17/01/14 22:35 - Οι άγνωστοι μάντεις της αρχαιότητας!... (Α)

 

Ο Αμφιάραος αναχωρεί για τις Θήβες, 560 π.Χ.

Οι άγνωστοι μάντεις της αρχαιότητας!... (Α)

Ποίοι ήσαν οι άνθρωποι οι οποίοι είχαν άμεση ή έμμεση σχέση με τους χρησμούς και τα μαντεία της ελληνικής αρχαιότητος!.. Σήμερα καταγράφονται οι μάντεις των οποίων το όνομα αρχίζει από «Άλφα»!..

Θέλοντας να έχουμε μία - κατά το δυνατόν - ολοκληρωμένη εικόνα, για τους διάφορους μάντεις, μάντισσες, προφήτες ή προφήτισσες, οι οποίοι δραστηριοποιήθηκαν γύρω από τον χώρο της μαντικής τέχνης και τα μαντεία, θελήσαμε να καταρτίσουμε ένα αλφαβητικό πίνακα κυρίων ονομάτων και τοποθεσιών, που είχαν άμεση ή έμμεση σχέση με τον χώρο των ελληνικών μαντείων.
Φρονούμε ότι ο παρακάτω πίνακας είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για τον όποιο ενδιαφερόμενο (μαθητή, σπουδαστή, φοιτητή, δάσκαλο, καθηγητή ή όποιον ιστορικό ερευνητή) δεδομένου ότι α) δύναται να ανεύρη το όποιο όνομα επιθυμεί κατ’ απόλυτον αλφαβητικήν σειράν και β) ο ενδιαφερόμενος έχει εις την διάθεσίν του τα πιο σημαντικά και απαραραίτητα βιογραφικά στοιχεία του μάντεως που επιθυμεί.
Να μη λησμονήσουμε να αναφέρουμε, ότι βασική πηγή των πληροφοριών αυτών υπήρξαν διάφορα πανεπιστημιακά λεξικά, όπως, για παράδειγμα, του Ρierre Grimal: «Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας», του Paul Kroh: «Λεξικό αρχαίων συγγραφέων», των Liddell & Scott: «Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης», του Άρη Κωνσταντινίδη: «Επίτομον Λεξικόν Ελληνικής Μυθολογίας», του Δ. Δημητράκου: «Μέγα Λεξικόν όλης της Ελληνικής Γλώσσης», του Ι. Σταματάκου: «Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης» και διάφορα άλλα Λεξικά ή Εγκυκλοπαίδειες, όπως, για παράδειγμα,: Δομή, Νόμπελ, Τομή, Πάπυρος Λαρούς, Υδρία, κλπ.
Εκφράζοντας την βαθυτάτην ευγνωμοσύνην μας σε όλα τα παραπάνω πανεπιστημιακά και άλλα εγκυκλοπαιδικά συγγράμματα, που μας έδωσαν την δυνατότητα ανευρέσεως των όποιων στοιχείων αναζητούσαμε, παραδίδομεν εις τον αναγνώστην τον παρακάτω αλφαβητικό πίνακα, που έχει ως ακολούθως:

1. Άβαρις. Σκύθης, ιερεύς του Απόλλωνος, θαυματοποιός και τερατολόγος, φερόμενος δια του αέρος.
2. Άβατον. Μνημείον εν Ρόδω κτισθέν υπό Αρτεμισίας όταν ενίκησε τους Ροδίους.
3. Αγαμήδη, θυγάτηρ του Αυγείου, σύζυγος του Μουλίου, μάγισσα,
4. Αγαμήδης, υιός του Εργίνου, βασιλέως των Ορχομενίων και αδελφός του Τροφωνίου, ιδρυτού του ομωνύμου μαντείου.
5. Αγίας, Ηλείος μάντις.
6. Αγλαονίκη ή Αγλανίκη, θυγάτηρ του βασιλέως της Θεσσαλίας Ηγήτορος, δεινή αστρονόμος προλέγουσα και τις εκλείψεις της σελήνης.

Χάρτης Αρχαίας Ψωφίδας (σημερινά Τριπόταμα Καλαβρύτων), όπου έζησε ο Αγλαός. [13] ὃν δὲ ἤκουσα ἐν Ψωφῖδι ἐπὶ Ἀγλαῷ λόγον ἀνδρὶ Ψωφιδίῳ κατὰ Κροῖσον τὸν Λυδὸν ὄντι ἡλικίαν, ὡς ὁ Ἀγλαὸς τὸν χρόνον τοῦ βίου πάντα γένοιτο εὐδαίμων, οὔ με ἔπειθεν ὁ λόγος. ἀλλὰ ἀνθρώπων μὲν τῶν ἐφ' ἑαυτοῦ κακὰ ἄν τις ἐλάσσονα ἀναδέξαιτο, καθὰ καὶ ναῦς ἧσσον ἂν χειμασθείη νεὼς ἄλλης: [14] ἄνδρα δὲ συμφορῶν ἀεὶ στάντα ἐκτὸς ἢ τὰ πάντα οὐρίῳ ναῦν χρησαμένην πνεύματι οὐκ ἔστιν ὅπως δυνησόμεθα ἐξευρεῖν, ἐπεὶ καὶ Ὅμηρος κατακείμενον παρὰ τῷ Διὶ ἀγαθῶν πίθον, τὸν δὲ ἕτερον κακῶν ἐποίησεν, ὑπὸ τοῦ ἐν Δελφοῖς θεοῦ δεδιδαγμένος, ὃς αὐτόν ποτε Ὅμηρον κακοδαίμονά τε προσεῖπε καὶ ὄλβιον ὡς φύντα ἐπὶ ἀμφοτέροις ὁμοίως. (Παυσανίου, Ελλάδος Περιήγησις, Αρκαδικά 13)

7. Αγλαός, πένης ανήρ ζων από της γεωργίας, τον οποίον το Δελφικόν μαντείον ανεκήρυξεν ευτυχέστερον του Κροίσου.
8. Άγχουρος, υιός του βασιλέως Μίδου, εκουσίως ριφθείς εις χάσμα ίνα σώση την χώραν δια καταποντισμού.
9. Άδραστος, υιός του μάντεως Μέροπος, σύμμαχος των Τρώων, φονευθείς υπό Διομήδους.
10. Αιθίων, μάντις, εταίρος του Φινέως εις του οποίου τον γάμον εφονεύθη.
11. Αίσακος, υιός του Πριάμου και της Αρίσβης, έμπειρος εξηγητής των ονείρων, προειπών την καταστροφήν της Τρωάδος.
12. Αίσακος, γιος του Πρίαμου και της Αρίσβης, είχε λάβει από τον παππού του Μέροπα το χάρισμα να ερμηνεύει τα όνειρα. Έτσι, όταν η Εκάβη, την ώρα που γεννούσε τον Πάρη, ονειρεύτηκε πως έφερνε στο φως έναν πυρσό αναμμένο, που έβαλε φωτιά σ’ ολόκληρη την πόλη της Τροίας, ρωτήθηκε για το νόημα ενός τόσο παράξενου ονείρου. Απάντησε πως το παιδί που θα γεννιόταν θα ήταν αιτία της καταστροφής της πόλης. Συμβούλευσε να το σκοτώσουν αμέσως ύστερα από τη γέννησή του. Σε λίγο η γυναίκα του Αίσακου πέθανε τσιμπημένη από ένα φίδι, και ο Αίσακος ρίχτηκε στη θάλασσα. Η Θέτιδα τον ευσπλαχνίστηκε και τον μεταμόρφωσε σε πουλί, πιθανόν σε ένα είδος κολυμπίδας.
13. Αίσωπος, Σάμιος (κατ’ άλλους Φρυξ), περιώνυμος μυθοποιός ζήσας περί τα μέσα του έκτου αιώνος π.Χ. Κατ’ αρχάς ήτο δούλος και ελευθερωθείς ήλθε εις Λυδίαν πλησίον του Κροίσου. Από εκεί μετέβη στους Δελφούς, όπου διαβληθείς ως υβριστής των θείων, κατεκρημνίσθη από βράχου και εφονεύθη.
14. Ακήρατος, προφήτης ο οποίος, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (Ιστ. Η΄ 36), επεδείκνυε υπερφυσικές εκδηλώσεις με όπλα που φυλάσσονταν μέσα στο ιερό των Δελφών και τα οποία βρέθηκαν έξω από τον περίβολο, έτοιμα για χρήση εναντίον των Περσών.
15. Ακόντιος, κατά τον Οβίδιον νέος Κείος, ερασθείς εν Δήλω της Κυδίππης ήτις συμβουλευθείσα το μαντείον υπανδρεύθη αυτόν.
16. Αλεξάνδρα, έτερον όνομα της θυγατρός του Πριάμου Κασσάνδρας.
17. Αλεξανδρίδης, ιστορικός εκ Δελφών, γράψας Δελφικά.
18. Αλέξανδρος από το Αβωνούτειχος (Παφλα­γονία, από το 161 μ.Χ. Ιωνόπολις). Ιερέας του 2ου αι. μ.Χ., που χαρακτήριζε τον εαυτό του προφήτη του Ασκληπιού-Γλύκωνα και, γύρω στο 150 μ.Χ., ίδρυσε προς τιμήν αυτού του φιδόμορφου θεού λατρεία με μαντείο, που υπήρχε ως τον 3ο αιώνα. Μολονό­τι τυπική περίπτωση θρησκευτικο-φιλοσοφικού τσαρλατάνου, είχε εξαιρετικά μεγάλη επιτυχία. Ποιος πράγματι ήταν ο άνθρωπος αυτός μας το λέει ο Λουκιανός, η σημαντικότερη για μας πη­γή, στο έργο του «Αλέξανδρος ή Ψευδόμαντις».
19. Αλεξέας, άρχων εν Δελφοίς.
20. Αλθαιμένης, υιός του βασιλέως της Κρήτης Κατρέως και έκγονος του Μίνωος. Φυγών εις Ρόδον ένεκα κάποιου χρησμού εφόνευσεν εκεί τον πατέρα του μη δυνάμενος να γνωρίση αυτόν.
21. Αλιθέρσης, Ιθακήσιος μάντις, υιός του Μάστορος, βοηθήσας τον Τηλέμαχον κατά των μνηστήρων.
22. Αλς. Στο δεύτερο ταξίδι του Οδυσσέως στην Κίρκη, ο ήρωας πήγε να βρει την Άλα και εκείνη τον μεταμόρφωσε με τα μάγια της σε άλογο. Το κράτησε κοντά της, τρέφοντάς το, μέχρις ότου πέθανε από γηρατειά. Αυτή η μυθική παράδοση απέβλεπε στο να εξηγήσει ένα μυστηριώδη στίχο της Οδύσσειας, που προέλεγε στον Οδυσσέα πως ο θάνατός του θα προερχόταν «από την θάλασσα» (Πτολ. Ηφαιστ. Mythogr. gr, σ. 194-195 (Westermann). Παράβαλε και Όμηρο στην Οδύσσεια λ.134).
23. Αμμωνία, χώρα της Μαρμαρικής, στην Αφρική, εν μέσω ευφόρου οάσεως, όπου ήτο και το Μαντείον του Άμμωνος Διός.
24. Άμπυξ, πατήρ του μάντεως Μόψου.
25. Αμυθάων, υιός του Κρηθέως και της Τυρούς, πατήρ του μάντεως Μελάμποδος, θεμελιωτής της Πύλου.

26. Αμφιάραος, διάσημος μάντις και βασιλεύς του Άργους. Μετά τον θάνατόν του απεδόθησαν εις αυτόν πολλές τιμές. Περίφημον το μαντείον του παρά τον Ωρωπόν. Είναι γιος του Οϊκλή και της Υπερμήστρας. Για τη γενεαλογία του και την προέλευσή του. Είχε γιους τον Αλκμέωνα και τον Αμφίλοχο άλλες παραδόσεις· σ’ αυτούς προσθέτουν τρεις ήρωες, που ανήκουν στην ιταλική μυθολογία, τον Τίβουρο, τον Κόρα και τον Κάτιλλο, τους ιδρυτές της πόλης Τίβουρα ή Τίβυρα, κοντά στη Ρώμη (το σημερινό Τίβολι). Ο Αμφιάραος ήταν μάντης, που τον προστάτευαν ο Δίας και ο Απόλλωνας. Ταυτόχρονα ήταν πολεμιστής και ονομαστός αρχηγός για την τιμιότητα και την ανδρεία του, καθώς επίσης και για τη θεοσέβειά του. Τον καιρό που διαμάχες σημάδεψαν την αρχή της βασιλείας του στο Άργος, ο Αμφιάραος σκότωσε τον πατέρα του Άδραστου Ταλαό και έδιωξε τον Άδραστο. Αργότερα τα δύο ξαδέλφια συμφιλιώθηκαν. Ενώ όμως ο Αμφιάραος το έκαμε ειλικρινά, ο Άδραστος του κρατούσε κακία. Ο Άδραστος του έδωσε γυναίκα την αδελφή του Εριφύλη, με τον όρο ότι και οι δύο τους θα έπρεπε να κριθούν από τη νέα γυναίκα σε περίπτωση που θα επακολουθούσε μεταξύ τους κάποια διαφωνία. Και αυτή η συμφωνία έφερε το θάνατο του Αμφιάραου. Πράγματι ο Άδραστος, έχοντας υποσχεθεί στον Πολυνείκη να τον αποκαταστήσει στο θρόνο των Θηβών, ζήτησε από τον γαμπρό του Αμφιάραο να πάρει μέρος στην εκστρατεία που ετοίμαζε εναντίον της πόλης. Ο Αμφιάραος, που γνώριζε από το μαντικό του χάρισμα την ατυχή έκβαση αυτού του πολέμου, προσπάθησε να τον αποτρέψει από αυτή την απόπειρα. Ο Πολυνείκης όμως, ύστερα από συμβουλή του Ίφη, πρόσφερε στην Εριφύλη το περιδέραιο της Αρμονίας. Η Εριφύλη εξαγοράστηκε από αυτό το δώρο, μπήκε διαιτητής ανάμεσα στον Άδραστο και τον Αμφιάραο και πήρε απόφαση υπέρ του πολέμου, ενώ ο Αμφιάραος, που είχε δεθεί με υπόσχεση, αναγκάστηκε να φύγει παρά τη θέλησή του εναντίον της Θήβας. Προτού ξεκινήσει, όρκισε τους δύο γιους του να πάρουν εκδίκηση σκοτώνοντας αργότερα τη μητέρα τους και οργανώνοντας μια δεύτερη εκστρατεία εναντίον της Θήβας, που αυτή θα ήταν νικηφόρα· αυτή είναι η εκστρατεία που λέγεται «των Επιγόνων».Στο δρόμο για τη Θήβα, τους περίμενε μια πρώτη περιπέτεια. Περνώντας από τη Νεμέα οι ήρωες που διψούσαν ζήτησαν από την Υψιπύλη, τη δούλα που φύλαγε τον Οφέλτη, το γιο του βασιλιά της χώρας, να τους δείξει μια πηγή, όπου θα ξεδιψούσαν. Η Υψιπύλη, για να τους απαντήσει, άφησε για μια στιγμή το παιδί που κρατούσε και που κάποιος χρησμός είχε δώσει εντολή να μην το αφήσουν καταγής προτού περπατήσει. Το άφησε δίπλα στην πηγή. Το φίδι όμως, που παραμόνευε, όρμηξε επάνω στο βρέφος και το έπνιξε. Ο Αμφιάραος τους αποκάλυψε την αποτρόπαιη σημασία αυτού του οιωνού· η εκστρατεία θα είχε κακό τέλος και οι αρχηγοί θα σκοτώνονταν. Παρ’ όλα αυτά οι ήρωες συνέχισαν τον δρόμο τους, αφού θέσπισαν αγώνες, για να τιμήσουν τον Οφέλτη, τον οποίο ονόμασαν Αρχέμορο ( = αρχή της Μοίρας). Στους αγώνες, οι οποίοι αργότερα αποτέλεσαν τα Νέμεα, έλαβαν μέρος και οι ίδιοι οι ήρωες και μάλιστα ο Αμφιάραος πήρε το βραβείο στο άλμα και τη δισκοβολία. Με την ικανότητά του στο λόγο και τη φρόνησή του κατάφερε και πήρε συγγνώμη για την Υψιπύλη από μέρους των γονιών του Οφέλτη. Έπειτα οι Επτά έφτασαν στη Θήβα. Στις μάχες που έγιναν μπροστά στις επτά πύλες της πόλης, ο Αμφιάραος έπαιξε μεγάλο ρόλο. Καθώς ένας από τους επτά, ο Τυδέας, είχε πληγωθεί στην κοιλιά από τον Μελάνιππο, ο Αμφιάραος τον σκότωσε, του έκοψε το κεφάλι και έφερε το ματωμένο αυτό κεφάλι στον Τυδέα, ο οποίος το άνοιξε και έφαγε το μυαλό. Η Αθηνά, που σκόπευε να χαρίσει την αθανασία στον Τυδέα, γεμάτη φρίκη από αυτή την κανιβαλική πράξη του, παραιτήθηκε από το σκοπό της. Στην άτακτη φυγή, που ήταν το τέλος αυτής της εκστρατείας, ο Αμφιάραος κατέφυγε ως τις όχθες του Ισμηνού και εκεί, τη στιγμή που θα τον συναντούσε ο Περικλύμενος, ο Δίας με έναν κεραυνό άνοιξε στα δύο τη γη μπροστά του και καταπόντισε τον ίδιο, τα άλογά του, το άρμα του και τον αμαξηλάτη του. Την εποχή του Παυσανία έδειχναν ακόμη το μέρος, όπου χάθηκε ο ήρωας. Ο Δίας του χάρισε την αθανασία και ο Αμφιάραος εξακολουθούσε να δίνει τους χρησμούς του στον Ωρωπό της Αττικής.
27. Αμφίλοχος, Αργείος, υιός του Αμφιαράου, περίφημος μάντις και ιδρυτής της Αμφιλοχίας, είχε ηρώο στην Σπάρτη, βωμό στην Αθήνα και μαντείον εν Μαλλώ της Κιλικίας.
28. Αμφίλυτος. Μάντις εξ Αχαρνών.
29. Αναξανδρίδης, Δελφός ιστορικός.
30. Άνδρος, υιός του Ανίου, περίφημος μάντις, που ήλθε και κατοίκησε εις την υπ’ αυτού ονομασθείσαν Άνδρον. Αργότερον μετέβη εις το όρος της Ίδης όπου έκτισε την Άντανδρον.
31. Ανδροσθένης, Αθηναίος γλύπτης,, εργασθείς εις τους αετούς του Δελφικού ναού.
32. Αντίοχος από την Αθήνα. Αστρολόγος, που κατά πάσα πιθανότητα τον 1ο/2ο αι. μ.Χ. έγρα­ψε ένα ημερολόγιο και ένα αστρολογικό διδα­κτικό ποίημα σε εξάμετρους στίχους με τον τί­τλο θησαυροί (7 βιβλία)· από το έργο αυτό μας σώθηκαν μερικές περικοπές, αλλά και μια παλιά παράφραση σε πεζό λόγο.
33. Αντιφάτης, υιός του Μελάμποδος, πατήρ του Οϊκλέως, πάππος του μάντεως Αμφιαράου.
34. Άπις, Ναυπάκτιος, υιός του Απόλλωνος, ιατρός και μάντις, όστις εκαθάρισε το Άργος από άγρια και φθοροποιά θηρία.
35. Απόλλων, ένας των 12 θεών της ελληνικής μυθολογίας, υιός του Διός και της Λητούς, η οποία λόγω της ζηλοτυπίας της Ήρας και του όφεως Πύθωνος, κατέφυγε εις την Δήλον, και εκεί υπό το όρος Κύνθον γέννησε τον Απόλλωνα, θεόν του Ηλίου και την Αρτέμιδα, θεά της Σελήνης. Ελατρεύετο παντού σε όλες σχεδόν τις πόλεις της αρχαίας Ελλάδος, εξόχως όμως ετιμάτο εις τους Δελφούς, όπου υπήρχε μεγαλοπρεπής και πλουσιώτατος ναός, καθώς και το Πυθικόν ή Δελφικόν μαντείον, που ήταν το πιο γνωστό Μαντείον της Ελλάδος.
36. Απολλωνίς, Αργίτις προφήτις.
37. Αρηξίων, μάντις εξ Αρκαδίας.
38. Αρίστανδρος, περίφημος μάντις και οιωνοσκόπος του Μεγάλου Αλεξάνδρου εκ Τελμησσού.
39. Αριστονίκη, ιέρεια του Δελφικού ναού του Απόλλωνος.
40. Αριστότιμος, Δελφός, υιός Διονυσίου.
41. Άρμα, κώμη και λίμνη της Βοιωτίας πλησίον της Τανάγρας, όπου η γη σχισθείσα κατάπιε τον μάντιν Αμφιάραον.
42. Αρτεμίδωρος από την Έφεσο. Μάντης και ονειροκρίτης του 2ου αι. μ.Χ. Γεννήθηκε στην Έφεσο, αλλά έζησε στη Δάλδι­δα της Λυδίας.. Έγραψε για τη μαντεία από το πέταγμα που­λιών και για την τέχνη της χειρομαντείας (Οιωνοσκοπικά, Χειροσκοπικά: και τα δύο χαμένα), κυρίως όμως για την εξήγηση των ονείρων (Ονειροκριτικά, 5 βιβλία)· για τον σκοπό αυτό έκα­νε, κατά τις πληροφορίες μας, μακρινά ταξίδια για να μαζέψει πολύ υλικό· το τέταρτο βιβλίο εί­ναι μια υπεράσπιση της τέχνης του εναντίον αυ­τών που του έκαναν κριτική· το πέμπτο περιέχει πολλά παραδείγματα ονείρων. Μέσα στην πλού­σια φιλολογία για τα όνειρα που αναπτύχθηκε στην εποχή του ο Α. είναι ο σημαντικότερος μάρτυρας για τις αρχαίες λαϊκές δοξασίες και δεισιδαιμονίες. Ο ίδιος ήταν Στωικός και ήθελε να παρουσιάσει ένα ολωσδιόλου επιστημονικό σύστημα.
43. Αρτεμίσια, εορτή της Αρτέμιδος πανηγυριζομένη εξαιρέτως στους Δελφούς και τις Συρακούσες.
44. Αρτέμων, Μιλήσιος, γράψας «Ονειροκριτικά».
45. Αχαΐκαρος, περίφημος μάντις παρά τοις Βοσποριανοίς.

Η συνέχεια στο επόμενο...