09/09/14 23:37 - Τηλεόραση: Ευλογία ή κατάρα; (4)

Τηλεόραση: Ευλογία ή κατάρα; (4)

Με καθυστέρηση μιας τουλάχιστον δεκαετίας από την υπόλοιπη Ευρώπη και δύο από την Αμερική, η Ελλάδα αποκτούσε τηλεόραση. Στα χρόνια που ακολούθησαν ο τομέας αυτός έμελλε να εξελιχθεί με τον πλέον ιδιότυπο τρόπο. Αποτελώντας για μια μεγάλη χρονική περίοδο κρατικό μονοπώλιο, απελευθερώθηκε μετά από πιέσεις των συνθηκών σε μια ευαίσθητη πολιτικά περίοδο (1989) και έκτοτε πέρασε από τις συνθήκες της κρατικής κηδεμονίας στις σκληρές συνθήκες ενός ακραίου ανταγωνισμού των δυνάμεων της αγοράς!..

ΠΩΣ περνούν τα χρόνια!... Πώς περνά ο καιρός!... Ήταν Απρίλιος του 1966 όταν από το χώρο που είχε διαθέσει ο ΟΤΕ στο τότε ΕΙΡ (Ελληνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας) έγινε η πρώτη εκπομπή τηλεοπτικού προγράμματος. Ήταν το πρώτο τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων. Με καθυστέρηση μιας τουλάχιστον δεκαετίας από την υπόλοιπη Ευρώπη και δύο από την Αμερική, η Ελλάδα αποκτούσε τηλεόραση. Στα χρόνια που ακολούθησαν ο τομέας αυτός έμελλε να εξελιχθεί με τον πλέον ιδιότυπο τρόπο. Αποτελώντας για μια μεγάλη χρονική περίοδο κρατικό μονοπώλιο, απελευθερώθηκε μετά από πιέσεις των συνθηκών σε μια ευαίσθητη πολιτικά περίοδο (1989) και έκτοτε πέρασε από τις συνθήκες της κρατικής κηδεμονίας στις σκληρές συνθήκες ενός ακραίου ανταγωνισμού των δυνάμεων της αγοράς!..

Κάπως έτσι αρχίζαμε αυτή την έρευνα για την ελληνική τηλεόραση, που σήμερα έχει εξελιχθεί σε ένα πολύμορφο στοιχείο, αφού δεν έχει να κάνει μόνο με τον ειδησεογραφικό τομέα, αλλά και με την επιμόρφωση ή την ψυχαγωγία του Έλληνα πολίτη! Τι είναι όμως ψυχαγωγία;

Παρακολουθώντας μια πρωϊνή ψυχαγωγική τηλεοπτική εκπομπή («Πρωϊνό με τη Γωγώ») σε ένα ιδιωτικό κανάλι, την οποία παρουσιάζει η δημοφιλής τηλεπαρουσιάστρια, Γωγώ Γαρυφάλλου, το πρώτο πράγμα που σκέφθηκα είναι ότι η πολυδάπανη διασκέδαση (ψυχαγωγία, αν θέλετε, αν και ο όρος σημαίνει αγωγή της ψυχής) έφθασε πλέον και στο τελευταίο σπίτι του Έλληνα πολίτη χωρίς να δαπανά απολύτως τίποτε, έστω και ένα ευρώ!

Και όλα αυτά χάρη στην τηλεόραση, που μπαίνει απρόσκλητη στο κάθε σπίτι και πολλές φορές, με τους χορούς και τα τραγούδια, αναστατώνει όχι μόνο το σπίτι, αλλά και τους γείτονες!

Η Γωγώ Γαρυφάλλου σε μια συμβολική φωτογράφηση, όπου πολλές φορές η τηλεόραση «φυλακίζει» τη σκέψη του τηλεθεατή, αφού είναι γεγονός ότι δεν είναι λίγες οι φορές που την αιχμαλωτίζει. (Φωτογραφία: Δημήτρης Ποτουρίδης).

Η εν λόγω παρουσιάστρια, της οποίας η ψυχοσύνθεση είναι πολυμορφική (τραγουδάει, χορεύει, παρουσιάζει, αστειεύεται, μονολογεί, αυτοσχεδιάζει, μιμείται κλπ) ιδιαίτερα όταν χορεύει μας γυρίζει τις ιστορικές μας μνήμες στο παρελθόν, όπου ο χορός κράτησε αναγκαστικά, από την αρχαία εποχή, την παγανιστική του παράδοση, που συνεχίστηκε, όπως φαίνεται, και στο Βυζάντιο, όπου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες που διαθέτουμε, χορεύονταν οι λεγόμενοι κύκλιοι χοροί: ο συρτός από άνδρες και γυναίκες, και ο γέρανος, που συνεχίστηκε μέχρι τις μέρες μας, με την ονομασία αγέρανος, στην Πάρο και στη Μύκονο, αέρανος στον Πόντο και γεράνι σε άλλες περιοχές.

Πολύτιμες πληροφορίες για τους νεοελληνικούς χορούς μας άφησαν επίσης και οι ξένοι περιηγητές, όπως ο Πιερ - Oγκιστέν Ντε Γκι, που επισκέφτηκε την Ελλάδα στα τέλη του 18ου αι. και του οποίου οι περιγραφές συμπληρώνονται ή και ανασκευάζονται από την Κωνσταντινουπολίτισσα μητέρα του Γάλλου ποιητή Αντρέ Σενιέ.

Η Γωγώ Γαρυφάλλου σε μία ακόμη φωτογράφηση, λίγο πριν την τηλεοπτική εκπομπή της «Πρωϊνό με τη Γωγώ», όπου σκέφτεται με ποιο χορό θα κάνει την εμφάνισή της στο στούντιο!.. (Φωτογραφία: Δημήτρης Ποτουρίδης).

Οι κυριότεροι χοροί, που δείχνει η τηλεόραση και περιγράφει ο Ντε Γκι, είναι ο candiote (κρητικός), ο ελληνικός, ο αρναούτικος, οι αγροτικοί, ο βλάχικος και ο πυρρίχιος, που τον θεωρεί ως αναβίωση του αρχαίου ελληνικού. Αναφέρει ακόμα και χορούς ιωνικούς, του γάμου, καθώς και βακχικούς. Ο κρητικός, που καθώς χορεύεται η κορυφαία κρατάει ένα μεταξωτό σκοινί ή μαντήλι, συμβολίζει την ιστορία του Δαίδαλου, του Θησέα, και της Αριάδνης. Ο ελληνικός προήλθε από τον κρητικό, με τον οποίο έχει πολλά κοινά στοιχεία.

Οι πληροφορίες για τον αρναούτικο, το σημερινό χασάπικο, είναι ιδιαίτερα σημαντικές, γιατί η κυρία Σενιέ είδε να τον χορεύουν στην πλατεία του Ιπποδρόμου, στην Κωνσταντινούπολη. Ο χορός αυτός, πολεμικού χαρακτήρα, χορευόταν από 200 ή 300 Kassab - oglan, δηλαδή Έλληνες χασάπηδες από τη Μακεδονία, στους οποίους οι Τούρκοι είχαν παραχωρήσει το προνόμιο να φέρουν μεγάλα μαχαίρια και να ταξιδεύουν φορώντας σαρίκι και πράσινο ένδυμα. Επικεφαλής των χορευτών βρίσκονταν δύο κορυφαίοι, που είχαν το γενικό πρόσταγμα και κρατώντας μαχαίρια παρίσταναν τον Μέγα Αλέξανδρο και τον Ηφαιστίωνα. Δεκαπέντε άλλοι αποσπώνταν από το κύριο σώμα των χορευτών, κρατώντας επίσης μαχαίρια, ρόπαλα ή μαστίγια.

Οι υπόλοιποι χωρίζονταν σε ουλαμούς και προχωρούσαν πηδηχτά. Γενικά επρόκειτο για παντομίμα, που χορευόταν στη γιορτή της συντεχνίας των κρεοπωλών (χασάπηδων ή μακελλάρηδων) και αναπαρίστανε τα κατορθώματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ως απόδειξη η κυρία Σενιέ αναφέρει και το τραγούδι που έλεγαν: «Πού ιν’ ο Αλέξανδρος ο Μακέδονις, που όρισεν τιν οκουμένην». Ο σημερινός χασάπικος, αν και κρατάει ακόμα από τον αρναούτικο το βαρύ και επιβλητικό ύφος, έχασε πλέον την παλιά του αίγλη.

Έως εδώ και λίγα χρόνια χορευόταν κυρίως στη Μακεδονία και στη Θράκη· με τη διάδοση όμως των μπουζουκιών ο χαρακτήρας του νοθεύτηκε ακόμα περισσότερο και σήμερα χορεύεται λίγο - πολύ σε ολόκληρη την Ελλάδα, μαζί με το ζεϊμπέκικο και το τσιφτετέλι, χοροί που, ως ονομασίες τουλάχιστον, θυμίζουν κατάλοιπα της τουρκοκρατίας. Όλα αυτά, λοιπόν, μπορείς να τα δεις στην σημερινή ελληνική τηλεόραση, της οποίας ο σκοπός όπως φαίνεται, δεν είναι μόνον ενημερωτικός ή εκπαιδευτικός, αλλά και ψυχαγωγικός. (*)

============
ΠΗΓΕΣ: Ιστορικό και Δημοσιογραφικό Αρχείο του γράφοντος, Εγκυκλοπαίδεια «Δομή», Τα Άγνωστα Παρασκήνια (ανέκδοτη εργασία του γράφοντος για την Τηλεόραση, τον Κινηματογράφο, το Θέατρο και το Ελληνικό τραγούδι), Φωτογραφικό άλμπουμ Γωγώς Γαρυφάλλου, διάφορες εφημερίδες και περιοδικά.