10/11/15 18:21 - Οι άγγελοι της μουσικής!...

 

Οι άγγελοι της μουσικής!...

Κατά την ελληνική μυθολογία η λύρα είναι δημιούργημα του Ερμή, ο οποίος κατασκεύασε την πρώτη λύρα από καύκαλο χελώνας, δυο κέρατα κριαριού και έντερα βοδιών που είχε κλέψει από τον Απόλλωνα. Όταν ο αδερφός του Απόλλωνα ήρθε στη σπηλιά του για να ζητήσει τα κλεμμένα βόδια, εκείνος του χάρισε τη λύρα και ο Απόλλωνας τόσο πολύ ευχαριστήθηκε ώστε του χάρισε τα βόδια, αλλά και το κηρύκειό του!..

ΑΝΤΙΚΡΙΖΟΝΤΑΣ μέσα στο facebook τις πανέμορφες μούσες της σύγχρονης μουσικής (Natalia Lia Valentina), ο νους μας εκ των πραγμάτων ανέτρεξε στη λύρα, αυτό το έγχορδο μουσικό όργανο των αρχαίων Ελλήνων, γνωστό επίσης στους Αιγύπτιους, τους Ασσύριους, τους Εβραίους κ.ά., ήταν και είναι ο βασιλιάς των οργάνων. Θυμηθείτε, για παράδειγμα, την Έλενα Κέλερ, που όταν ήθελε να συγκρίνει την ελληνική γλώσσα με κάποιο ανώτερο μουσικό όργανο την συνέκρινε με το βιολί!
Κατά την ελληνική μυθολογία η λύρα είναι δημιούργημα του Ερμή, ο οποίος κατασκεύασε την πρώτη λύρα από καύκαλο χελώνας, δυο κέρατα κριαριού και έντερα βοδιών που είχε κλέψει από τον Απόλλωνα. Όταν ο αδερφός του Απόλλωνα ήρθε στη σπηλιά του για να ζητήσει τα κλεμμένα βόδια, εκείνος του χάρισε τη λύρα και ο Απόλλωνας τόσο πολύ ευχαριστήθηκε ώστε του χάρισε τα βόδια, αλλά και το κηρύκειό του.
Στο σημείο ακριβώς αυτό να μη λησμονήσω να αναφέρω και κάτι από τον τόπο μου (να ευλογήσουμε και τα γένια μας δηλαδή), αφού ο Παυσανίας λέει πώς αρχαίοι Ινδοί έφθαναν μέχρι την οροσειρά του Σόρωνα (μια οροσειρά βουνών, που αρχίζει από τον Λάδωνα ποταμό και καταλήγει στην αρχαία Ψωφίδα, τα σημερινά Τριπόταμα Καλαβρύτων) για να πάρουν τα κελύφη των μεγάλων χελωνών και να φτιάξουν λύρες για τα πανηγύρια!..
Η λύρα των αρχαίων αποτελούνταν από το ηχείο, δύο βραχίονες που ξεκινούσαν από το ηχείο, το ζυγό που ένωνε τους βραχίονες και τις χορδές που ξεκινούσαν από το ηχείο και κατέληγαν στο ζυγό.
Οι χορδές της λύρας αρχικά ήταν τρεις και αυξάνονταν παράλληλα με τους μουσικούς φθόγγους με αποτέλεσμα να φτάσουν τις δεκαοχτώ. Παίζονταν με τα δάκτυλα ή πιο σπάνια με τη χρήση πλήκτρων. Ο ήχος της ήταν βαθύς αλλά ξερός.
Λύρα σήμερα ονομάζεται το τρίχορδο λαϊκό όργανο που παίζεται με δοξάρι. Τη χρησιμοποιούν οι Κρητικοί και οι Πόντιοι (κεμεντζές) και δεν έχει καμιά σχέση με τη λύρα των αρχαίων.

Οι άγγελοι της μουσικής

Γράφοντας για τους αγγέλους της μουσικής, πάλι ο νους μας ανατρέχει στις αρχαίες Ελληνικές Μούσες (Μούσαι), οι οποίες, σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, ήσαν ελληνικές θεότητες, προστάτιδες της πνευματικής δημιουργίας. Η καταγωγή τους είναι σκοτεινή και πολλοί διεκδικούν την πατρότητά τους. Κυριότερο κέντρο λατρείας τους υπήρξε το όρος Ελικώνας στη Βοιωτία (στην περίπτωση αυτή λέγονται Ελικωνιάδες). Κατά τον Ευριπίδη, κατάγονταν από την Πιερία της Μακεδονίας. Την Πιερία τη γνωρίζει ήδη και ο Ησίοδος ως έδρα των Μουσών (στην Ασπίδα του). Πιερίδες λέγονται όταν έδρα τους είναι η Πιερία. Ελάχιστα είναι γνωστά για τη λατρεία τους. Γινόταν μια γιορτή κάθε τέσσερα χρόνια στις Θεσπιές, κοντά στον Ελικώνα. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι αρχικά ήταν οι θεές προστάτιδες των ποιητών (που στην αρχαιότητα ήταν επίσης μουσικοί), μολονότι αργότερα απέκτησαν ευρύτερο πεδίο δράσης και επεκτάθηκαν σε όλες τις ελεύθερες τέχνες και επιστήμες. Έτσι εξηγείται και ο σύνδεσμός τους με ιδρύματα, όπως το Μουσείο (Μουσείο, έδρα των μουσών) στην Αλεξάνδρεια, και καμιά φορά με τα γυμνάσια, αφού η σωματική εκγύμναση ήταν μέρος της ελεύθερης εκπαίδευσης. Υπήρχαν εννέα Μούσες, την εποχή της Οδύσσειας, και ο Όμηρος επικαλείται είτε μία Μούσα είτε τις Μούσες ομαδικά. Στην Ιλιάδα λόγου χάρη, σε ένα σημείο, επικαλείται απλώς μια θεά, και σε ένα άλλο ζητάει από όλες τις Μούσες να τον εμπνεύσουν γιατί εκείνες ξέρουν τα πάντα και οι άνθρωποι δεν τα γνωρίζουν. Επομένως, αυτές συντελούν στην επιτυχία του έργου του. Στην Οδύσσεια, πάλι, χρησιμοποιεί το όνομα Μούσα και προσθέτει ότι είναι κόρη του Δία. Φαίνεται ότι αρχικά ήταν από εκείνες τις συλλογικές θεότητες, αδιαφοροποίητες μέσα στην ομάδα, που είναι χαρακτηριστικές ορισμένων, ίσως πολύ αρχαίων, στρωμάτων της ελληνικής θρησκείας.

Η διαφοροποίηση είναι περισσότερο ζήτημα μυθολογικής συστηματοποίησης παρά λατρείας και άρχισε με τον Ησίοδο, που αναφέρει τα ονόματα της Κλειώς, της Ευτέρπης, της Θάλειας, της Μελπομένης, της Τερψιχόρης, της Ερατούς, της Πολυμνίας, της Ουρανίας, και της Καλλιόπης, που ήταν η σπουδαιότερη, γι’ αυτό και τη θεωρούσαν αρχηγό τους. Αυτό το επιβεβαιώνει και ο Πλάτωνας στο Φαίδρο του. Ίσως αυτή στάθηκε η πρώτη Μούσα. Πατέρας τους ήταν ο Δίας και μητέρα τους η Μνημοσύνη. Ήταν πράγμα συνηθισμένο για τον Ησίοδο να χρησιμοποιεί ονόματα με αλληγορική σημασία. Η Μνημοσύνη φαίνεται να είναι μια παράλληλη μορφή, ίσως μάλιστα και ένα είδος μεταφοράς του ονόματος Μούσα, του οποίου η σημασία δεν μπορεί να καθοριστεί επακριβώς. Η ελληνική θρησκεία φαίνεται πως χρησιμοποιούσε αρκετά συχνά μια διττή σχέση μητέρας-κόρης. Τη βεβαίωση του γεγονότος αυτού την προσφέρει η χρησιμοποίηση του ονόματος της Μνημοσύνης ως ονόματος Μούσας στους αττικούς αγγειογράφους και ο χαρακτηρισμός των Μουσών ως Μνειών. Στην αρχαία λογοτεχνία, οι Μούσες παίρνουν μέρος στα συμπόσια στον Όλυμπο. Εκείνες τραγουδούν, ενώ ο θεός Απόλλωνας τις συνοδεύει στο τραγούδι με τη λύρα του. Επίσης, χορεύουν διασκεδάζοντας το Δία και τους άλλους θεούς, κατά τη Θεογονία του Ησίοδου. Εμφανίζονται επίσης και στον Παρνασσό, τους Δελφούς, τον Ελικώνα της Βοιωτίας και την Πιερία.

ΠΗΓΗ: Ιστορικό και Δημοσιογραφικό Αρχείο του γράφοντος, Εγκυκλοπαίδεια "Μαλλιάρης-παιδεία", Εγκυκλοπαίδεια "δομή".