16/03/13 23:36 - Ο Μονοθεϊσμός του Σωκράτους!..

Ο Μονοθεϊσμός του Σωκράτους!..

Ποια είναι τα επιχειρήματα που προβάλλει ο μέγας Έλλην φιλόσοφος για να καταδείξει την μονοθεϊστική και όχι την πολυθεϊστική αντίληψή του!.. Ας διαβάσουμε λοιπόν τα επιχειρήματα, που χρησιμοποιεί ο Σωκράτης μέσα στην Απολογία του για την μονοθεϊστική αντίληψη, που είχε, ώστε να διαπιστώσει και ο αναγνώστης ότι ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος κατά βάση ήταν μονοθεϊστής και όχι πολυθεϊστής. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι κλείνοντας την Απολογία του θα πεί το περίφημο εκείνο: «αλλά γαρ ήδη ώρα απιέναι, εμοί μεν αποθανουμένω, υμίν δε βιωσομένοις- οπότεροι δε ημών έρχονται επί άμεινον πράγμα, άδηλον παντί πλην ώ τω θεώ». (Mα τώρα πλέον είναι ώρα να φύγουμε, εγώ να πεθάνω κι εσείς να ζήσετε. Ποιοι από μας πηγαίνουν στο καλύτερο, δεν το γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο θεός!.)

Σωκράτης ο δημιουργός!..  [Στην πάνω εικόνα: «Ο Θάνατος του Σωκράτη» - Πίνακας του Ζακ-Λουί Νταβίντ (1787) ]

ΧΩΡΙΣ αμφιβολία η εποχή που ζούμε βιώνει έναν περίεργο «πολυθεϊσμό». Και λέγω περίεργο διότι η παγκοσμιοποίηση, με το πρόσχημα της δήθεν αδελφοσύνης, κατάφερε να ανακατέψει τις θρησκείες σε έναν «κοινωνικό αχταρμά» που δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τελικά ποιος είναι ο ένθεος και ποιος ο άθεος, ποιος είναι ο μονοθεϊστής και ποιος είναι ο πολυθεϊστής.
Η ελληνική κοινωνία και δη οι Έλληνες Ορθόδοξοι Χριστιανοί,, βιώνουν πλέον σε καθημερινή βάση ένα χυδαίο πόλεμο λάσπης κατά της Πίστεώς των και δεν είναι τυχαία η ανελέητη επίθεση που δέχτηκε η ελλαδική Εκκλησία τον τελευταίο καιρό από μίσθαρνα δημοσιογραφικά όργανα της ντόπιας επιχειρηματικής ολιγαρχίας., με στόχο την κατάργηση της χριστιανικής διδασκαλίας. Αυτός και ο λόγος που πολλοί εξ αυτών, με προεξάρχοντες διάφορους νεοπαγανιστές εκδότες κίνησαν την εκστρατεία κατά τη μονοθεϊστικής αντίληψης των Ελλήνων με σκοπό την παλινδρόμησή τους στον αρχαίο πολυθεϊστικό χώρο.
Τούτο όμως έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την σκέψη των ιδίων αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων οι οποίοι πρώτοι έθεσαν τις βάσεις του μονοθεϊσμού και μάλιστα πολλοί εξ αυτών προφήτευσαν την Έλευση του Ιησού Χριστού στη γη, όπως τουλάχιστον αποδεικνύουμε με μια σειρά βιβλίων μας (3).
Πρώτος και καλύτερος, λοιπόν, ο ίδιος ο Σωκράτης ο οποίος, δια της διδασκαλίας του, προλείανε το έδαφος για την χριστιανική θρησκεία.
Επειδή πολλοί είναι εκείνοι που διερωτώνται πώς μπορούμε να επαληθεύσουμε το γεγονός ότι ο Σωκράτης πίστευε σε ένα και όχι σε πολλούς θεούς, εκείνο που έχουμε να πούμε είναι ότι τούτο είναι εύκολο να γίνει, αρκεί ο αναγνώστης να διαβάσει προσεκτικά την Απολογία του Σωκράτους όπου, απευθυνόμενος στο δικαστήριο, τους θυμίζει τον χρησμό της Πυθίας που έδωσε στον Χαιρεφώντα (1) λέγοντας πως ο Σωκράτης είναι σοφότερος όλων (2), αλλά και ένα πλήθος άλλων περιπτώσεως, που οφείλουμε να θυμίσουμε στον αναγνώστη με αποσπάσματα εκ της δικής του Απολογίας, που διέσωσε ο Πλάτων για τον μεγάλο δάσκαλό του.
Βεβαίως, προλαμβάνουμε τον καλοπροαίρετο αναγνώστη ο οποίος θα μας θυμίσει την φράση του Σωκράτους «άρα νομίζω είναι θεούς» (άρα πιστεύω στους θεούς), που αναφερόμαστε στην 6η παράγραφο που ακολουθεί. Τούτο, όμως, είναι πολύ εύκολο να εξηγηθεί διότι ο Σωκράτης σε όλη την διάρκεια της Απολογίας του προσπαθούσε να αποδείξει πρώτα ότι δεν είναι άθεος και στη συνέχεια να μιλήσει για τον ένα Θεό!
Ας διαβάσουμε λοιπόν τα επιχειρήματα, που χρησιμοποιεί ο Σωκράτης μέσα στην Απολογία του για την μονοθεϊστική αντίληψη, που είχε, ώστε να διαπιστώσει και ο αναγνώστης ότι ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος κατά βάση ήταν μονοθεϊστής και όχι πολυθεϊστής. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι κλείνοντας την Απολογία του θα πεί το περίφημο εκείνο: «αλλά γαρ ηδη ώρα απιέναι, εμοί μεν αποθανουμένω, υμίν δε βιωσομένοις- οπότεροι δε ημών έρχονται επί άμεινον πράγμα, άδηλον παντί πλην ώ τω θεώ». (Mα τώρα πλέον είναι ώρα να φύγουμε, εγώ να πεθάνω κι εσείς να ζήσετε. Ποιοι από μας πηγαίνουν στο καλύτερο, δεν το γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο θεός!..) (4)
Μόνον ο Θεός, λοιπόν, και όχι οι θεοί!..

1. Θα ήθελα, λοιπόν, να γίνει αυτό, αν είναι καλό και για σας και για μένα και να δώσω μια επιτυχημένη απολογία. Νομίζω, όμως, ότι αυτό είναι δύσκολο και δεν αψηφώ τη σημασία του. Αλλά ας γίνει το θέλημα του θεού. Εγώ πρέπει να υπακούσω στο νόμο και να απολογηθώ. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, από την αρχή ποια είναι η κατηγορία στην οποία βασίζεται η κατηγορία εναντίον μου. Σε αυτήν πιστεύοντας ο Μέλητος έκανε αυτή την καταγγελία για δημόσιο αδίκημα. Ας είναι. Τι κατηγορίες έλεγαν εκείνοι που με διέβαλαν; Πρέπει, λοιπόν, σαν να ήταν αληθινοί κατήγοροι, να σας πω τις κατηγορίες τους: «Ο Σωκράτης είναι ένοχος αδικήματος, γιατί ασχολείται με άχρηστα και περιττά πράγματα, με το να ερευνά τα φαινόμενα που συμβαίνουν κάτω από τη γη και στον ουρανό, και γιατί τα άδικα λόγια τα κάνει να φαίνονται δίκαια και τα διδάσκει και στους άλλους». (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 19a 2 –19c 1)

2. Γιατί εγώ δεν τη γνωρίζω αυτή τη σοφία, κι όποιος λέει το αντίθετο ψεύδεται και το κάνει με σκοπό να με συκοφαντήσει. Και σας παρακαλώ, άνδρες Αθηναίοι, να μη διαμαρτυρηθείτε αν σας φανεί ότι μιλώ υπερβολικά. Γιατί δεν είναι δικά μου τα λόγια που θα πω αλλά κάποιου, όπως κι εσείς πιστεύετε, αξιόπιστου. Γιατί για τη δική μου σοφία, αν έχω κάποια σοφία, όποια κι αν είναι, θα επικαλεστώ για μάρτυρα το θεό των Δελφών. Γνωρίζετε, βέβαια, τον Χαιρεφώντα. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 20e – 20e 8)

3. Αναλογιστείτε τώρα γιατί σας τα λέω αυτά. Γιατί θέλω να σας εξηγήσω πώς προέκυψε η ψεύτικη κατηγορία εναντίον μου. Όταν τα άκουσα, λοιπόν, αυτά, σκέφτηκα τα εξής: «Τι είναι αυτά που λέει ο θεός και τι εννοεί; Γιατί εγώ ξέρω πως δεν είμαι διόλου σοφός. Τι εννοεί, λοιπόν, όταν λέει πως είμαι πιο σοφός απ' όλους; Δεν μπορεί βέβαια να λέει ψέματα. Δεν είναι δυνατόν αυτό».(Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 21b 1- 21b 6)

4. Μετά από αυτά συνέχισα να πηγαίνω και σε άλλους -παρόλο που λυπόμουν και φοβόμουν πως γινόμουν μισητός, ωστόσο μου φαινόταν ότι ήταν προτιμότερο να ερευνήσω τα λόγια του θεού. Έπρεπε, λοιπόν, να πάω, εξετάζοντας τι θέλει να πει ο χρησμός, σε όσους θεωρούσαν ότι ξέρουν κάτι. Και, μα το σκυλί, άνδρες Αθηναίοι, γιατί πρέπει να πω την αλήθεια, να τι έγινε: εκείνοι οι οποίοι ήταν οι πιο φημισμένοι στο επάγγελμα τους, μου φάνηκαν ότι δεν κατείχαν σοφία, όταν τους εξέταζα συμφωνά με τα λόγια του θεού, ενώ άλλοι, που φαίνονταν κατώτεροι, κατείχαν μεγαλύτερη ικανότητα για να είναι σοφοί. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 21e 3 – 22a 6)

5. Έτσι, λοιπόν, κατέληξα να αναρωτιέμαι -για να δικαιώσω το χρησμό- τι θα προτιμούσα, να είμαι δηλαδή να μην είμαι σοφός όπως εκείνοι αντιλαμβάνονται τη σοφία, αλλά ούτε και αμαθής όπως εκείνοι αντιλαμβάνονται την αμάθεια, ή να είμαι σοφός και αμαθής όπως εκείνοι. Είπα, λοιπόν, στον εαυτό μου ότι είναι καλύτερα να είμαι έτσι όπως είμαι. Από αυτή την έρευνα, άνδρες Αθηναίοι, προέκυψαν πολλές έχθρες εναντίον μου επικίνδυνες και βαριές, ώστε να γεννηθούν από αυτές πολλές συκοφαντίες και να με αποκαλούν σοφό. Γιατί όποτε αποδεικνύω την άγνοια κάποιου, νομίζουν όσοι παρευρίσκονται εκείνη τη στιγμή, ότι είμαι σοφός σε αυτά που εκείνος δεν γνωρίζει. Φαίνεται, όμως, άνδρες Αθηναίοι, ότι μόνο ο θεός είναι πράγματι σοφός και με αυτόν το χρησμό αυτό εννοεί, ότι η ανθρώπινη σοφία έχει μικρή αξία, ίσως και καμία. Και πιθανόν να μη μιλά αποκλειστικά για τον Σωκράτη, αλλά να επικαλείται το όνομα μου ως παράδειγμα, σαν να εννοούσε: «Από σας ο σοφότερος είναι εκείνος που, σαν τον Σωκράτη, γνωρίζει ότι στην πραγματικότητα δεν μπορεί να είναι καθόλου σοφός». Όλα αυτά, λοιπόν, εγώ ακόμα και τώρα, τα εξετάζω, ακολουθώντας τα λόγια του θεού, κάθε φορά που νομίζω ότι κάποιος είναι σοφός, είτε είναι συμπολίτης είτε ξένος. Και όταν έχω την αίσθηση ότι δεν είναι σοφός, το αποδεικνύω, συμβάλλοντας στο έργο του θεού. Και καθώς ήμουν απασχολημένος με αυτό το έργο δεν μου έμενε χρόνος ούτε για τα ζητήματα της πόλης, ούτε για την οικογένειά μου αλλά βρίσκομαι σε μεγάλη ένδεια υπηρετώντας το θεό. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 22e 1 – 23c 1)

6. Γιατί εγώ δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς θέλεις να πεις. Λες ότι διδάσκω να πιστεύουν ότι υπάρχουν κάποιοι θεοί -άρα κι εγώ πιστεύω ότι υπάρχουν θεοί και δεν είμαι άθεος και δεν μπορώ να κατηγορηθώ γι' αυτό-, αλλά ότι δεν είναι αυτοί της πόλης αλλά κάποιοι άλλοι, και γι' αυτό ακριβώς με κατηγορείς, δηλαδή ότι τους δίδασκα άλλους θεούς; Ή ισχυρίζεσαι ότι δεν έχω πίστη στους θεούς, πράγμα που διδάσκω και στους άλλους;
- Ακριβώς αυτό λέω, ότι δεν πιστεύεις καθόλου στους θεούς.
- Αγαπητέ μου Μέλητε, πώς τα λες αυτά; Δεν πιστεύω, λοιπόν, ούτε ότι ο ήλιος ούτε ότι η σελήνη είναι θεοί, όπως οι άλλοι άνθρωποι;
- Mα τον Δία, άνδρες δικαστές, για τον ήλιο λέει ότι είναι πέτρα και για τη σελήνη ότι είναι γη.
- Τον Αναξαγόρα νομίζεις ότι κατηγορείς, αγαπητέ μου Μέλητε. Και τόσο περιφρονείς αυτούς εδώ τους δικαστές, και πόσο τους θεωρείς αγράμματους, ώστε να μη γνωρίζουν ότι τα έργα του Αναξαγόρα του Κλαζομένιου βασίζονται σε αυτές τις θεωρίες; Από μένα τότε φυσικά θα τα μάθαιναν αυτοί οι νέοι, ενώ θα μπορούσαν, όποτε ήθελαν, να αγοράσουν τα βιβλία αυτά από την ορχήστρα του θεάτρου με μια δραχμή, και να ειρωνεύονται τον Σωκράτη, αν υποστηρίζει ότι είναι δικές του θεωρίες; Αλλά θεωρείς ότι δεν πιστεύω σε κανένα θεό;
- Όχι, μα τον Δία, σε κανέναν απολύτως. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 26c 1 – 26e 4)

7. Άνδρες Αθηναίοι, έτσι είναι. Εκεί που θα ταχθεί κανείς, είτε ο ίδιος από μόνος του, επειδή πιστεύει ότι κάνει το καλύτερο, είτε από κάποιον άρχοντα, εκεί πρέπει, νομίζω, να παραμείνει, διακινδυνεύοντας, και χωρίς να υπολογίζει ούτε το θάνατο ούτε τίποτε άλλο μπροστά στην ατίμωση. Θα διέπραττα βαρύ αδίκημα, άνδρες Αθηναίοι, αν, όταν με διέταξαν οι άρχοντες, που εσείς εκλέξατε, να πολεμήσω στην Ποτίδαια, στην Αμφίπολη και στο Δήλιο, εκτελούσα τότε πιστά το καθήκον μου, όπως και οι άλλοι, κι έβαζα σε κίνδυνο τη ζωή μου, και όταν μου πρόσταζε ο θεός -κατά τη δική μου πάντα πεποίθηση- ότι πρέπει να ζω φιλοσοφώντας και εξετάζοντας τον εαυτό μου και τους άλλους, φοβόμουν είτε το θάνατο είτε οτιδήποτε άλλο, και άφηνα τη θέση μου. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 28b 7 – 29a 1).

8. «Εγώ, άνδρες Αθηναίοι, σας εκτιμώ και σας αγαπώ, αλλά θα υπακούσω στο θεό, και όσο αναπνέω και μπορώ, δεν θα πάψω να φιλοσοφώ και να συμβουλεύω οποιονδήποτε από σας τυχαίνει κάθε φορά να τον συναντώ, λέγοντας του αυτά που και παλιότερα έλεγα», ότι: «Πώς εσύ, αγαπητέ μου, αν και είσαι Αθηναίος, πολίτης της μεγαλύτερης και πιο ένδοξης για τη σοφία της και την ισχύ της πόλης, δεν ντρέπεσαι να φροντίζεις για το πώς θα αποκτήσεις περισσότερα, και για τη δόξα και για τις τιμές, και να μην ενδιαφέρεσαι για την πνευματική σου μόρφωση, την αλήθεια και την ψυχή σου;» Και αν κάποιος από σας αμφισβητήσει αυτά που λέω και πει ότι φροντίζει και γι' αυτά, δεν θα τον αφήσω αμέσως ούτε θα φύγω, αλλά θα τον ρωτήσω και θα τον ελέγξω, κι αν μου φανεί ότι δεν είναι ενάρετος, παρόλο που ισχυρίζεται το αντίθετο, θα τον κατηγορήσω που νοιάζεται τόσο λίγο για τα σημαντικά ζητήματα και τόσο πολύ για τα ασήμαντα ζητήματα. Αυτά θα τα κάνω σε όποιον τυχόν συναντήσω, είτε είναι νεότερος είτε μεγαλύτερος είτε ξένος είτε ντόπιος, και κυρίως στους συμπολίτες μας, που τους θεωρώ δικούς μου ανθρώπους. Γιατί αυτά με προστάζει ο θεός. Κι εγώ πιστεύω ότι μέχρι τώρα δεν έχει υπάρξει μεγαλύτερο αγαθό για σας και για την πόλη από αυτά που προσφέρω στο θεό. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 29d 3 – 30a 7)

9. Τώρα, λοιπόν, άνδρες Αθηναίοι, δεν απολογούμαι καθόλου για να υπερασπιστώ τον εαυτό μου, όπως θα νόμιζε κανείς, αλλά για το συμφέρον σας, φοβούμενος μη με καταδικάσετε, περιφρονώντας την ευεργεσία του θεού σ' εσάς. Γιατί, αν με σκοτώσετε, δεν θα βρείτε άλλον σαν κι εμένα, για να το πω απλά και αστεϊζόμενος, που να τον έχει ορίσει ο θεός να βρίσκεται κοντά στην πόλη, η οποία λόγω μεγέθους μοιάζει με νωθρό μεγάλο άλογο και χρειάζεται αλογόμυγα για να την ξυπνά. Νομίζω ότι σαν τέτοια με έχει προσκολλήσει στην πόλη ο θεός, να μην αμελώ να σας ξυπνώ, όλη την ημέρα, να σας πείθω και τον καθένα χωριστά να επικρίνω περιφερόμενος παντού. Δεν θα βρεθεί, λοιπόν, εύκολα άλλος τέτοιος για σας, άνδρες Αθηναίοι, και αν με πιστεύετε, οφείλετε να με αθωώσετε. Ίσως, όμως, να βαρεθείτε γρήγορα, όπως όσοι ξυπνούν νυσταγμένοι, και αν πειστείτε από τον Άνυτο, να με σκοτώσετε εύκολα. Και έπειτα θα περάσετε την υπόλοιπη ζωή σας κοιμισμένοι, αν δεν φροντίσει για σας ο θεός και δεν στείλει κάποιον άλλο. Το ότι εγώ είμαι πράγματι, εκείνος που έδωσε ο θεός στην πόλη γι' αυτόν το λόγο, μπορείτε να το καταλάβετε από τα εξής. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 30d 6- 31b 1)

10. Το ακούσατε, άνδρες Αθηναίοι. Σας είπα όλη την αλήθεια, ότι ευχαριστιούνται να με ακούνε να εξετάζω εκείνους που νομίζουν ότι είναι σοφοί, ενώ δεν είναι στην πραγματικότητα. Δεν είναι κι άσχημο αυτό. Εμένα, λοιπόν, αυτό μου το όρισε ο θεός να το κάνω και με χρησμούς και με όνειρα και παντοιοτρόπως, όπως κάθε θεϊκό θέλημα ορίζει οτιδήποτε στους ανθρώπους να κάνουν. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 33c 1 – 33c 7)

11. Μην έχετε λοιπόν την αξίωση, άνδρες Αθηναίοι, να συμπεριφέρομαι απέναντι σας με τρόπο που ούτε εγώ πιστεύω ότι είναι σωστός ή δίκαιος ή αρεστός στους θεούς, και μάλιστα, μα τον Δία, τη στιγμή που κατηγορούμαι από αυτόν εδώ τον Μέλητο για ασέβεια προς τους θεούς. Γιατί είναι φανερό ότι, αν σας έπειθα με παρακάλια, θα σας έκανα να παραβείτε τον όρκο σας, και θα ήταν σαν να σας δίδασκα να μην πιστεύετε ότι υπάρχουν θεοί. Και θα έμοιαζε αυτό σαν να κατηγορούσα τον εαυτό μου ότι δεν πιστεύω στους θεούς. Αλλά πιστεύω, άνδρες Αθηναίοι, περισσότερο απ' όλους τους κατηγόρους μου, και αναθέτω σ' εσάς και στο θεό να αποφασίσετε αυτό που είναι το καλύτερο και για μένα και για σας. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 35c 7 – 35d 8)

12. Θα μπορούσε ίσως να μου πει κανείς: «Δεν μπορείς, Σωκράτη, να φύγεις από εδώ και να ζήσεις σε ξένη χώρα σωπαίνοντας;» Αυτό ακριβώς δυσκολεύομαι να το εξηγήσω σε ορισμένους από σας. Γιατί αν σας πω ότι αυτό είναι σαν να παρακούω το θεό και για το λόγο αυτόν είναι αδύνατο να ζω ήσυχος, δεν θα με πιστέψετε, γιατί νομίζετε ότι σας ειρωνεύομαι. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 37e 3 – 38a 1)

13. Mα τώρα πλέον είναι ώρα να φύγουμε, εγώ να πεθάνω κι εσείς να ζήσετε. Ποιοι από μας πηγαίνουν στο καλύτερο, δεν το γνωρίζει κανείς παρά μόνο ο θεός!.. (Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους 42a 2-42a 5).


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Χαιρεφών: Μαθητής και φίλος του Σωκράτη, που εφάρμοσε στην πράξη τα διδάγματά του. Ο Ξενοφώντας και ο Πλάτωνας επαινούν την υψηλοφροσύνη του και τη δραστηριότητά του. Εξορίστηκε επί των Τριάκοντα το 403 π.Χ., αλλά επαναπατρίστηκε το 403, όταν αποκαταστάθηκε η δημοκρατία
2. «ανείλεν ουν η Πυθία μηδένα σοφώτερον είναι, και τούτων πέρι ο αδελφός υμίν αυτού ουτοσί μαρτυρήσει, επειδή εκείνος τετελεύτηκεν» (Πλάτων, Απολογία Σωκράτους, 21b 8).
3. Βλέπε βιβλία μας: α) «Ιησούς Χριστός: Ελληνισμός-Χριστιανισμός», β) «Οι Προφητείες του Ελληνισμού» και άλλα.
4. Πλάτωνος, Απολογία Σωκράτους, Σειρά: «Αρχαίοι Έλληνες Συγγραφείς», των Εκδόσεων De AGOSTINI.