06/04/15 20:08 - Το Πάσχα είναι ξενική ή μήπως ελληνική λέξη;

 

Το Πάσχα είναι ξενική ή μήπως ελληνική λέξη;

Εάν, λοιπόν, ο όρος «πάσχα» έχει ξενική προέλευση, τον οποίον χρησιμοποιεί κατά κόρον ο Φλάβιος Ιώσηπος (37 – 100 μ.Χ.), αλλά και η Αγία Γραφή, και τον οποίον όντως υιοθετούν διάφοροι Έλληνες γλωσσολόγοι, όπως για παράδειγμα ο Ι. Σταματάκος, εντούτοις υπάρχουν και άλλοι ερευνητές οι οποίοι υποστηρίζουν ότι ο όρος «πάσχα» είναι ελληνικός και προέρχεται από το ρήμα πάσχω > πάσχειν, που συνάδει ασφαλώς με το όλο κλίμα του Πάσχα, όπου τιμά και εορτάζει ο Ελληνισμός, δεδομένου ότι ο Έλληνας πιστός «πάσχει» μαζί με τον Θεάνθρωπο καθ’ όλην την διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, που είναι και Εβδομάδα των Παθών του Ιησού Χριστού, μέχρι την ώρα που γίνεται η Ακολουθία της Αναστάσεως του Κυρίου και ο ιερέας ψάλλλει το «Χριστός Ανέστη»!

ΔΕΝ ήσαν λίγες οι φορές που ο γράφων δέχθηκε καλοπροαίρετες ερωτήσεις από διάφορους φίλους και φίλες της σελίδας μας για το αν η λέξη «πάσχα» είναι ξενική ή ελληνική. Καλοπροαίρετα, λοιπόν, θ’ απαντήσουμε κι εμείς:

Είναι αλήθεια ότι η κρατούσα άποψη περί της λέξεως «πάσχα» είναι πως ο όρος αυτός είναι εβραϊκός και παράγεται από τη λέξη πασάχ, που σημαίνει πέρασμα. Αλλά, ας διαβάσουμε καλύτερα τι λέει επ’ αυτού η Βικιπαίδεια:

«O όρος Πάσχα προέρχεται από το αραμαϊκό πασ'ά και το εβραϊκό πέσαχ. Κάποιοι μελετητές έχουν προτείνει ως προέλευση του εβραϊκού όρου ξένη ετυμολογία, όπως η ασσυριακή πασαχού (πραύνω) ή η αιγυπτιακή πασ' (ανάμνηση) ή πεσάχ(πλήγμα). Ορισμένοι ερευνητές ανιχνεύουν τις αρχές των εορταστικών εκδηλώσεων του πάσχα σε χαναανιτικές γιορτές που σχετίζονται με την συγκομιδή κριθαριού την άνοιξη. Άλλοι μελετητές θεωρούν ότι η ρίζα του Πάσχα βρίσκεται σε γιορτές και ιεροτελεστίες της άνοιξης της προ-ισραηλιτικής εποχής με την έννοια των ποιμένων που υποβάλλουν αίτημα στο θεό για την προστασία του κοπαδιού τους.[4] Εντούτοις , αυτές οι υποθέσεις δεν θεωρούνται επαρκώς τεκμηριωμένες.
Πάντως, η Βίβλος συσχετίζει το πέσαχ με το ρήμα πασάχ πού σημαίνει είτε χωλαίνω, είτε εκτελώ τελετουργικό χορό γύρω από τη θυσία (Γ' Βασ. 18:21,26), είτε, μεταφορικά, "ξεφεύγω", "προσπερνώ", "απαλλάσσω". Το Πάσχα, είναι η προσπέραση του αγγέλου του Θεού πάνω από τα σπίτια των Ισραηλιτών, ενώ έπληττε με θάνατο τα πρωτότοκα αγόρια των σπιτιών των Αιγυπτίων.[5]
Σύμφωνα με τις Εβραϊκές Γραφές, το Πάσχα αποτελούσε ανάμνηση της εξόδου από την δουλεία της Αιγύπτου υπό την ηγεσία του Μωυσή μέσω θεϊκής παρέμβασης. Το Πάσχα αποτελούσε οικογενειακή εορτή. Εορταζόταν νύχτα, στην πανσέληνο της εαρινής ισημερίας, την 14η του μήνα Αβίβ (που ονομάστηκε Νισάν μετά την Βαβυλωνιακή εξορία) με προσφορά στο νεαρού ζώου, χρονιάρικου, για να ευλογηθεί από το Θεό όλο το κοπάδι. Το σφάγιο ήταν αρνί ή κατσίκι, αρσενικό και αρτιμελές (Εξ. 12:3-6), δεν έπρεπε να σπάσει κανένα κόκαλο του (Έξ. 12:46, Αρ. 9:12) ενώ το αίμα του ως ένδειξη προστασίας, το έβαζαν στην είσοδο κάθε σπιτιού (Εξ. 12:7,22). Οι μετέχοντες στο δείπνο ήταν ντυμένοι, έτοιμοι για ταξίδι (Έξ. 12:8-11).
Αυτά τα στοιχεία νομαδικής, οικογενειακής ζωής μας δείχνουν μια πολύ παλαιότερη προέλευση του Πάσχα, που θα μπορούσε να είναι η θυσία που ζήτησαν οι Ισραηλίτες από τον Φαραώ να πάνε να γιορτάσουν στην έρημο (Έξ. 3:18, 5:1 εξ). Παρ' όλα αυτά όμως, η έξοδος από την Αίγυπτο έδωσε στο Πάσχα την οριστική του σημασία.
Το αναμνηστικό γεύμα του ιουδαϊκού Πάσχα, το οποίο περιλαμβάνει άζυμο ψωμί και κρασί, ονομάζεται Σεντέρ. Την Μεγάλη Πέμπτη βάφουμε κόκκινα τ'αυγά».

Ελληνικός ο όρος;

Εάν, λοιπόν, ο όρος «πάσχα» έχει ξενική προέλευση, την οποίαν χρησιμοποιεί κατά κόρον ο Φλάβιος Ιώσηπος (37 – 100 μ.Χ.), αλλά και η Αγία Γραφή, και την οποίαν όντως υιοθετούν διάφοροι Έλληνες γλωσσολόγοι, όπως για παράδειγμα ο Ι. Σταματάκος, εντούτοις υπάρχουν και άλλοι ερευνητές οι οποίοι υποστηρίζουν ότι ο όρος «πάσχα» είναι ελληνικός και προέρχεται από το ρήμα πάσχω > πάσχειν, που συνάδει ασφαλώς με το όλο κλίμα του Πάσχα, όπου τιμά και εορτάζει ο Ελληνισμός, δεδομένου ότι ο Έλληνας πιστός «πάσχει» μαζί με τον Θεάνθρωπο καθ’ όλην την διάκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, που είναι και Εβδομάδα των Παθών του Ιησού Χριστού, μέχρι την ώρα που γίνεται η Ακολουθία της Αναστάσεως του Κυρίου και ο ιερέας ψάλλλει το «Χριστός Ανέστη»!
Τίθεται, λοιπόν, το ερώτημα:

--Υπάρχουν στοιχεία που να συνηγορούν στην άποψη ότι ο όρος «πάσχα» έχει ελληνική προέλευση;

Αναζητώντας διάφορα λεξικά βρήκαμε το Ελληνο-Ισπανικό Λεξικό: “LEXICO GRIEGO-ESPANOL DEL NUEVO TESTAMENTO” όπου στο ελληνικό ρήμα «πάσχω» υπάρχουν πολλές αναφορές σε συνάρτηση του ρήματος αυτού με τον όρο πάσχα (βλέπε αριστερά σχετική φωτοτυπία).

Πέραν αυτών διάφοροι σχολιαστές και μέσα στο διαδίκτυο επισημαίνουν το γεγονός ότι για τη λέξη "πάσχα" υπάρχει και «δεύτερη ερμηνεία» για την οποία δεν γίνεται τακτική μνεία, δεδομένου ότι ο όρος επιβλήθηκε ως «ξενικός», για τους λόγους που εξηγήσαμε πιο πάνω.

Ωστόσο, όποια ερμηνεία και αν έχει επικρατήσει, το Πάσχα έχει συνδεθεί με την ίδια την εθνικο-θρησκευτική συνείδηση των Ελλήνων, διότι το Πάσχα ταυτίστηκε με την Λαμπρή, η οποία ασφαλώς είναι ελληνική λέξη και το Πάσχα είναι μια από τις πιο λαμπρές γιορτές της ορθόδοξης χριστιανοσύνης. Αυτό το αίσθημα ευφορίας προετοιμάζεται ήδη από την πρώτη ημέρα της Μ. Εβδομάδας, παρά τις δραματικές σκηνές που θα εξελιχθούν στο σενάριο των Παθών, ενώ οι πιο μεγάλοι λόγιοι και λαογράφοι και ποιητές και πεζογράφοι της Ελλάδας έχουν εξυμνήσει με τα καλύτερα αριστουργήματά τους το Πάσχα ή τη Λαμπρή, όπως ο Σολωμός, ο Βαλαωρίτης, ο Παλαμάς, ο Παπαδιαμάντης, ο Καρκαβίτσας, ο Παπαντωνίου, ο Πολίτης και τόσοι άλλοι!

Ήδη από την Κυριακή των Βαΐων στολίζονται οι εκκλησίες με βάγια, προαναγγέλλοντας την ένδοξη έκβαση του θείου δράματος, ενώ την Πέμπτη, ημέρα της Σταύρωσης, βάφονται τα κόκκινα αβγά (Κόκκινη Πέμπτη, Κοκκινοπέφτη), τα οποία συμβολίζουν βέβαια τη θυσία του Κυρίου, αλλά και το αίμα των ζωντανών και ακμαίων σωμάτων και είναι φορτισμένα με την αναμενόμενη χαρά του τσουγκρίσματος και την απόλαυση της γεύσης τους στο συμπόσιο που ακολουθεί.

Τη Μ. Πέμπτη ετοιμάζουν οι γυναίκες τις «λαμπροκουλούρες», ενώ αργά το βράδυ μέχρι το πρωί της Μ. Παρασκευής ακολουθεί ο στολισμός του Επιταφίου με τα λουλούδια της άνοιξης από νεαρά κορίτσια. Τη χαρά μιας έκτακτης συντροφικότητας προσφέρει η υποβλητική περιφορά του επιταφίου στους δρόμους των ενοριών το βράδυ της Μ. Παρασκευής.

Μόλις ακούγεται το «Χριστός Ανέστη» το βράδυ του Μ. Σαββάτου, αρχίζουν να ακούγονται κωδωνοκρουσίες, πυροβολισμοί και πυροτεχνήματα για να εισακουστεί παντού, όπως λένε, το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης και να κατατροπωθεί ο Άδης. Οι άνθρωποι αρχίζουν ν’ ανταλλάσσουν αμοιβαίο ασπασμό και να επιβεβαιώνουν μεταξύ τους πως «Αληθώς ανέστη ο Κύριος». Ο ασπασμός αυτός είναι ασπασμός αγάπης και συνδιαλλαγής, καταπάτηση της κακίας. Το βράδυ της Ανάστασης διαβάζεται και η ευχή για τα κόκκινα αβγά. Οι άνθρωποι έχουν μαζί τους στην Ανάσταση ένα κόκκινο αβγό, το οποίο στη συνέχεια τοποθετούν στο εικονοστάσι. Το αβγό αυτό το ανανεώνουν κάθε χρόνο.

Σε ορισμένα μέρη η πρώτη Ανάσταση ξεκινά από το μεσημέρι του Μ. Σαββάτου. Ιδιαίτερα στην Κέρκυρα το μεσημέρι του Μ. Σαββάτου σπάζουν πήλινα κανάτια για να εξορκίσουν το κακό.

Μετά τη λειτουργία της Ανάστασης πολλοί άνθρωποι μεταφέρουν το Άγιο Φως στο σπίτι για να σταυρώσουν το ανώφλι της εξώπορτας και ν’ ανάψουν με αυτό το καντήλι. Τα παλιά χρόνια πολλοί χριστιανοί βαφτίζονταν την ημέρα της Ανάστασης και ξεκινούσαν απ’ αυτή την εβδομάδα μια καινούρια ζωή.

Τα συμπόσια της Κυριακής του Πάσχα (με επίκεντρο τον οβελία, το αρνί που ψήνεται στη σούβλα) επισφραγίζουν την πιο λαμπρή για τον ελληνικό λαό γιορτή χαράς της ζωής και αισιοδοξίας. Ο απόηχος αυτής της γιορτής υπάρχει και στην επόμενη εβδομάδα, τη Διακαινήσιμη (η λέξη σημαίνει την εκ νέου ανανέωση, μετά την ανάσταση του Χριστού, γι’ αυτό μάλλον την ονομάζουν κατά τόπους και νέα ή και άσπρη εβδομάδα).
--«Πάσχα, Κυρίου Πάσχα», λοιπόν!..