24/08/15 21:53 - «Οι Έλληνες του αγώνος»!..

 

«Οι Έλληνες του αγώνος»!..

Στην τόσο πεζή και πνευματικά άνυδρη εποχή μας, έχουμε λησμονήσει την ελληνική ποίηση. Ακόμη περισσότερο τους μεγάλους ποιητές του 19ου αιώνος! Διαβάστε, για παράδειγμα, τι έγραφε ο Παναγιώτης Σούτσος σε ένα άγνωστο σχεδόν ποίημά του με τίτλο: «Οι Έλληνες του Αγώνος»!..

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΟΥ ΑΓΩΝΟΣ [1835]

Μὴν ἐλεύθεραις ἰδέαις!
Ταῖς ὡραίαις, τὸ κρασὶ,
Τὸ κρασὶ καὶ ταῖς ὡραίαις,
Ψάλε λύρα μου χρυσῆ!

Ἡ Ἐλευθερία, βλέπεις, βαρὺν ὕπνον ἐκοιμήθη
Καὶ τὰ ὄνειρά της εἶναι μάταια καὶ λυπηρά·
Τῆς ἐπαναστάσεώς μας τὸ πῦρ ἔσβησε κι' ἐχύθη·
Τοῦ κρατῆρός της μᾶς μένει τέφρα μόνον ῥυπαρά·
Τὴν ἡρωϊκὴν Ἑλλάδα, Ἑλλὰς χαύνη καὶ δειλὴ,
Καὶ τοὺς γίγαντας πυγμαίων διαδέχεται φυλή.

Τῶν ἡρώων μας τὰ ἔργα λησμονοῦνται τὰ γενναῖα,
Καὶ ὀνόματα ἐμβαίνουν εἰς τὸ ἔθνος ἄλλα νέα,
Κ' ἐγὼ ψάλτης τοῦ ἀγῶνος ἔμεινα εἰς κόσμον νέον
Ὅμοιος μὲ γηραλέον
Μὲ παλαιωμένον πεῦκος πεδιάδος γυμνωμένης,
Ὅπου βλέπεις ἐμφυτεύσεις χθεσινῆς χειρὸς καὶ ξένης.

Μὴν ἐλεύθεραις ἰδέαις!
Ταῖς ὡραίαις, τὸ κρασὶ,
Τὸ κρασὶ καὶ ταῖς ὡραίαις,
Ψάλε λύρα μου χρυσῆ!

Τῆς ἁγίας Λαύρας[1] χαῖρε Συμμαχί' Ἀχαϊκή!
Καὶ σεῖς χαίρετε τοῦ γένους πρῶτοι χρόν' ἡρωϊκοί!
Καὶ σεῖς πρῶτοι ἀποστάται, χωρικοὶ τῆς Ἀρκαδίας,
Τέκνα τῆς Ἐλευθερίας,
Τρέξαντες εἰς τὴν φωνήν της μὲ τὰ δρέπανα στὰς χεῖρας
Στοῦ Ναυπλίου, στῆς Κορίνθου, στῆς Τριπολιτζᾶς τὰς θύρας.

Πόσον ἐλαμπρύνθη τότε ἡ ὡς κρύσταλλα λευκὴ
Κι' ἀληθῶς ἡρωϊκὴ
Φουστανέλα μας, ἡ τόσον σήμερον ἀπεριμμένη!
Ἡ Ἐλευθερία τότε μ' αὐτὴν ἔτρεχ' ἐνδυμένη,
Καὶ ἡ βόμβα της ὡς ὕλας στὸν ἀέρα φλογισμένας
Σκῆπτρα ἔχυνε θραυσμένα καὶ ἁλύσους συντριμμένας.

Μὴν ἐλεύθεραις ἰδέαις!
Ταῖς ὡραίαις, τὸ κρασὶ,
Τὸ κρασὶ καὶ ταῖς ὡραίαις,
Ψάλε λύρα μου χρυσῆ!

Τώρα τρέξετε σεῖς ξένοι! καὶ κυκλώσατε τὸν θρόνον·
Ὁ δικός μας νοῦς στοὺς βράχους ἐπαχύνθη τόσον χρόνον·
Δὲν ἠξεύρουν νὰ χαϊδεύουν χέρι' ἁδρὰ 'πὸ τὸ τουφέκι,
Καὶ τὰ χείλη μας ἀκόμη μελαν' ἀπὸ τὸ φισέκι
Μὲ τὸ στόμα μας σχισμένον,
Γλυκεῖς ἤχους δὲν ἠξεύρουν κολακευτικῶν ἐπαίνων.

Καλλωπίζεσθε σεῖς τώρα μὲ λαμπρὰς ἐνδυμασίας,
Μὲ Βασιλικὰς ταινίας·
Ἔχομεν κ' ἡμεῖς ταινίας, καὶ στολὰς πλέον ὡραίας·
Τὰ παράσημά μας εἶναι αἱ ἀθάνατοι πληγαί μας·
Καὶ μὲ ὅσας στοὺς πολέμους ἐχθρῶν πήραμεν σημαίας,
Κρύπτοντ' εὔκολα αἱ σάρκες αἱ ἀνδρεῖαι καὶ γυμναί μας.

Η Κιθάρα Παναγιώτου Σούτσου. Ή Συλλογή των νέων λυρικών του ποιήσεων, εν Αθήναις, εκ της τυπογραφ. των αδελφών Α. και Ν. Αγγελίδων, 1835, σσ. 18-20

---------------------------------------------

1 Ἡ Ἐπανάστασις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Πελοπόννησον ἀπεφασίσθη εἰς τὸ ἐν τῇ Ἀχαΐᾳ μοναστήριον τῆς ἁγίας Λαύρας παρὰ τοῦ Γερμανοῦ Ἱεράρχου τῶν Παλαιῶν Πατρῶν, παρὰ τοῦ Ἀνδρέου Ζαΐμη, Βενιζέλου Ῥούφου, Ἀ. Λόντου καὶ Χαραλάμπους.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Σούτσος, Παναγιώτης (1806-1868). Ποιητής, νεότερος αδελφός του Αλέξανδρου Σούτσου με δράση παράλληλη, που θεωρείται από την κριτική ο ουσιαστικός εισηγητής του ρομαντισμού στην Ελλάδα, κυρίως με το δραματικό ποίημά του «Οδοιπόρος». Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη, ακολουθεί τα βήματα του κατά τρία χρόνια μεγαλύτερου Αλέξανδρου σπουδάζοντας στη Χίο πρώτα, στη Γαλλία έπειτα και επιστρέφει στην Ελλάδα το 1825. Αντίθετα με τον αδερφό του, παρουσιάζεται ηπιότερος στις πολιτικές ιδέες του. Έτσι, το 1830 διορίζεται από τον Καποδίστρια γραμματέας της Γερουσίας. Η διαρροή απόρρητων εγγράφων στον αντιπολιτευόμενο τύπο του στοίχισε την απόλυσή του πολύ σύντομα. Υπηρέτησε και σε άλλες δημόσιες θέσεις, ενώ παράλληλα ασχολήθηκε και με τη δημοσιογραφία. Μολονότι ήπιος σε ό,τι αφορά τα πολιτικά, παρέμεινε σταθερά ενάντιος στην εξουσία, με αποτέλεσμα η θητεία του στα ποικίλα λειτουργήματα να είναι σύντομη. Παρά την ευρεία αναγνώριση που θα κερδίσει με το έργο του, πέθανε φτωχός και παραμελημένος στην Αθήνα.
Το 1827 παρουσιάστηκε η πρώτη εκδοτική παρουσία του Σούτσου με το έργο «Πολεμιστήρια Άσματα». Ωστόσο, ουσιαστική του εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα έγινε το 1831, όταν δημοσιεύτηκε ο τόμος «Ποιήσεις», στον οποίο περιλαμβάνεται το εκτενές δραματικό σύνθεμα «Ο Οδοιπόρος», το οποίο ο ποιητής, σύμφωνα με σημείωση του ίδιου, το εμπνεύστηκε σε ηλικία 18 ετών. Το έργο συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία ενός ξέφρενου ρομαντισμού. Χωρισμός και επανασύνδεση του ερωτικού ζευγαριού, βαθμιαία αναγνώριση, λυρικά ξεσπάσματα, πλήθος απιθανοτήτων, στόμφος και περιπαθής διάλογος ή μονόλογος, συγκεντρωμένα σε ένα σύνθεμα που αποτύπωνε με γνήσιο πάθος την απόπειρα φυγής από την πραγματικότητα. Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό, σε συνάρτηση ίσως και με μια γλώσσα ζωντανή και θερμή, δίνει στο έργο δημοσιότητα πραγματικά πρωτοφανή, ενώ ο ποιητής ανακηρύσσεται εισηγητής της ρομαντικής γραφής στην ελληνική λογοτεχνική πραγματικότητα.
Ωστόσο, επηρεασμένος ο Π. Σούτσος από την αρχαϊστική γλωσσική τάση της περιόδου στρέφεται σε καθαρολογιστικές προτιμήσεις. Έτσι, ο «Οδοιπόρος» στις επόμενες εκδόσεις του υπέστη μια γλωσσική επεξεργασία που τον κατέστησε σταδιακά ένα εντελώς διαφορετικό ποίημα δίχως τη ζωντάνια της πρώτης εκδοχής, ένα αντιποιητικό κείμενο με μια ψυχρή καθαρευουσιάνικη εκφορά. Εξάλλου το 1853, ο Π. Σούτσος δημοσίευσε τη «Νέα Σχολή του γραφομένου λόγου», ένα μανιφέστο ουσιαστικά του καθαρολογισμού, όπου κυριαρχεί η προσδοκία της σταδιακής επανόδου στη γλώσσα της κλασικής αρχαιότητας, με στόχο τα αντιστοίχως αριστουργηματικά λογοτεχνικά αποτελέσματα.
Η μεταστροφή αυτή και η προσκόλληση του Π. Σούτσου στον αρχαϊσμό απέβη μοιραία για το έργο του. Έτσι, πέρα ίσως από το επιστολικό μυθιστόρημά του «Λέανδρος», του 1834, και ήδη από την ποιητική συλλογή «Κιθάρα» (1835) αποτέλεσε οριστικά τους ευοίωνους ποιητικούς προσανατολισμούς του «Οδοιπόρου». [Εγκυκλοπαίδεια «Μαλλιάρης-παιδεία»]