21/06/11 21:03 - Ο δεύτερος Οδυσσέας των Ελλήνων!!..

 

Ο δεύτερος Οδυσσέας των Ελλήνων!!..

Παναγιώτης Ποταγός!… Ένας άνθρωπος που γεννήθηκε στην Βυτίνα Αρκαδίας, ακολούθησε τα χνάρια του Μεγάλου Αλεξάνδρου, θεοποιήθηκε στην Αφρική και περιφρονήθηκε στην Ελλάδα!… Είναι ο λησμονημένος Οδυσσέας της σύγχρονης Ελλάδας!...

Η προτομή του Παναγιώτη Ποταγού που κάποτε οι πολίτες της Βυτίνας τον είχαν σε περίοπτη θέση στην κεντρική πλατεία, όπως και αυτό του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου. Σήμερα, δυστυχώς, και οι δύο ανδριάντες έχουν μεταφερθεί σε άλλο σημείο!.. «Ένας τέτοιος περιφρονημένος και λησμονημένος είναι κι’ ο Παναγιώτης Ποταγός, ο νέος Μάρκος Πόλος. Πήγε από τη Μικρά Ασία ίσαμε το Πεκίνο με τ’ άλογο και με τα ποδάρια, κατόρθωμα που δεν τώκανε κανένας πριν απ’ αυτόν, ύστερα ταξίδεψε στην Περσία, στην Ινδία κι από την Αίγυπτο τράβηξε μέσα στην Αφρική ίσαμε την καρδιά της και μολοταύτα πέθανε λησμονημένος και πικραμένος, γιατί οι σοβαροί άνθρωποι, πούπαμε πρωτύτερα, τον πήρανε στ’ αλαφριά, επειδής «δεν ήτο σοβαρός επιστήμων», με βαρόμετρα και με θερμόμετρα και με ματογυάλια. Αλλ’ άφες τους νεκρούς θάπτειν τους εαυτών νεκρούς.», έγραψε ο Φώτης Κόντογλου.

ΟΤΑΝ πρωταντίκρυσα την προτομή του Παναγιώτη Ποταγού (1838-1903) στην κεντρική πλατεία της Βυτίνας (1), ομολογουμένως αισθάνθηκα ένα ρίγος και μία μεγάλη συγκίνηση με όλα όσα έμαθα γι’ αυτόν. Κι όχι, βεβαίως, από κάποιον πανεπιστημιακό δάσκαλο ή κάποιον ιστορικό, αλλά από ένα φιλομαθή Βυτιναίο, που η αγάπη του για τον τόπο τον έκανε να αγωνίζεται πολύ με αυτόν (2).
Η συγκίνησίς μου γινόταν ακόμη μεγαλύτερη όσο διερευνούσα τον χάρτη των περιοδειών και εξερευνήσεων του Παναγιώτη Ποταγού και διεπίστωνα κάτω από ποιες συνθήκες ο άνθρωπος αυτός κατάφερε να επιτύχη το ακατόρθωτο σε μία εποχή που η επικοινωνία των ανθρώπων σε χώρες μακρινές και αδιάβατες ήταν αν όχι ακατόρθωτη, τουλάχιστον αναποτελεσματική.
Έχοντας πρo οφθαλμών ένα βιβλίο, που έγραψε ο Ανδρέας Καπογιαννόπουλος (3) για τον Παναγιώτη Ποταγό, διαβάζομεν:
«Στον Τίμαιο ο Πλάτων συνοψίζει γνώσεις που αφορούν την κοσμογονία, αστρονομία, μετεωρολογία, τα μαθηματικά και τη φυσική, τη φυσιολογία (των αισθητηρίων), τη θεραπευτική και τη διαιτολογία, και με μια λέξη, όλο το φάσμα των δοξασιών της εποχής εκείνης, καθώς και τον μύθο της Ατλαντίδας.
Στην εισαγωγή του Πλατωνικού αυτού έργου αποφασίζεται να δοθεί ο λόγος πρώτα στον «Τίμαιον αρχόμενον από της του κόσμου γενέσεως τελευτάν δε εις ανθρώπων φύσιν».
Η πολυμάθεια του Ποταγού, μας εντυπωσιάζει με τον πλούτο των κοσμογονικών, αστρονομικών, μετεωρολογικών, ιστορικών, γεωγραφικών, εθνολογικών κλπ. γνώσεων. Είναι ένας σύγχρονος Τίμαιος, ικανός να συζητήσει με ευχέρεια πάσης φύσεως θέματα, αρχίζοντας από την κοσμογονία και τελειώνοντας στην ανθρωπολογία και στην ψυχολογία των λαών, των τόσων και τόσων λαών που είχε γνωρίσει διασχίζοντας την Ασία και την Αφρική.
Είναι θα λέγαμε ένας σύγχρονος Τίμαιος και Οδυσσέας μαζί».
Και αμέσως μετά:
«Δέκα χρόνια περιπλανήθηκε ο πολυμήχανος γιος του Λαέρτη, παλεύοντας με τ’ αφρισμένα κύματα, με τους Κύκλωπες, τους Λαιστρυγόνες, και προσπαθώντας ν’ αντισταθεί στη γοητεία της Κίρκης, των Σειρήνων και της Καλυψώς, ώσπου να φτάσει στην πολυπόθητη Ιθάκη.
Δέκα έξι ολόκληρα χρόνια χρειάστηκε ο Πάταγος για να εξερευνήσει την Ασία (δύο οδοιπορικά) και την Κεντρική Αφρική, χωρίς καμιά υποστήριξη από τις Γεωγραφικές Εταιρίες, χωρίς επιστημονικά όργανα, με μοναδικά εφόδια τα κείμενα των Ελλήνων ιστορικών – γεωγράφων, και τις σημειώσεις μερικών νεότερων εξερευνητών.
Διασχίζοντας δύο αχανείς ηπείρους, πότε με το άλογο, πότε με την καμήλα η το βόνασσο, και τις πιο πολλές φορές με τα πόδια, κατόρθωσε έργο υπεράνθρωπο, τιτανικό θα λέγαμε, που κανείς πριν απ’ αυτόν, ούτε ο πολυθρύλητος Μάρκο Πόλο είχε τολμήσει. Αν ζούσε ο Οδυσσέας, θα καμάρωνε τον τολμηρό και ριψοκίνδυνο απόγονό του, όπως ο πατέρας υπερηφανεύεται για το παιδί του, που με καρτερία και πείσμα προχωρεί πιο μακριά απ’ αυτόν.
Ο Παναγιώτης Ποταγός από την Βυτίνα, είναι ένας σύγχρονος Οδυσσέας, ένας σκληροτράχηλος οδοιπόρος με σάρκα και οστά, γέννημα της Αρκαδίας (κι όχι ποιητικής φαντασίας), ένας Οδυσσέας όμως δίχως Όμηρο και δίχως ραψωδούς, μολονότι πιο πολλών ανθρώπων ίδεν άστεα απ’ ό,τι ο πολυθρύλητος και πολυτραγουδισμένος βασιλιάς της Ιθάκης».


ΠΟΙΟΣ Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΟΤΑΓΟΣ;

Ο νεαρός αυτός εξερευνητής, που είχε σπουδάσει ιατρική, ξεκίνησε από την Βυτίνα τον Οκτώβριο του 1867, πήγε στην Αλεξανδρέττα, και από εκεί βαδίζοντας συνεχώς προς ανατολάς έφτασε στη Χάμια και στο Βλιαστέ, δηλαδή στην περιοχή του Πεκίνου. Σκοπός του ήταν να κάνη τον γύρο της γης !… Επειδή οι Κινέζοι τον θεώρησαν κατάσκοπο των Ρώσων και αρνήθηκαν να του επιτρέψουν την δίοδο δια του ουρανίου κράτους προς την Ιαπωνία, αναγκάσθηκε να επιστρέψη στην Ελλάδα μέσω Σιβηρίας, Πετρουπόλεως και Οδυσσού.
Με την ακαταμάχητη θέληση και το ψυχικό σθένος , το οποίο εχαρακτήριζε τον Παναγιώτη Ποταγό, επιχειρεί για δεύτερη φορά να διασχίση την Ασία, ξεκινώντας από το Σουέζ για την Βομβάη και από εκεί στην Λαχώρη, στην Πενταποταμία, στην Μπενάρες, στην Καλκούτα. Επιστρέφει στο Πεντέρ Αμπάς της Περσίας παραπλέοντας τον Ινδικό Ωκεανό και τον Περσικό Κόλπο, για να δη και να μελετήση, έστω και από κάποια απόσταση, το δρομολόγιο που ακολούθησε ο Νέαρχος (4) κατά τον περίφημον «Περίπλουν» της νοτιοδυτικής Ασίας, εκτελώντας την επιθυμία του Βασιλέως, για την ανακάλυψη του πιο σύντομου θαλασσινού δρόμου από τον Ινδό στον Ευφράτη.
Από το Πεντέρ Αμπάς, διασχίζοντας την νότια περιοχή του Αφγανιστάν, φθάνει για δεύτερη φορά στην Καμπούλ προκειμένου να συναντήση παλαιούς φίλους και να εξερευνήση νέες περιοχές.
Η τρίτη και τελευταία εξερεύνηση αφορά την Αφρική: Ξεκινώντας από το Κάϊρο διασχίζει την Μαύρη ήπειρο, φθάνει στην περιοχή του Ισημερινού και κατορθώνει, κατά θαυμαστό θα λέγαμε τρόπο, να διαχωρίση (με κάποια νοητή γραμμή που την ονόμασε «Μακεδονικό ζυγό») το υδάτινο δίκτυο του Κόγκου από εκείνο του Νείλου, και να ανακαλύψη πρώτος αυτός, ότι οι δύο τεράστιοι ποταμοί της Κεντρικής Αφρικής, Μπόμο και Κιβάλη, δεν εκβάλλουν στον ποταμό Νείλο, καθώς αυταπατώμενος πρέσβευε ο περίφημος Γερμανός γεωγράφος Σβαϊνφουρτ, αλλά στον γίγαντα Κόγκο, που ύστερα από διαδρομή πέντε χιλιάδων χιλιομέτρων χύνεται στον Ατλαντικό ωκεανό.
Όλα αυτά ο Παναγιώτης Ποταγός τα έγραψε σε ένα έργο με τίτλο «Περιήγησις», που αργότερα, το 1883, το Πανεπιστήμιο Αθηνών εξέδωσε υπό τον τίτλον : «Περίληψις Περιηγήσεων Ποταγού», ένα σύγγραμμα με 709 πυκνογραφημένες σελίδες.


ΤΟΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕ Ο ΦΩΤΗΣ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ!…

Είναι εκπληκτικές οι αποκαλύψεις που κάνει για το έργο του ο βιογράφος του Παναγιώτου Ποταγού, ο συγγραφέας Ανδρέας Καπογιαννόπουλος:
«Η ψυχανάλυση του Ποταγού γίνεται βάσει λεπτομερειών τινών που «ξετρυπώνει» η επίμονη και επίπονη μελέτη της «Περιηγήσεως», καθώς επίσης και από ελάχιστες πληροφορίες που μας δίνει ο αείμνηστος Μητροπολίτης Κερκύρας Μεθόδιος, ο οποίος σε μικρή ηλικία είχε γνωρίσει τον εξερευνητή μας, λίγα χρόνια πριν από το θάνατό του στις Νυφές. Όσον αφορά τη σωματική διάπλαση του Ποταγού δεν γνωρίζουμε τίποτα. Ο Φώτης Κόντογλου που το 1935 πήγε στην Κέρκυρα για να εργαστεί στο Μουσείο, περνώντας από τις Νυφές βρήκε μια κιτρινισμένη φωτογραφία, η οποία παρίστανε τον Ποταγό όρθιο, και με το αριστερό χέρι ακουμπισμένο πάνω στην υδρόγειο σφαίρα. Τη φωτογραφία αυτή, λέει ο ζωγράφος, την ξεσήκωσα με το μολύβι για να τη γλιτώσω από το δόντι του καιρού.
Η φωτογραφία δείχνει έναν άνδρα νέον, γύρω στα 45, του οποίου η αρρενωπή φυσιογνωμία έχει κάτι το αρχοντικό, αλλά και αυστηρό συνάμα. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου του είναι αρμονικά. Το μέτωπο υψηλό, ίδιο διανοουμένου, στεφανωμένο από πλούσια μαλλιά χτενισμένα προς τα πίσω. Έχει αφήσει πλούσιο μουστάκι και γενειάδα. Το βλέμμα είναι προσηλωμένο στην υδρόγειο σφαίρα. Το ύφος φανερώνει άνθρωπο, που αυτοσυγκεντρώνεται και προβληματίζεται.
Από πλευράς σωματικής και ψυχικής υγείας, ο Ποταγός ήταν σωστός βράχος. Η καρτερία με την οποία αντιμετώπισε την πείνα, τη δίψα, την αποπνικτική ζέστη της ερήμου, το διαπεραστικό κρύο των Ιμαλαϊων, του Θιβέτ και της Μογγολίας, την υγρασία της Σιβηρίας, τα φίδια και τα αγρίμια της Αφρικής, τους πυρετικούς παροξυσμούς της ελονοσίας, τους ξυλοδαρμούς, τις απομονώσεις σε λοιμοκαθαρτήρια (καραντίνα), την εναλλαγή κλιματολογικών συνθηκών, τις ανακρίσεις, τις φυλακίσεις, τις καταδίκες σε θάνατο (δύο φορές τον οδήγησαν για εκτέλεση), την άγρια εκμετάλλευση των φίλων, την αδιαφορία του Πανεπιστημίου για το έργο του, τον εμπαιγμό των «αρμοδίων και ανευθύνων» του υπουργείου, αποδεικνύουν το ψυχικό σθένος του τολμηρού αυτού εξερευνητού.
Διασχίζοντας τις άγριες περιοχές του Ινδικούχου (Ινιδοκώσι), σκαρφαλώνοντας στις απρόσιτες βουνοκορφές του Αφγανιστάν, με την ελπίδα να συναντήσει κάποιον μακρινό απόγονο του Σκέντερ (5), ή να ακούσει με τα ίδια του τα αυτιά τον αντίλαλο από το πέρασμα των Μακεδόνων, ή να ανακαλύψει αγάλματα, αγγεία, νομίσματα ελληνικά, τράβηξε αφάνταστες ταλαιπωρίες, χωρίς ποτέ να διαμαρτυρηθεί ή να μετανιώσει για το τραχύ, το υπεράνθρωπο θα λέγαμε έργο πού ανέλαβε.
Έρποντας σε κακοτράχαλα μονοπάτια που έχασκαν πάνω σε βάραθρα, διασχίζοντας ορμητικούς χειμάρρους με κίνδυνο να παρασυρθεί από το ρεύμα (διασχίζοντας τον ποταμό του Ταλουκάν παρασύρθηκε από το ρεύμα και παραλίγο να πνιγεί), πεζοπορώντας στις αχανείς ταταρικές πεδιάδες, τράβηξε τα πάνδεινα χωρίς ποτέ να παραπονεθεί, και προπαντός χωρίς ποτέ να χάσει την ψυχραιμία του…» (6)
Ο ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΟΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ!…
Κι όμως!… Η Ελληνική πολιτεία, αλλά και άνθρωποι των Γραμμάτων, έχουν λησμονήσει αυτόν τον άνθρωπο, πού δικαιολογημένα χαρακτηρίστηκε Τίμαιος και Οδυσσέας μαζί, αφού, δια των προσωπικών θυσιών και του έργου (7) που άφησε::
- Ανεζήτησε τα ίχνη του Μεγάλου Αλεξάνδρου, επιβεβαιώνοντας τα όσα ανέφεραν όλοι οι ιστορικοί περί της θρυλικής αυτής μορφής του Μεγάλου Στρατηλάτου.
- Έκανε έλεγχο των περιγραφών του Μάρκο Πόλο, πράγμα που σημαίνει ότι ήθελε να δη «ιδίοις όμμασι» τα όσα ο μεγάλος αυτός εξερευνητής μας έλεγε.
- Εμπλούτισε με γεωγραφικές γνώσεις και αποκαλύψεις την νεώτερη Επιστήμη, ώστε οι νέοι να έχουν πλούσιο υλικό για την όποια διατριβή τους..
- Οι ανθρωπολογικές παρατηρήσεις του είναι κάτι πρωτόγνωρο και εντυπωσιακό για τους ανθρωπολόγους, που ακόμη και σήμερα εκπλήσσονται με τις αναφορές και επισημάνσεις του Ποταγού.
- Έκανε παρατηρήσεις για την χλωρίδα και την πανίδα των χωρών που εγνώρισε, ώστε να ανοίξη νέους δρόμους ερεύνης στους ενδιαφερομένους.
- Παρετήρησε μετεωρολογικά φαινόμενα, που από μόνα τους αποδεικνύουν την χρησιμότητα των επιστημονικών στοιχείων.
Κι όμως!… Αυτός ο άνθρωπος, ο παγκόσμιος Έλλην, που θεοποίησαν σχεδόν οι άνθρωποι της Αφρικής, για την Ελλάδα είναι λησμονημένος!.. ΄Εχει δίκιο, λοιπόν, ο βιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου για τον σύγχρονο Οδυσσέα του Ελληνισμού, πού είχε σχέσεις και με τους αδελφούς μας Βορειοηπειρώτες (Αρβανίτης και όχι Αλβανός), να τελειώνη το βιβλίο του ως εξής:
«Ο Παναγιώτης Ποταγός από τη Βυτίνα, σκληροτράχηλος Μοραϊτης (μπολιασμένος και με αίμα Αρβανίτικο), τολμηρός, οξύθυμος., αξιοπρεπής, αφιλοχρήματος, ειλικρινής, ταπεινός, με άδολη παιδική ψυχή πλημμυρισμένη από αισθήματα εθνικής αυτογνωσίας, λάτρης του βιβλίου και ριψοκίνδυνος θηρευτής γεωγραφικών και ιστορικών γνώσεων, ενσαρκώνει τα πανάρχαια προτερήματα (και τα ελαττώματα φυσικά) της Φυλής, εκπροσωπεί επαξίως το ελληνικό δαιμόνιο, συνεχίζοντας καρποφόρα το έργο του Ηρόδοτου, του Ξενοφώντα, του Πυθέα, του Πτολεμαίου, του Στράβωνα και τόσων άλλων ημετέρων και ξένων ερευνητών, οι οποίοι μόχθησαν για να θεμελιώσουν και υψώσουν το λαμπρό οικοδόμημα της Γεωγραφίας.
Παναγιώτη Ποταγέ, η άδολη και παιδική ψυχή σου ας αναπαύεται εν ειρήνη. Η αναγνώριση του έργου σου είναι βεβαία. Είναι ιστορική και εθνική επιταγή».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1) Σήμερα η προτομή αυτή, μαζί με αυτήν του μεγάλου Έλληνος
ιστορικού Κωνσταντίνου Παπαρρηγοπούλου, μεταφέρθηκε σε άλλο
σημείο, μη δυνάμενο να την αντικρίζουν όλοι οι άνθρωποι, όπως ήταν
στην κεντρική πλατεία της Βυτίνας.
2) Πρόκειται για τον Σωτήριο Κούκα, κουρέα εις το επάγγελμα.
3) Ανδρέας Καπογιαννόπουλος: « Παναγιώτης Ποταγός : Ο λησμονημένος Οδυσσέας της Αφρικής και της Ασίας» , Αθήνα 1987.
4) Ναύαρχος του στόλου του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
5) Σκέντερ είναι το όνομα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην περιοχή.
6) Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι, όταν οι Κινέζοι τον συνέλαβαν σαν κατάσκοπο, τον έδεσαν «χειροπόδαρα», και πήγαιναν να τον αποκεφαλίσουν, ο Ποταγός έλεγε χαριτολογώντας: «Ο αφαιρών τας ζωάς Χάρων, απησχολημένος τότε εις άλλας χώρας, δεν ηυκαίρει να αφαιρέσει και την ιδικήν μου» !…
7) Έργα του ιδίου:
Ο έρως ως βιολογικόν και κοινωνικόν πρόβλημα
Το φως, ο χρόνος και ο άνθρωπος
Η πορεία της ιατρικής νοοτροπίας
Διαλογισμοί
Συνομοταξία «Έμφρων άνθρωπος»
Η κίνηση. Φαινόμενα και παρερμηνείες
Σκόρπια φύλλα της ιστορίας μας
Ο Ι. Μεταξάς αυτοψυχαναλύεται (Υπό έκδοση).