08/02/14 20:32 - Τι υποστήριζε ο Ιάμβλιχος ο Χαλκιδεύς;

 

Τι υποστήριζε ο Ιάμβλιχος ο Χαλκιδεύς;

Φαίνεται ότι η σκέψη περί τριαδικότητας ορισμένων στοιχείων ήταν κοινή αντίληψη πολλών στον αρχαίο ελληνικό κόσμο και όχι μόνον στον χριστιανισμό! Ο Ιάμβλιχος, για παράδειγμα, ακολουθώντας έναν συγκρητιστικό πολυθεϊσμό τοποθέτησε πάνω από το Ένα Αγαθό ένα ακόμη ανώτερο θεϊκό ον, διεύρυνε και διάρθρωσε έναν πολυπληθή σε θεούς ουρανό με πλήθη θεϊκών όντων καταταγμένων σε διάφορες βαθμίδες, με υπέρ- και υποανθρώπινα όντα, μεταξύ των οποίων βρίσκεται η διαιρεμένη στα τρία ανθρώπινη ψυχή, δίπλα σε έναν διαιρεμένο επίσης στα τρία κόσμο του νου (!!)… Διαβάστε το κείμενο που ακολουθεί!..

ΕΙΝΑΙ γνωστό ότι ο Ιάμβλιχος από τη Χαλκίδα*, ήταν ένας φιλόσοφος του 3ου/4ου αι. μ.Χ. (περίπου 275-330). Υπήρξε μαθητής του Ανατόλιου και ύστερα - στη Ρώμη - του Προφύριου από την Τύρο. Στη συνέχεια δίδαξε ο ίδιος νεοπλατωνι­κή φιλοσοφία στην Απάμεια, ιδρύοντας έτσι μια συριακή νεοπλατωνική σχολή με ξεχωριστά δι­κά της χαρακτηριστικά: την αποδοχή της ανατο­λικής μαγείας, τη σύνδεση φιλοσοφίας και απο­κρυφισμού, την πρόσμειξη πυθαγορικής μυστι­κιστικής αριθμολογίας.Με τον τρόπο αυτό ο Ιάμβλιχος διεύρυνε τη φιλοσοφία του Πλωτίνου που εί­χε διδαχθεί από τον Πορφύριο, συγχρόνως όμως προσπάθησε να συστηματοποιήσει αυτήν την καθόλου πια ευκολονόητη διδασκαλία.

Ο Ιάμβλιχος, ακολου­θώντας έναν συγκρητιστικό πολυθεϊσμό, τοποθέ­τησε πάνω από το Ένα Αγαθό ένα ακόμη ανώ­τερο θεϊκό ον, διεύρυνε και διάρθρωσε έναν πο­λυπληθή σε θεούς ουρανό με πλήθη θεϊκών όντων καταταγμένων σε διάφορες βαθμίδες, με υπέρ- και υποανθρώπινα όντα, μεταξύ των οποί­ων βρίσκεται η διαιρεμένη στα τρία ανθρώπινη ψυχή, δίπλα σε έναν διαιρεμένο επίσης στα τρία κόσμο του νου. Η κάθαρση της ψυχής γίνεται μέσω της προσευχής, της τιμωρίας, του μαγικού εξορκισμού και άλλων βοηθητικών μέσων αποκρυφιστικού τύπου. Ο Ιάμβλιχος πρόβαλε με τρόπο εντυ­πωσιακό τη βοήθεια που βρίσκει η ψυχή, κατά τη διαδικασία της εξύψωσης της, στον λαϊκό αποκρυφισμό, στα θρησκευτικά έθιμα και στις λατρευτικές τελετουργίες (θεουργία).

Η αρχή της τριαδικής διαίρεσης

Την αρχή της τριαδικής διαίρεσης ο Ιάμβλιχος τη χρησιμοποίησε και στα ερμηνευτικά του Πλά­τωνα έργα του: ξεχωρίζοντας τις περιοχές «φυ­σική», «μεταφυσική» και «ηθική» συστηματο­ποίησε με έναν καινούργιο τρόπο την ερμηνεία του Πλάτωνα - έχοντας προφανώς τη δυνατότη­τα να στηριχτεί σε προεργασίες του Πορφύριου.

Tα έργα του Ιάμβλιχου, που μας σώθηκαν είναι - με μία μόνο εξαίρεση - μέρη μιας εκτεταμένης πα­ρουσίασης των πυθαγορικών διδασκαλιών: αυτή η συλλογή των πυθαγορικών διδασκαλιών (Συναγωγή των Πυθαγορείων δογμάτων) περιλάμβα­νε 10 βιβλία, από τα οποία μας παραδόθηκαν τα ακόλουθα: Βιβλίο 1: βιογραφία του μεγάλου δα­σκάλου (Περί του Πυθαγορικού βίου, μια καθα­ρά νεοπλατωνική παρουσίαση χωρίς θεμελιωμέ­νες πληροφορίες)· βιβλίο 2: προτροπή στη φιλο­σοφία (Προτρεπτικός επί φιλοσοφίαν) βιβλίο 3: εξήγηση και σχολιασμός της πυθαγορικής αριθ­μολογίας (Περί της κοινής μαθηματικής επιστή­μης)' βιβλίο 4: σχολιασμός της 'Αριθμητικής εισαγωγής του Νικόμαχου από τα Γέρασα· βι­βλίο 7: για το μυστικό περιεχόμενο των αριθ­μών (Tα θεολογούμενα της αριθμητικής). Tα υπόλοιπα (χαμένα) βιβλία πραγματεύονταν θέ­ματα φυσικής, ηθικής, μουσικής, αστρονομίας. Ξεχωριστό από όλα αυτά είναι το σύγγραμμα για τα αιγυπτιακά μυστήρια, παρουσιασμένο με τη μορφή απαντητικής επιστολής του ιερέα Αβάμμωνα σ' ένα γράμμα του Πορφύριου ( Άβάμμωνος διδασκάλου προς τήν Πορφύριου προς 'Ανεβώ έπιστολήν άπόκρισις: συνήθως μνημονεύεται με τον τίτλο Περί μυστηρίων)- η επιστολή εξηγεί και υπερασπίζεται την ανάγκη να υπάρχουν τα μαντεία, η αστρολογία και οι διάφορες μαγικές τελετουργίες· έτσι το έργο πρόσφερε στους κατοπινούς μια πολύτιμη εικό­να των μεθόδων που χρησιμοποιούσε η λαϊκή παραθρησκεία της ύστερης αρχαιότητας (Βλέπε επιτο­μές στη λατινική μετάφραση του Marsilius Ficinus για πρώτη φορά το 1497 στη Βενετία).

Ποια είναι τα χαμένα έργα του Ιάμβλιχου

Τα χαμένα έργα του Ιάμβλιχου είναι: Περί θεών, Περί ψυχής, Περί Χαλδαϊκής θεολογίας ■ επίσης εννέα υπομνήμα­τα σε πλατωνικά και αριστοτελικά έργα (στον Τίμαιο, στον Αλκιβιάδη Ι, στον Φαίδρο, στον Φίληβο, στον Παρμενίδη - στις Κατηγορίες, στο Περί ερμηνείας, στα Αναλυτικά πρότερα, στα Φυσικά).
Η συστηματική παρουσίαση και η συμπερί­ληψη των λαϊκών θρησκευτικών αποκρυφιστικών δοξασιών κίνησε ένα πλατύ εδιαφέρον για τα έργα του Ιάμβλιχου και του αύξησε το αναγνωστικό κοινό· η διδακτική, από την άλλη μεριά, δραστηριότητα του και τα θαύματα που του απέδι­δαν έκαναν ακόμη μεγαλύτερη την επίδραση του. Ο αυτοκράτορας Ιουλιανός συγκαταλεγό­ταν μεταξύ των οπαδών του (πβλ. τους λόγους του για τον θεό Ήλιο και για τη Μητέρα των θεών).
Μαθητές του Ιάμβλιχου ήταν: ο Αιδέσιος από την Καππαδοκία, ο Θεόδωρος από την Ασίνη και ο Σώπατρος από την Απάμεια, ο δε Ευνάπιος από τις Σάρδεις έγραψε μια βιογραφία του, όπως τουλάχιστον διαβάζουμε σε διάφορες εγκυκλοπαίδειες και λεξικά.

======
* Χαλκίς Συρίας εξ ου και Χαλκιδεύς. Η Χαλκίς, για την οποία διαβάζουμε,  ήταν μια ελληνιστική πόλη της Συρίας.