04/01/14 23:36 - Ποίος ο ρόλος των μήλων στην Ελληνική Μυθολογία και στην Παλαιά Διαθήκη;

 

Ποίος ο ρόλος των μήλων στην Ελληνική Μυθολογία και στην Παλαιά Διαθήκη;

Άλλο ένα κοινό σημείο αναφοράς τόσο στην Ελληνική Μυθολογία, όσο και στην Παλαιά Διαθήκη είναι το θέμα του μήλου ή των μήλων! Το μήλο της Έριδος, τα μήλα των Εσπερίδων, αλλά και το μήλο το Παραδείσου, που έφαγαν οι Πρωτόπλαστοι, γεννούν τουλάχιστον ορισμένους προβληματισμούς ως προς τον ρόλο, την αξία και την συμβολική σημασία αυτού του καρπού!.. Ποιος ο λόγος;  Διαβάστε τα κείμενα που ακολουθούν!..

Έριδα (Έρις, ιδος)

ΟΠΩΣ όλοι γνωρίζουν, η Έριδα είναι η προσωποποίηση της διχό­νοιας, θεωρείται γενικά αδελφή και σύντροφος του Άρη· αλλά στη θεογονία ο Ησίοδος την το­ποθετεί ανάμεσα στις αρχέγονες δυνάμεις, στη γενιά της Νύκτας. Της δίνει για παιδιά της έναν αριθμό από αφηρημένες έννοιες, όπως ο Πόνος, η Λήθη, ο Λιμός (η πείνα), το Άλγος και τέλος ο Όρκος. Αργότερα στο έργο του «΄Εργα και Ημέραι» ο Ησίοδος διακρίνει δύο Έριδες· η μία, ολέ­θρια, είναι κόρη της Νύκτας, η άλλη, ωφέλιμη, είναι το πνεύμα της άμιλλας, που ο Δίας έβαλε σαν «ελατήριο» στον κόσμο. Αυτή κάνει τον αγγειοπλάστη να ζηλεύει τον αγγειοπλάστη, τον τεχνίτη τον άλλο τεχνίτη και εμπνέει στον καθέ­να την αγάπη για το επάγγελμα του.
Η Έριδα παρουσιάζεται γενικά σαν ένα θηλυ­κό φτερωτό πνεύμα, ανάλογο με τις Ερινύες, την Ίριδα κτλ.
Η Έριδα πέταξε το «μήλο» που προοριζόταν για την ωραιότερη από τις θεές και που ο Πάρης επιφορτίστηκε να το απονείμει, γεγονός που ήταν η αρχή του Τρωικού πολέμου.
Μια μέρα η θεά Έριδα πέταξε ένα μή­λο που έπρεπε να δοθεί στην πιο όμορφη (= τη καλλίστη) από τις τρεις θεές, την Ηρα, την Αθη­νά και την Αφροδίτη. Ο Δίας παράγγειλε στον Ερμή να τις ανεβάσει και τις τρεις επάνω στην Ίδη της Τρωάδας, για να τις κρίνει ο Αλέξαν­δρος, αυτός που αργότερα θα γίνει γνωστός με το όνομα Πάρης. Οι τρεις θεές άρχισαν μπρο­στά του μια διαμάχη παινεύοντας η καθεμιά την ομορφιά της και δίνοντας του υποσχέσεις για δώρα- η Ήρα τη βασιλεία ολόκληρης της γης- η Αθηνά να τον κάμει αήττητο στον πόλεμο- η Αφροδίτη να του δώσει γυναίκα την Ελένη. Αυ­τή διάλεξε ο Πάρης και αυτή είναι συνεπώς η πρωταίτια του Τρωικού πολέμου. Σ' όλη τη διάρκεια του πολέμου η Αφροδίτη προστατεύει τους Τρώες και ιδιαίτερα τον Πάρη. Όταν ο Πάρης μονομάχησε με τον Μενέλαο και ήταν έτοιμος να υποκύψει, αυτή τον έσωσε από τον
κίνδυνο και δημιούργησε το επεισόδιο που οδή­γησε στη γενική σύρραξη. Αργότερα προστάτευ­σε επίσης τον Αινεία, την ώρα που θα τον σκό­τωνε ο Διομήδης. Αυτός μάλιστα τραυμάτισε ακόμη και τη θεά. Η προστασία όμως της Αφρο­δίτης δεν εμπόδισε την πτώση της Τροίας και το θάνατο του Πάρη.

Η εκπληκτική ομοιότητα των Μήλων των Εσπερίδων με το Μήλο του Παραδείσου, όπου οι Πρωτόπλαστοι δεν έπρεπε να γευθούν τους καρπούς από το Δένδρον της Γνώσεως. Και στα δύο θέματα κυρίαρχο ρόλο διαδραματίζει το φίδι το οποίο περιελίσσεται πάνω στα δέντρα και, φυσικά, οι καρποί που φυλάσσονται! (Από το βιβλίο μας: «Ιησούς Χριστός: Ελληνισμός-Χριστιανισμός).

Τα μήλα των Εσπερίδων

Είναι γνωστό ότι ο Άτλας τιμωρήθηκε σκληρά από τον Δία είτε για τη συμμετοχή του στην Τιτανομαχία είτε γιατί ήταν μαζί με τους Τιτάνες που κατασπάραξαν τον Διόνυσο, είτε γιατί αυτός και τα αδέλφια του, ο Μενοίτιος, ο Προμηθέας και ο Επιμηθέας, πε­ριφρονούσαν γενικά τον Δία και δεν ήθελαν να τον παραδεχτούν για αρχηγό των θεών. 'Οταν οι Ολύμπιοι νίκησαν τους αντιπάλους τους, ο Δίας κατακεραύνωσε τον Μενοίτιο και τον Επιμηθέα και τους ξαπόστειλε στο ' Ερεβος, ενώ τον Προ­μηθέα και τον Άτλαντα τους έβαλε τον πρώτο στην Ανατολή, καρφώνοντας τον πάνω στον Καύ­κασο, και τον δεύτερο στη Δύση, εκεί που οι Εσπερίδες φυλάνε τα χρυσά μήλα, δηλ. στα πέ­ρατα της γης, μπροστά στο σπίτι της Νύχτας ή στα σύνορα του Χάους, εκεί που βρίσκονται οι ρίζες και της Γης και του Πόντου και του Ουρα­νού και του Τάρταρου. Σ’ αυτό τον τόπο ο Άτ­λας στέκεται καταδικασμένος και στηρίζει αιώνια, με το κεφάλι και με τα χέρια ή με τους ώμους ή με τη ράχη, τον ουρανό πάνω από τη γη, ή τον ουρανό και τη γη μαζί, ή την κολόνα όπου πατά ο ουρανός και η γη, ή τον άξονα του κόσμου.
Από τη θέση αυτή ο Άτλας ήξερε, όπως έλε­γαν, όλο το βάθος της θάλασσας και όλα τα μυ­στικά του ουρανού, και πρώτος είχε καταλάβει πως ο κόσμος ολόκληρος είναι μια μεγάλη σφαί­ρα. Εκεί, στη μακρινή Δύση, λέει, τον είχε συναντήσει ο Ηρακλής, πηγαίνοντας να πάρει τα μήλα των Εσπερίδων. Τότε ο Άτλας παραλίγο να λυ­τρωθεί από την αιώνια καταδίκη του: Ακούμπησε για μια στιγμή το φορτίο του πάνω στους ώμους του Ηρακλή, ώσπου να πάει ο ίδιος να του φέρει τα μήλα· σαν γύρισε, λέει στον Ηρακλή να μείνει εκεί που βρίσκεται και θα πάει ο ίδιος τα μήλα στον Ευρυσθέα, στο Άργος, έχοντας στο νου του να μην ξαναγυρίσει. Όμως ο Ηρακλής, που στο μεταξύ περνώντας από τον Καύκασο είχε ελευθερώσει τον Προμηθέα, είχε ειδοποιηθεί από τον ευεργετημένο να προσέχει γιατί θα τον ξεγελάσει ο Άτλας· έτσι ο Ηρακλής κατάλαβε την πονηριά, ζήτησε ένα μαξιλαράκι, τάχα να μην τον κόβει στον ώμο το βάρος, και, πάνω στη με­τακίνηση, ξαναφόρτωσε τον ουρανό στη ράχη του Άτλαντα, πήρε τα μήλα και έφυγε. Άλλοι όμως είπαν πως ο Ηρακλής πέτυχε τότε να σκο­τώσει τους ληστές που είχαν αρπάξει τις κόρες του Άτλαντα, τις Εσπερίδες, και να τις ξαναφέ­ρει σώες στον πατέρα τους, που από ευγνωμοσύ­νη έκατσε και δίδαξε στον Ηρακλή τα μυστικά του ουρανού και την αστρονομία.

Ερμοχάρης (Έρμοχάρης, ους)

Ο Ερμοχάρης ήταν ένας νέος Αθηναίος, που ερωτεύτηκε μια κοπέλα από τη νήσο Κέω (σημ. Κέα ή Τζια), καθώς την είδε να χορεύει γύρω από το βωμό του Πυθίου Απόλλωνα· η νέα ονο­μαζόταν Κτήσυλλα και ήταν κόρη του Αλκιδά-μαντα. Ο Ερμοχάρης έγραψε επάνω σ' ένα μήλο έναν όρκο, με τον οποίο η νεαρή κοπέλα έδινε την υπόσχεση μπροστά στην Άρτεμη να μην παντρευτεί κανέναν άλλο εκτός από αυτόν (πρβ. το στρατήγημα του Ακοντίου, βλ. Ακόντιος). Η Κτήσυλλα είδε το μήλο, που ο Ερμοχάρης είχε ρίξει μέσα στο ναό της Άρτεμης, διάβασε με δυνατή φωνή τη φράση που ήταν γραμμένη και μ' αυτόν τον τρόπο βρέθηκε δεμένη με τον όρ­κο. Καταντροπιασμένη πέταξε το μήλο μακριά της. Αλλά ο Ερμοχάρης πήγε και βρήκε τον πα­τέρα της Κτήσυλλας και του τη ζήτησε σε γάμο. Η πρόταση του έγινε δεκτή και ο πατέρας υπο­σχέθηκε με όρκο να του τη δώσει επικαλούμε­νος ως μάρτυρα τον Απόλλωνα και αγγίζοντας την ιερή δάφνη.
Πέρασε καιρός. Ο Αλκιδάμαντας, ο πατέρας της Κτήσυλλας, ξέχασε τον επίσημο όρκο του και αρραβώνιασε την κόρη του με κάποιον άλ­λο. Ενώ η Κτήσυλλα θυσίαζε στην Άρτεμη για τους αρραβώνες της, ο Ερμοχάρης έσπευσε στο ναό. Η νεαρή κοπέλα τον είδε, τον ερωτεύτηκε αμέσως (γιατί έτσι το θέλησε η Άρτεμη) και με τη βοήθεια της τροφού της έφυγε κρυφά μαζί του, χωρίς να το ξέρει ο Αλκιδάμαντας. Οι δυο τους έφτασαν στην Αθήνα, όπου παντρεύτη­καν.
Σε λίγο η Κτήσυλλα απέκτησε ένα παιδί, αλ­λά ήταν θέληση των θεών η Κτήσυλλα να πεθά­νει φέρνοντας το στον κόσμο, για να εξιλεωθεί μ' αυτόν τον τρόπο η επιορκία απέναντι στον Απόλλωνα, για την οποία ένοχος ήταν ο πατέ­ρας της. Την ώρα της κηδείας αυτοί που παρευ­ρίσκονταν είδαν ένα περιστέρι να πετά από το νεκρικό κρεβάτι. Το σώμα της Κτήσυλλας είχε
εξαφανιστεί. Ο Ερμοχάρης και οι κάτοικοι της Κέω ρώτησαν το μαντείο και πήραν την εντολή να καθιερώσουν λατρεία στην Αφροδίτη Κτή­συλλα, νέο όνομα της κοπέλας που αποθεώθηκε.

Μήλος

Ο Μήλος ήταν ένας νέος από τη Δήλο, που εγκατέλειψε την πατρίδα του, για να πάει στην Κύπρο τον καιρό που εκεί βασίλευε ο βασιλιάς Κινύρας· αυτός είχε ένα γιο που τον έλεγαν Ά-δωνη*. Ο Κινύρας έδωσε τον Μήλο ως σύντρο­φο στον Άδωνη και καθώς ο νέος του φαινόταν προικισμένος με ωραίο παρουσιαστικό τον πά­ντρεψε με μια από τις στενές συγγενείς του, την Πελία. Από το γάμο αυτόν γεννήθηκε ένα παιδί, που το ονόμασαν Μήλο, όπως τον πατέρα του. Η Αφροδίτη, που αγαπούσε τον Άδωνη, έδειξε εύνοια για το παιδί· το πήρε κάτω από την προ­στασία της και έβαλε να το μεγαλώσουν μέσα στο ναό της. Ο Άδωνης όμως χτυπήθηκε από ένα αγριογούρουνο και πέθανε. Από απελπισία ο Μήλος, ο πατέρας, κρεμάστηκε από ένα δέ­ντρο, που πήρε το όνομα μηλιά. Η Πελία κρεμά­στηκε από το ίδιο δέντρο. Η Αφροδίτη τους λυ­πήθηκε και μεταμόρφωσε τον Μήλο στο ομώνυ­μο φρούτο και την Πελία, τη γυναίκα του, σε πε­ριστέρι (τα ιερά της πουλιά). Όταν είδε πως ο Μήλος έγινε άντρας και πως ήταν ο μόνος που επέζησε από το γένος του Κινύρα, τον διέταξε να επιστρέψει στη Δήλο. Εκεί ο Μήλος πήρε την εξουσία και ίδρυσε την πόλη Μήλο. Πρώτος αυτός δίδαξε πώς να κουρεύουν τα πρόβατα και να κατασκευάζουν από το μαλλί τους ρούχα. ΓΓ αυτό και τα πρόβατα πήραν το όνομα μήλα (αυτή είναι η αρχαία ονομασία τους). Έτσι με ένα μόνο μύθο βρήκαν την ερμηνεία τους τρεις ετυμολογίες.

Βιβλική παράσταση με τον Αδάμ και την Εύα να θρηνούν για την παρακοή τους.


Το μήλο στην Παλαιά Διαθήκη

Πολύ σημαντικό ρόλο διδραμάτισε και ο λεγόμενος καρπός του Δένδρου της Γνώσεως στην Παλαιά Διαθήκη. Ας διαβάσουμε τα σχετικά κείμενα σε νεοελληνική απόδοση Ιωάννου Θ. Κολιτσάρα:

Γεν. 2,15 Ελαβε Κυριος ο Θεός τον άνθρωπον, τον οποίον εδημιούργησε, και έθεσεν αυτόν στον παράδεισον της χαράς και της τέρψεως, δια να εργάζεται εις αυτόν και να τον φυλάσση.
Γεν. 2,16 Εδωσε δε εντολήν Κυριος ο Θεός στον Αδάμ λέγων· “από όλα τα καρποφόρα δένδρα που υπάρχουν στον παράδεισον, σας δίδω το δικαίωμα να τρώγετε.
Γεν. 2,17 Από το δένδρον όμως της γνώσεως του καλού και κακού δεν πρέπει ποτέ να φάγετε από αυτό. Κατά δε την ημέραν κατά την οποίαν θα φάγετε από τον καρπόν του, θα χάσετε το δικαίωμα της αθανασίας, θα αποθάνετε σωματικώς και θα χωρισθήτε από εμέ, που σας έδωσα την ζωήν”.

ΓΕΝΕΣΙΣ 3

Γεν. 3,1 Ο όφις ήτο το ευφυέστερον και επινοητικώτερον από όλα τα ζώα, τα οποία είχε δημιουργήσει Κυριος ο Θεός επί της γης. Ο όφις (ο διάβολος υπό μορφήν όφεως) ηρώτησε την Ευαν και της είπε· “διατί ο Θεός απηγόρευσε να φάγετε από τους καρπούς όλων των δένδρων, που υπάρχουν στον παράδεισον;”
Γεν. 3,2 Η Ευα απήντησεν στον όφιν· “από τους καρπούς κάθε δένδρου του παραδείσου ημπορούμεν να φάγωμεν.
Γεν. 3,3 Από τον καρπόν όμως του δένδρου, που υπάρχει εν τω μέσω του παραδείσου, έδωσεν εντολήν ο Θεός λέγων· δεν θα φάγετε από τον καρπόν αυτού ούτε και θα εγγίσετε αυτό, δια να μη αποθάνετε”.
Γεν. 3,4 Είπε δε τότε ο όφις προς την γυναίκα· “δεν θα αποθάνετε· κάθε άλλο.
Γεν. 3,5 Σας απηγόρευσεν ο Θεός να φάγετε από το δένδρον αυτό, διότι εγνώριζεν ότι κατά την ημέραν, κατά την οποίαν θα φάγετε, θα ανοιχθούν τα μάτια σας και θα είσθε και σεις σαν θεοί, όμοιοι με αυτόν, γνωρίζοντες καλόν και πονηρόν”.
Γεν. 3,6 Τοτε η Εύα παρετήρησε προσεκτικότερα το απηγορευμένον δένδρον, είδε τον καρπόν του ωραίον εις την όψιν και εσκέφθη ότι ευχάριστον θα ήτο να δοκιμάση αυτόν. Και λοιπόν έλαβεν από τον καρπόν του δένδρου αυτού, έφαγεν αυτή, και έδωσε και στον άνδρα της, και έτσι έφαγον και οι δύο.
Γεν. 3,7 Και ήνοιξαν τα μάτια των δύο πρωτοπλάστων, εκατάλαβαν ότι ήσαν γυμνοί σωματικώς και ψυχικώς, εντράπηκαν την γυμνότητά των και έκοψαν φύλλα συκής, τα έρραψαν προχείρως και με αυτά σαν ποδιές εκάλυψαν την γυμνότητά των.
Γεν. 3,8 Οταν δε κατά το δειλινόν ήκουσαν την φωνήν του Θεού, ο οποίος περιπατούσεν στον παράδεισον, εκρύβησαν ο Αδάμ και η γυνή αυτού από φόβον και εντροπήν ανάμεσα εις τα δένδρα του παραδείσου, δια να μη αντικρύσουν το πρόσωπον του Θεού.
Γεν. 3,9 Ο Θεός προσεκάλεσε τον Αδάμ και του είπε· “' Αδάμ, που είσαι;”
Γεν. 3,10 Ο δε Αδάμ απήντησεν στον Θεόν· “ήκουσα την φωνήν σου, καθώς περιπατούσες στον παράδεισον, και εφοβήθην να παρουσιασθώ εμπρός σου επειδή είμαι γυμνός δι' αυτό και έσπευσα να κρυφθώ”.
Γεν. 3,11 Ηρώτησε δε ο Θεός αυτόν· “ποίος σου ανήγγειλεν ότι είσαι γυμνός; Μηπως και έφαγες από το δένδρον, από το οποίον και μόνον σου απηγόρευσα να φάγης;”
Γεν. 3,12 Ο Αδάμ έσπευσε να δικαιολογηθή και είπε· “αυτή η γυναίκα, την οποίαν συ μου έδωκες ως σύντροφον και βοηθόν μου, αυτή μου έδωσε από τον καρπόν του απηγορευμένου δένδρου και έφαγον”.
Γεν. 3,13 Είπε δε τότε Κυριος ο Θεός προς την γυναίκα, την Εύαν· “διατί έκαμες αυτό;” Η Εύα απήντησεν· “ο όφις με εξηπάτησε και έφαγον”.
Γεν. 3,14 Είπε δε τότε Κυριος ο Θεός στον όφιν· “επειδή διέπραξες αυτήν την δολιότητα, θα είσαι κατηραμένος συ ανάμεσα από όλα τα κτήνη και όλα τα θηρία, που υπάρχουν εις την γην. Θα σύρεσαι στο χώμα με το στήθος και την κοιλίαν και χώμα θα τρώγης όλας τας ημέρας της ζωής σου.
Γεν. 3,15 Θα θέσω δε άσβεστον εχθρότητα μεταξύ σου και της γυναικός, μεταξύ των απογόνων σου και των απογόνων αυτής. Ενας δε απόγονος της γυναικός μόνης, αυτός θα σου συντρίψή την κεφαλήν και συ θα κεντήσης αυτού την πτέρναν”.
Γεν. 3,16 Προς δε την γυναίκα είπε· “θα πολλαπλασιάσω εις πλήθος πολύ τας λύπας σου, τας θλίψεις και τους στεναγμούς σου. Με πόνους θα γεννάς τα τέκνα σου, θα εξαρτάσαι δε πάντοτε από τον άνδρα σου και αυτός θα είναι κύριός σου”.
Γεν. 3,17 Εις δε τον Αδάμ είπεν· “επειδή ήκουσες την κακήν συμβουλήν της γυναικός σου και έφαγες από τον καρπόν του δένδρου, εκ του οποίου και μόνου εγώ σου έδωσα την εντολήν να μη φάγης, θα είναι κατηραιμένη η γη εις τα έργα σου. Με λύπην και κόπον θα κερδίζης την τροφήν σου από την γην όλας τας ημέρας της ζωής σου.
Γεν. 3,18 Αγκάθια και τριβόλια θα σου φυτρώνη η γη και θα τρέφεσαι με τα χόρτα του αγρού.
Γεν. 3,19 Καθ' όλον το διάστημα της ζωής σου με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρώγης τον άρτον σου, μέχρις ότου αποθάνης και επιστρέψη το σώμα σου εις την γην, από την οποίαν και έχει πλασθή· διότι χώμα είναι το σώμα σου, στο χώμα θα καταλήξη και χώμα πάλιν θα γίνη”.
Γεν. 3,20 Ωνόμασε τότε ο Αδάμ την γυναίκα του Ζωήν, διότι αυτή θα ήτο η μητέρα όλων των ανθρώπων της γης.
Γεν. 3,21 Ο δε πανάγαθος Θεός, δια να προφυλάξη τον Αδάμ και την γυναίκα του από τας καιρικάς μεταβολάς, κατεσκεύασε δι' αυτούς χιτώνας δερματίνους, με τους οποίους και τους ενέδυσεν.
Γεν. 3,22 Είπε δε τότε ο Τριαδικός Θεός· “ιδού ο Αδάμ έγινε πλέον σαν ένας από ημάς με την ικανότητα να γνωρίζη καλόν και κακόν ! Και τώρα μήπως τυχόν και απλώση το χέρι του και πάρη και φέγη από τον καρπόν του ξύλου της ζωής και γίνη αυτός και το κακόν αθάνατον, πρέπει να εκδιωχθή από τον παράδεισον”.
Γεν. 3,23 Και έδιωξεν ο Θεός τον Αδάμ από τον παράδεισον της χαράς και της τέρψεως, δια να εργάζεται μετά κόπου την γην, από το χώμα της οποίας είχε πλασθή το σώμα του.
Γεν. 3,24 Εβγαλε τον Αδάμ και τον έφερε να κατοικήση απέναντι από τον παράδεισον της χαράς και της τέρψεως. Διέταξε δε τα Χερουβιμ και την φλογίνην ρομφαίαν, την συστρεφομένην, να φυλάσσουν την οδόν, η οποία ωδηγούσε προς το δένδρον της ζωής.

Αν μή τι άλλο, τουλάχιστον διαπιστώνουμε άλλο  ένα κοινό σημείο αναφοράς τόσο στην Ελληνική Μυθολογία, όσο και στην Παλαιά Διαθήκη, που είναι το θέμα του μήλου ή των μήλων! Το μήλο της Έριδος, τα μήλα των Εσπερίδων, αλλά και το μήλο το Παραδείσου, που έφαγαν οι Πρωτόπλαστοι γεννούν τουλάχιστον ορισμένους προβληματισμούς ως προς τον ρόλο την αξία και την συμβολική σημασία αυτού του καρπού!.. Ο λεγόμενος ελληνο-χριστιανικός πολιτισμός βρίσκει κι εδώ ένα από τα πολλά κοινά σημεία του!..

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Όμ., Δ 440, Ε 518 και 740, Λ 3 και 73, Σ 535, Υ 48. Ησ., Θεογ. 225 κ.ε. / Ασπίδα 148, 156 / Έργα 11 κ.ε. Υγίν., Fab. Praef.. 92. Σέρβ., Σχόλ. στον Βιργ., Αιν. 1, 27. Απουλ., Μετ. 10. Τζέτζ., Σχόλ. στον Λυκόφρ. 93, Αντ. Λιβ., Μετ. 1., Σέρβ., Σχόλ. στον Βιργ., Εκλ. 8, 37. Ελληνική Μυθολογία, Εκδοτικής Αθηνών, Παλαιά Διαθήκη.