώς και ως νόμισμα*. Ο Όμηρος αναφέρει πως η πανοπλία του Διομήδη ήταν αξίας 9 βοδιών και του Γλαύκου 100. Πάντως και τα μέταλλα είχαν ανάλογη χρήση και η αξία τους καθοριζόταν από το βάρος. Το χρυσό τάλαντο του Ομήρου ζύγιζε όσο δύο δραχμές και είχε την αξία ενός βοδιού. Ένα από τα «Ομηρικά Προβλήματα» του Αριστοτέλη ήταν «γιατί δύο τάλαντα χρυσού δίδονταν ως τέταρτο βραβείο σε διαγωνισμό αρματοδρομίας». Φαίνεται πως το ομηρικό τάλαντο ήταν πολύ μικρότερης αξίας από το αττικό. Η ιδέα να δοθεί στο μέταλλο που χρησίμευε ως αντάλλαγμα μια μορφή αντίστοιχη προς την αξία του, ήταν αναμφισβήτητα παλαιά, αλλά δεν μπορεί να καθοριστεί η χρονολογία της εισαγωγής νομίσματος με την κυριολεκτική έννοια, δηλαδή με επίσημη σφραγίδα που να λέει την αξία του και ν’ απαλλάσσει από την ανάγκη ζυγίσματος του μετάλλου. Πάντως, από τον 6ο αιώνα π.Χ. βρίσκουμε πολύ ανεπτυγμένα και καλλιτεχνικά συστήματα νομισμάτων.

ΤΙ ΕΚΑΝΕ Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ

Προηγουμένως, ο Λυκούργος (800 π.Χ.) είχε καθιερώσει στη Σπάρτη ένα βαρύ, σιδερένιο νόμισμα, για να αποθαρρύνει τη συγκέντρωση πλούτου και να επιβάλει τη λιτότητα. Λέγεται ότι ο Κροίσος έκοψε το πρώτο πραγματικό χρυσό νόμισμα, το 546 π.Χ. Γενικά τα διάφορα ελληνικά συστήματα αξιών αναπτύχθηκαν όλα από τα χρυσά και ασημένια νομίσματα της Μικράς Ασίας. Σε κάποια στιγμή, το περσικό σύστημα των χρυσών νομισμάτων μεταφέρθηκε σε μερικές ελληνικές πόλεις στα ασημένια νομίσματα. Η αναλογία του χρυσού προς το ασήμι υπολογιζόταν από τους Έλληνες ως 10 προς 1 κι έτσι ένα χρυσό νόμισμα που ζύγιζε 2 δραχμές ισοδυναμούσε προς 20 ασημένιες δραχμές. Στο εμπόριο, όμως, η αναλογία που ίσχυε ήταν 12 προς 1 και το ίδιο ποσοστό περίπου διατηρήθηκε και στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.


Στην αρχαία Ελλάδα η δραχμή ισοδυναμούσε με μια δέσμη 6 οβολών, τους οποίους μπορούσε να περιλάβει η παλάμη (δράττομαι-δραχμή). Στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. ο Φείδωνας στην Αίγινα έκοψε την πρώτη δραχμή. Το βάρος της, κατά την εποχή αυτή και μετέπειτα, ήταν ανάλογο με τις νομισματικές συνήθειες που επικρατούσαν στις ελληνικές πόλεις. Έτσι, στο ευβοϊκό-αττικό νομισματικό σύστημα ζύγιζε από 4,366 γραμμ. μέχρι 8,730 γραμμ. Στις δύο επιφάνειές της ήταν χαραγμένα τα σήματα των πόλεων. Στην Αθήνα π.χ. στο μπροστινό μέρος της δραχμής ήταν χαραγμένο το κεφάλι της θεάς Αθηνάς και στο πίσω η κουκουβάγια..

ΤΟ ΤΑΛΑΝΤΟ, Η ΜΝΑ ΚΑΙ Η ΔΡΑΧΜΗ

Το συνηθέστερο μέτρο βάρους ήταν το τάλαντον, που το αποτελούσαν 60 μναιώνα. Όπως το τάλαντον, έτσι και η μνα δεν ήταν πραγματικό νόμισμα αλλά μονάδα μέτρησης. Νομισματική μονάδα ήταν η δραχμή και 100 δραχμές αποτελούσαν μια μνα. Η δραχμή, πάλι, περιείχε 6 οβολούς. Στην αρχαία εποχή, κοινά παραδεκτό νομισματικό σύστημα ήταν εκείνο της Αίγινας. Τα νομίσματα της Αίγινας ήταν σφραγισμένα από τη μια πλευρά με την εικόνα μιας χελώνας κι από την άλλη μ’ ένα πρωτόγονο τετράγωνο σχήμα. Το μεγαλύτερο ασημένιο νόμισμα ήταν ο στατήρας ή δίδραχμον. Ο Σόλωνας κατάργησε το σύστημα αυτό στην Αττική, και εισήγαγε μια ελαφρότερη δραχμή. Το αττικόν τάλαντον (6.000 δραχμές) είχε συνεπώς πολύ μεγάλη άξια. Τα ασημένια νομίσματα της Αττικής είχαν μπροστά το κεφάλι της Παλλάδας και πίσω την εικόνα μιας κουκουβάγιας. Κυριότερο νόμισμα ήταν το τετράδραχμον και μεγαλύτερο το δεκάδραχμον. Το δίδραχμον σπάνια κυκλοφορούσε. Μικρότερα ασημένια νομίσματα ήταν το τριόβολον, ο οβολός και το ημιόβολον. Μικρότερο από όλα ήταν το τεταρτημόριον (1/4 του οβολού).
Τα ελληνικά κράτη είχαν πάντα ασημένια νομίσματα, ενώ τα χρυσά κυκλοφορούσαν πολύ σπάνια. Μεγαλύτερο χρυσό νόμισμα ήταν το δίδραχμον ή χρυσός στατήρ (20 ασημένιες δραχμές). Υπάρχουν επίσης χρυσές δραχμές, τριόβολα, οβολοί, ημιόβολα, τεταρτημόρια, ακόμα και όγδοα του οβολού.
Το συνηθέστερο χρυσό νόμισμα στην Ελλάδα ήταν, έως τους Μακεδονικούς χρόνους, το βασιλικό περσικό νόμισμα, που λεγόταν δαρεικός. Από το ένα μέρος είχε την εικόνα ενός εστεμμένου τοξότη κι από την άλλη ένα μακρόστενο σχέδιο. Αντιστοιχούσε με τον χρυσό στατήρα της Αττικής και των πόλεων της Μικράς Ασίας. Σημαντικό νόμισμα ήταν επίσης ο στατήρας της Κυζίκου ή Κυζικηνός (28 ασημένιες δραχμές). Το παλαιότερο χάλκινο νόμισμα των Αθηνών ήταν ο χαλκούς (1/8 ασημένιου οβολού).

ΕΠΙ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

Επί Μεγάλου Αλεξάνδρου, τα ασημένια νομίσματα σταματούσαν στο τριόβολον, και γι’ αυτό χρειάστηκε τα μικρότερα νομίσματα να εκδίδονται σε χαλκό. Το ασημένιο νομισμάτων Αθηνών ήταν πολύ διαδομένο, αλλά το αττικό σύστημα δεν υιοθετήθηκε στην καθεαυτό Ελλάδα. Απλώθηκε πάντως προς τα δυτικά αρκετά νωρίς, στο μεγαλύτερο μέρος της Σικελίας, στον Τάραντα και στην Ετρουρία. Όμως η ευρεία διάδοση αυτού του συστήματος οφειλόταν κυρίως στη δράση του Φιλίππου Β’ της Μακεδονίας και του γιου του, του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο πρώτος το υιοθέτησε όταν εισήγαγε το χρυσό νόμισμα, ο δεύτερος το χρησιμοποίησε για τα ασημένια νομίσματά του. Ακόμα και μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου, αυτό το σύστημα διατηρήθηκε στα βασίλεια της Μακεδονικής αυτοκρατορίας, εκτός από την Αίγυπτο, όπου οι Πτολεμαίοι διατήρησαν το παλιό νομισματικό σύστημα της χώρας. Η μακεδονική επιρροή είχε ως συνέπεια να επεκταθεί το αττικό σύστημα σε πολλά άλλα κράτη, λ.χ. στην Ήπειρο, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, ακόμα και στη χώρα των Πάρθων. Το μεγαλύτερο χρυσό ελληνικό νόμισμα είναι το κομμάτι των 20 στατήρων του Ελληνοβακτριανού βασιλιά Ευκρατίδη, που βρίσκεται τώρα στο Παρίσι. Μεγαλύτερα ασημένια νομίσματα είναι τα δεκάδραχμα των Αθηνών, των Συρακουσών και του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Τα ελληνικά νομίσματα είναι σημαντικά, γιατί δίνουν μια πλήρη και σαφή εικόνα της εξέλιξης της πλαστικής τέχνης στους Έλληνες. Στις ελληνικές πόλεις της Ιταλίας και Σικελίας ιδιαίτερα, η τέχνη της νομισματοποιίας αναπτύχθηκε ραγδαία ήδη από τον 5ο αιώνα π.Χ., και τον 4ο αιώνα, με τις ζωντανές παραστάσεις και τη μεγάλη ποικιλία των μορφών, έφτασε σε μεγάλα ύψη τελειότητας.

ΤΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΣΤΗ ΡΩΜΗ

Όπως στην Ελλάδα, έτσι και στη Ρώμη, τα βόδια και τα πρόβατα αποτελούσαν αρχικά το μοναδικό μέσο ανταλλαγής. Τα αρχαιότερα χρηματικά πρόστιμα καταβάλλονταν σε ζώα και η λατινική λέξη Pecunia, που σημαίνει χρήμα, προέρχεται από το Pecus (κτήνη). Αργότερα, ο ακατέργαστος χαλκός (Oes Rude), που τον έκοβαν σε κομμάτια διαφόρου βάρους, πήρε τη θέση των βοδιών. Ράβδοι από χυτό χαλκό, χαραγμένες κι από τις δυο μεριές με κάποιο σχέδιο (λ.χ. ενός βοδιού, γουρουνιού ή πουλερικού) λέγεται ότι καθιερώθηκαν από το βασιλιά Σέρβιο Τούλλιο, όταν αποφάσισε τη συστηματοποίηση των μέτρων και σταθμών.
Το πρώτο συγκεκριμένο δείγμα νομίσματος στη Ρώμη ανάγεται στην εποχή των Decemvires (περίπου το 450 π.Χ.). Νομισματική μονάδα ήταν το ασσάριο από χυτό χαλκό, που είχε το βάρος της ρωμαϊκής λίβρας (Libra = 12 ουγγίες). Το ασσάριο είχε την εικόνα του Ιανού. Τα νομίσματα που παρίσταναν τα τμήματά του ήταν όλα σφραγισμένα στην πίσω μεριά με την εικόνα της πλώρης ενός πλοίου. Περιλάμβαναν τα εξής: Semis, με το Κεφάλι του Δία (1/2 ασσάριο ή 6 ουγγίες), Triens, με το κεφάλι της Αθηνάς (1/3 ασσάρια ή 4 ουγγίες), Quadrans, με το Κεφάλι του Ηρακλή (1/4 ασσάρια ή 3 ουγγίες), Sextans, με το κεφάλι του Ερμή (1/6 ασσάρια ή 2 ουγγίες), ουγγία, με το κεφάλι της Ρώμης (1/12 ασσάρια). Με τον καιρό, τα χάλκινα νομίσματα έγιναν ελαφρότερα• επειδή προορίζονταν για το εμπόριο, ήταν φυσικό να υφίστανται μια αδιάκοπη υποτίμηση. Στην αρχή έγιναν των 4 ουγγιών, έπειτα των 2, μετά το 217 π.Χ. 1 ουγγία, μετά το 89 π.Χ. μισή ουγγία και επί αυτοκρατορίας 1/4 ουγγίας. Το 269 π.Χ. καθιερώθηκε ασημένιο νόμισμα, και ιδρύθηκε προς το σκοπό αυτό ένα νομισματοκοπείο στον Καπιτωλίνο Λόφο, στο ναό της Juno Moneta (Νομισματικής Ήρας). Οι υποδιαιρέσεις των ασημένιων νομισμάτων ήταν, σύμφωνα με το αθηναϊκό και σικελικό σύστημα, το δηνάριο, κάπως μεγαλύτερης αξίας από την αττική δραχμή, (ισοδυναμούσε με 10 ασσάρια και 4 ουγγίες), το κουϊνάριο (5 ασσάρια) και ο σηστέρτιος (2 1/2 ασσάρια). Αυτά τα νομίσματα χαρακτηρίζονταν από τα σημεία Χ, V και II S αντίστοιχα. Έφεραν όλα στη μια μεριά, το Κεφάλι της θεάς Ρώμης με το φτερωτό κράνος και στην άλλη τους δυο Διόσκουρους στ’ άλογά τους. Αργότερα η Άρτεμη Νίκη με το δίιππο άρμα της και ο Δίας με το τέθριππο δικό του άρμα, πήραν διαδοχικά τη θέση των Διοσκούρων. Από τα μέσα του 1ου αιώνα, δεν υπήρχε καθορισμένο σύμβολο για την πίσω μεριά. Ο σηστέρτιος ισοδυναμούσε με το παλιό βαρύ ασσάριο, που, αν και ξεπερασμένο πια, χρησίμευε πάντα σαν μέτρο υπολογισμού.

ΠΩΣ ΓΙΝΟΝΤΑΝ ΟΙ ΠΛΗΡΩΜΕΣ…

Οι πληρωμές γίνονταν συνήθως σε δηνάρια, μα ο υπολογισμός σε σηστέρτιους, γι’ αυτό και η λέξη Nummus (νόμισμα) εφαρμοζόταν κυρίως στον σηστέρτιο. Η υποτίμηση του χάλκινου ασσάριου σε 1 ουγγία το 217 π.Χ. μεταμόρφωσε το χάλκινο νόμισμα σε μικρό νόμισμα, και εμφανίστηκε ένα ασημένιο νόμισμα, ενώ ταυτόχρονα το δηνάριο έπεσε περισσότερο και διατηρήθηκε πεσμένο έως την εποχή του Νέρωνα. Το δηνάριο υπολογιζόταν σε 15 ασσάρια, το κουϊνάριο σε 8 και ο σηστέρτιος σε 4. Την ίδια εποχή, έγινε μια προσωρινή προσπάθεια να εισαχθεί χρυσό νόμισμα. Το ίδιο επιχειρήθηκε και προς το τέλος της Δημοκρατίας, όταν ο Καίσαρας έθεσε σε κυκλοφορία έναν μεγάλο αριθμό από χρυσά νομίσματα (Aureus), ίσα σε βάρος προς το 1/400 της ρωμαϊκής λίβρας και αξίας 25 δηναρίων ή 100 σηστερτίων.
Επί Δημοκρατίας, δεν καθιερώθηκαν νέοι τύποι νομίσματος, αλλά τα αναγκαία χρήματα έβγαιναν από τα νομισματοκοπεία κάθε φορά που χρειαζόταν. Αυτό γινόταν στη Ρώμη, υπό την εποπτεία της Συγκλήτου, από κάποια αρμόδια αρχή. Τελικά, διορίστηκε μια μόνιμη επιτροπή από τρία άτομα (Tres Viri Monetales). Στις επαρχίες, το χρήμα εκδιδόταν από τους Ρωμαίους στρατηγούς και κυβερνήτες. Από την εποχή του Αυγούστου, ο αυτοκράτορας διατηρούσε το αποκλειστικό προνόμιο της κοπής χρυσών και ασημένιων νομισμάτων, ενώ τα χάλκινα νομίσματα ήταν της αρμοδιότητας της Συγκλήτου. Βασικό αυτοκρατορικό νόμισμα ήταν ο Aureus του Καίσαρα, που το βάρος του μειώθηκε καθώς περνούσε ο χρόνος, μέχρι το 312 μ.Χ. Ο Κωνσταντίνος το όρισε στο 1/72ό της λίβρας. Ο Aureus λεγόταν τώρα Solidus (σολδίον) και είχε πάνω την ελληνική ένδειξη ΟΒ (72). Εξακολούθησε να χρησιμοποιείται έως την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Από τα ασημένια νομίσματα της Αυτοκρατορίας, μόνο το δηνάριο και το κουϊνάριο διατηρήθηκαν επί Αυτοκρατορίας. Τα υπόλοιπα ήταν χάλκινα. Το δηνάριο διατήρησε την αξία που του είχε οριστεί το 217 π.Χ. έως την εποχή του Νέρωνα, αλλά από τότε έχασε το βάρος του και την καθαρότητά του. Στον δεύτερο αιώνα μ.Χ., έπεσε ακόμα περισσότερο η αξία του, σχεδόν κάτω από το μισό, και το ασημένιο νόμισμα μεταμορφώθηκε σε χάλκινο.
Ο Διοκλητιανός ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας που αποκατάστησε κάποια τάξη στο νομισματικό σύστημα. Μετά το 292 π.Χ., εξέδωσε ένα νόμισμα από καθαρό ασήμι (Argenteus), ίσο σε βάρος προς το νερώνειο δηνάριο. Ο Argenteus διατηρήθηκε έως το 360 μ.Χ., οπότε έδωσε τη θέση του σ’ ένα νέο σύστημα αργυρών νομισμάτων, με βάση το χρυσό σολδίο. Επί αυτοκρατορίας, κόπηκαν τα ακόλουθα μικρά νομίσματα: ο σηστέρτιος (ίσος προς δύο ασσάρια), ο Dupondius (ίσος προς 1 ασσάριο), ο Semis (1/2 ασσάριο) και ο Quadrans (1/4 του ασσάριου). Τα δύο πρώτα ήταν ορειχάλκινα, τα δύο τελευταία χάλκινα. Οι Quadrantes έπαψαν να χρησιμοποιούνται από τον καιρό του Τραϊανού, στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ., οι Dupondii, τα ασσάρια και οι Semis στα μέσα, και ο σηστέρτιος στο τελευταίο μισό του 3ου αιώνα μ.Χ. Τότε, ο Διοκλητιανός έκοψε δύο νέα χάλκινα νομίσματα, ένα από τα όποια ονομαζόταν δηνάριο.
----------------
* νόμισμα το (ΑΜ νόμισμα, Μ και [ὀ]νόμισμαν και νούμισμα) [νομίζω]· η βασική νομισματική μονάδα κάθε χώρας, το χρήμα που κυκλοφορεί και ισχύει σε μία επικράτεια («λέγεσθαι, Πολυκράτεα ἐπιχώριον νόμισμα κόψαντα πολλὸν μόλυβδον καταχρυσώσαντα δοῡναί σφι», Ηρόδ.)· || (νεοελλ.) 1. κέρμα από μέταλλο το οποίο εκδίδεται από το κράτος, φέρει αναγεγραμμένη την αξία του και χρησιμοποιείται ως μέσο διεξαγωγής αγοραπωλησιών· 2. χαρτονόμισμα σε αντικατάσταση κερμάτων· 3. (φρ.) α) «τόν πλήρωσα με το ίδιο νόμισμα»· τού ανταπέδωσα τα ίσα· β) «η μία πλευρά τού νομίσματος»· η μία άποψη ενός ζητήματος· γ) «μετατρεψιμότητα νομίσματος»· η ικανότητα ενός νομίσματος να ανταλλάσσεται με χρυσό ή με νομίσματα άλλων χωρών· || (αρχ.) 1. καθετί το καθιερωμένο από παλιά συνήθεια, έθιμο («καὶ νόμισμ' ἐς ταυτό γε νικᾱν ἰσήρης ὅστις ἂν ψήφους λάβῃ», Ευρ.)· 2. πράγμα τού οποίου η χρήση καθιερώθηκε, το καθιερωμένο, ο θεσμός («οὐδὲν ἀνθρώποισιν οἷον ἄργυρος κακὸν νόμισμ' ἔβλαστε», Σοφ.)· 3. το πλήρες νόμιμο μέτρο («τῶν κοτυλῶν τὸ νόμισμα διαλυμαίνεται», Αριστοφ.)· 4. ο νόμος.

ΠΗΓΕΣ:
 Ιστορικό και Δημοσιογραφικό Αρχείο του γράφοντος
 Εγκυκλοπαίδεια «Δομή» (παλαιά έκδοση)
 Εγκυκλοπαίδεια «Μαλλιάρης παιδεία»
 Βικιπαίδεια
 Πάπυρος, Μέγα Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας
 http://www.iefimerida.gr
Στην πάνω φωτογραφία: Τετράδραχμο της Θάσου

Αναρτήθηκε: 02/02/13 21:25

 
Ο Ελληνισμός και η Ορθοδοξία είναι δύο ράγες της Ιστορίας πάνω στις οποίες κινείται το όχημα του Ελληνο-Χριστιανικού Πολιτισμού σε μια ατέρμονη πορεία προς την αιωνιότητα!... Λαός που περιφρονεί τις πέτρες και τα χαρτιά του είναι καταδικασμένος ν’ αυτοκτονήσει!..
 
Συνεντεύξεις του Άγγελου Σακκέτου, ως καταστάλαγμα μιας δημοσιογραφικής πορείας 35 περίπου ετών!... Ένας αγώνας δρόμου για την αναζήτηση της αλήθειας και μόνον της αλήθειας.. Την "αληθινής αλήθειας", όπως μάθαμε να λέμε στην δική μας Ελληνική Δημοσιογραφία!..
 
Διαλέξεις και Ομιλίες, έτσι όπως ακριβώς εδόθησαν στο παρελθόν σε διάφορα Πνευματικά Κέντρα, Συλλόγους, Σωματεία και διάφορα Ιδρύματα των Αθηνών ή της Περιφέρειας, ιδίως για θέματα σχέσεων Ελληνισμού και Ορθοδοξίας!..
 
Θύμησες και αναμνήσεις!... Νοσταλγικές ιστορίες, που φαντάζουν σήμερα σαν παραμύθι!.. Εκπληκτικές εμπειρίες και διηγήματα ή αφηγήσεις από διάφορους ανθρώπους, που έζησα ή γνώρισα στο διάβα της ζωής μου!.. Όλα εκείνα τα γεγονότα, που πέρασαν από τη φτωχική μου ζωή, ιδίως στο χωριό μου!
Αναζήτηση
Search
Newsletter
Για να λαμβάνετε newsletter παρακαλώ στείλτε μας το email σας!

Είσοδος χρηστών