02/04/13 21:34 - Ποιο ήταν –άραγε- το … Ηλεκτρικό Θέατρο;

Ποιο ήταν –άραγε- το … Ηλεκτρικό Θέατρο;

Όσο κι αν ακούγεται παράξενο, εντούτοις, το Ηλεκτρικό Θέατρο δεν ήταν άλλο, από τον λεγόμενο Βωβό Κινηματογράφο ο οποίος, όπως ήταν ήδη σε εμβρυώδη μορφή, άνοιξε το 1902 για πρώτη φορά στο Λος Άντζελες... Πώς ήταν, όμως, αυτός ο Βωβός Κινηματογράφος ή μάλλον το ... Ηλεκτρικό Θέατρο και ποια η πορεία του μέχρι την ώρα που οι θεατές παρακολούθησαν τον ομιλούντα κινηματογράφο; Διαβάστε το κείμενο!..

ΟΤΑΝ μιλάμε για κινηματογράφο (*), εξυπακούεται ότι ο νους μας πηγαίνει σε μια κινηματογραφική αίθουσα όπου προβάλλονται διάφορες κινηματογραφικές ταινίες, ενώ οι πιο παλιοί από μας θυμόμαστε ακόμη τις παλιές κινηματογραφικές μηχανές και τα ασπρόμαυρα φιλμ, που περιεργαζόμαστε, πολύ πριν αρχίσει η προβολή του έγχρωμου κινηματογράφου!
Λένε ότι το πρώτο πραγματικό φιλμ, η πρώτη ταινία στην ιστορία του κινηματογράφου, ήταν αυτή του Λουί Λιμιέρ με τίτλο «Η έξοδος των εργατών από το εργοστάσιο Λιμιέρ στη Λιόν», ενώ ακολούθησαν και άλλες τέτοιου είδους (κάτι σαν ντοκιμαντέρ) μονόλεπτες, συνήθως, ταινίες. Στις 28 Δεκεμβρίου 1895, στο Γκραν Καφέ του Παρισιού, οι αδελφοί Λιμιέρ οργάνωσαν την πρώτη κινηματογραφική προβολή με εισιτήριο. Οι θεατές είδαν ξαφνικά να έρχεται ένα τρένο καταπάνω τους και .... τρομοκρατήθηκαν!!
Την ίδια, περίπου, εποχή ο Ζορζ Μελιές έδινε μια άλλη διάσταση στον κινηματογράφο χρησιμοποιώντας σενάριο, ηθοποιούς, πολλά τρικ και ντεκόρ, αλλά και γυρίσματα σε στούντιο. Αν οι Λιμιέρ ήταν οι πατέρες του κινηματογράφου ως βιομηχανική παραγωγή, ο Μελιές ήταν ο πατέρας του ως τέχνη, ο άνθρωπος που εισήγαγε την έννοια της σκηνοθεσίας.
Από την άλλη ο Σαρλ Πατέ ήταν αυτός που από βιοτεχνία μετέτρεψε τον κινηματογράφο σε βιομηχανία: έφτιαξε οργανωμένα γραφεία παραγωγής, συστηματοποίησε τη διανομή ταινιών σε όλο τον κόσμο, ενώ ήταν και ο πρώτος που δημιούργησε τα περίφημα «επίκαιρα» (ζουρνάλ).
Από το 1900 και ύστερα η ανάπτυξη του κινηματογράφου ήταν τρομερή. Στις ΗΠΑ οι 10 αίθουσες το 1905 έφτασαν στις 10.000 το 1910. Την ίδια εποχή, η Γαλλία είχε 300 αίθουσες και όλες οι άλλες χώρες 3.000. Στις ΗΠΑ ο χαρακτήρας των αιθουσών ήταν λαϊκός και η είσοδος ήταν μόνο ένα νικελένιο νόμισμα των 5 σεντς (από εκεί και η ονομασία των αιθουσών της εποχής ως «Νικελόντεον»).

Έντισον, ο ισχυρός κινηματογραφικός παράγοντας!..

Είναι αλήθεια, ότι ο Έντισον παρέμενε ισχυρός κινηματογραφικός παράγοντας με σημαντικότερο κινηματογραφιστή του τον Έντουιν Πόρτερ, ο οποίος γύριζε ταινίες καταδίωξης και περιπέτειας, όπως «Η επίθεση της ταχείας αμαξοστοιχίας» (1903). Ο Μακ Σένετ κυριάρχησε με την εταιρεία Keystone και τις περίφημες κωμωδίες του. Ήταν ο δημιουργός της «σλάπστικ» κωμωδίας και των «γκαγκς», βασικό εκφραστικό στοιχείο για τη δημιουργία γέλιου.
Από το 1908, στη Γαλλία, προσπάθησαν να μεταφέρουν το θέατρο στη μεγάλη οθόνη και μ’ αυτόν τον τρόπο παρέλασε όλο το γαλλικό θέατρο (έργα και ηθοποιοί) από τον κινηματογράφο. Υπήρχε επίσης και ο κωμικός Μαξ Λίντερ. Την ίδια εποχή ο κινηματογράφος άρχιζε να ανθίζει στη Δανία (με τη μεγάλη θεατρική παράδοση), δειλά στην τσαρική Ρωσία, και ενθουσιωδώς στην Ιταλία (κυριότερη ταινία η «Καμπίρια» του Παστρόνε, το 1913), όπου σχεδόν προαναγγέλλονταν ο νεορεαλισμός.
Από το 1914 στις ΗΠΑ εμφανίστηκαν πολλοί κωμικοί ηθοποιοί (κάτω από τον προστατευτικό μανδύα του Μακ Σένετ): ο Φάτι Άρμπανκλ, ο Μπάστερ Κίτον, ο Χάρολντ Λόιντ και φυσικά ο Τσάρλι Τσάπλιν, ο διάσημος Σαρλό. Εμφανίστηκε, όμως, και ο Ντέιβιντ Γουόρκ Γκρίφιθ με τη «Γένεση ενός έθνους» (1915) και κυρίως μ’ ένα από τα πρώτα υπερφιλόδοξα κινηματογραφικά σχέδια, τη «Μισαλλοδοξία» (1916). Αυτή η ταινία έδωσε νέο ορισμό στην έννοια της σκηνοθεσίας και του μοντάζ και προσδιόρισε ακόμα πιο ουσιαστικά την κινηματογραφική τέχνη.
Στην Ευρώπη, η γερμανική εταιρεία UFA αρχίζει και προσελκύει ανθρώπους της κινηματογραφικής τέχνης απ’ όλο τον κόσμο και δημιουργεί τις βάσεις του γερμανικού εξπρεσιονισμού. Στη Σουηδία εμφανίζονται οι σκηνοθέτες Στίλερ και Σγιόστρομ, ενώ στη Δανία αρχίζει να λάμπει το άστρο του Καρλ Ντράγιερ.
Από το 1920 εμφανίζεται ο γαλλικός κινηματογραφικός ιμπρεσιονισμός, με εκπροσώπους τη Ζερμέν Ντιλάκ, τον Αμπέλ Γκανς (με τον περίφημο «Ναπολέοντα», 1927), το Ζαν Επστάιν. Στη Γερμανία το εξπρεσιονιστικό θέατρο του Μαξ Ράινχαρντ, με τα επιβλητικά ντεκόρ, τα παιχνίδια της έντασης με το φως και τις υπερβολικές ερμηνείες, έρχεται στο σινεμά με «Το εργαστήριο του Δρ. Καλιγκάρι» (1919) του Ρόμπερτ Βίνε. Ακολουθεί ο Φριτς Λαγκ με τα «Δρ. Μαμπούζε» (1922), «Νιμπελούγκεν» (1924) και «Μητρόπολη» (1927).
Στις ΗΠΑ αρχίζουν και συγκεντρώνονται ανήσυχα κινηματογραφικά πνεύματα από την Ευρώπη, όπως ο Βιεννέζος Έριχ Φον Στροχάιμ («Τρέλες γυναικών», 1922). Ταυτόχρονα, ο Ρόμπερτ Φλάερτι, πρωτοπόρος στο χώρο του ντοκιμαντέρ, δημιουργεί το «Νανούκ του Βορρά» (1921), ο Μπάστερ Κίτον το «Στρατηγό» (1927) και ο Τσάπλιν το «Χαμίνι» (1921).

Τι γινόταν μετά το τέλος του α’ παγκόσμιου πολέμου;

Μετά το τέλος του α’ παγκόσμιου πολέμου το Χόλιγουντ (η κινηματογραφική «Μέκκα» του πλανήτη) ακμάζει: πολεμικές ταινίες, δράματα, κωμωδίες, γουέστερν (όπου κυριαρχούν οι ταινίες του Τζον Φορντ), δημιουργούν μια ολοένα και πιο δυναμική βιομηχανία. Είναι, επίσης, η εποχή όπου εμφανίζεται ο μάγος των κινουμένων σχεδίων, ο Γουόλτ Ντίσνεϊ με το δημιούργημά του, το Μίκι Μάους.
Η επανάσταση του 1917 έδωσε μια τεράστια κινηματογραφική ώθηση στη Σοβιετική Ένωση. Με δάσκαλο το Λεβ Κουλέσοφ εμφανίστηκαν κινηματογραφιστές όπως ο Τζίγκα Βερτόφ, με τη θεωρία τού κινηματογράφου-μάτι, ο Βλαντιμίρ Πουντόβκιν με τις περίφημες δραματικές ταινίες του («Μάνα», 1926), ο Ντοβζένκο («Γη», 1930) και κυρίως ο Σεργκέι Αϊζενστάιν, ο άνθρωπος που εξέλιξε το ιδεολογικό μοντάζ (τη σύνδεση της μιας εικόνας με την άλλη με τέτοιο τρόπο ώστε να προκύπτει ένα συγκεκριμένα φορτισμένο αποτέλεσμα), με τη διάσημη ταινία «Θωρηκτό Ποτέμκιν» (1925) και άλλα.

Και μια συγκινητική ιστορία!

Σε ένα ξένο μπλογκ διαβάσαμε την αναφορά ενός 70χρονου κυρίου, ο οποίος πρωτοπήγε σε κινηματογράφος σε ηλικία 3 ετών. Ακούστε τι λέει:

«Η πρώτη επίσκεψη μου στον κινηματογράφο ήταν βραχύβια. Ήμουν τριών ετών. Ποια ήταν η ταινία που με πήγε η μητέρα μου να δω εγώ, ποτέ δεν θα μάθουμε. Καθώς μπήκαμε στο Alex, στην οδό Normanton, θυμάμαι με σαφήνεια τις πρώτες εικόνες που είδα στην οθόνη. Ήταν μία σκηνή στίβου. Αμέσως άρχισα να κλαίω. Μην με ρωτάτε γιατί. Η μαμά μου δεν μπορούσε να με παρηγορήσει και θα έπρεπε να φύγει. Κοιτάζοντας πίσω 70 χρόνια, μπορώ να συμπεράνω μόνο ότι φοβήθηκα από το ξαφνικό σκοτάδι του κινηματογράφου, το οποίο ήταν διαφορετικό από το ηλιόλουστο απόγευμα έξω, ανασύροντας τους φόβους που σχετίζονταν με τον πόλεμο και το νυχτερινό black-out. Ίσως ήταν και η τεράστια οθόνη. Τηλεόραση ήταν ανύπαρκτη τότε, έτσι αυτή ήταν η πρώτη μου εμπειρία από μια κινούμενη εικόνα και ήταν αρκετά τρομακτική!..»

(*) κινηματογράφος
και κινηματόγραφος, ο· 1. η τέχνη τής κινηματογραφίας, η λεγόμενη έβδομη τέχνη· 2. κλειστός ή υπαίθριος χώρος όπου προβάλλονται κινηματογραφικές ταινίες (α. «οι θερινοί κινηματογράφοι κινδυνεύουν να κλείσουν»· β. «μερικές επαρχιακές πόλεις δεν διαθέτουν αρκετούς κινηματογράφους»)· 3. συσκευή με την οποία προβάλλονται κινηματογραφικές ταινίες, η μηχανή προβολής. [ΕΤΥΜΟΛ. Αντιδάνεια λ. < γαλλ. cinematographs < cinemato- (< κίνημα) + -graphe (πρβλ. -γράφος < γράφω). Η λ. μαρτυρείται από το 1893 στην εφημερίδα Εφημερίς].

ΠΗΓΕΣ: 
Ιστορικό και Δημοσιογραφικό Αρχείο του γραφοντος
Εγκυκλοπαίδεια «Μαλλιάρης-παιδεία»
Βικιπαίδεια
Πάπυρος, Μέγα Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας
http://geofalcock.wordpress.com