21/12/15 20:42 - Ποιο είναι το ιστορικό και πνευµατικό πλαίσιο της γέννησης της Ελληνικής Λαογραφίας ως Επιστήµης; (2)

 

Ποιο είναι το ιστορικό και πνευµατικό πλαίσιο της γέννησης της Ελληνικής Λαογραφίας ως Επιστήµης; (2)

«Στην Ελλάδα αντίστοιχα εθνική αποστολή της λαογραφίας ήταν να αποδείξει µε επιχειρήµατα από το βίο και τη γλώσσα του λαού, την αδιάσπαστη συνέχεια του ελληνικού πολιτισµού από την αρχαιότητα ως σήµερα. Τον 19ο αιώνα οι Έλληνες λόγιοι βρέθηκαν στην ανάγκη να αντικρούσουν τις κατηγορίες του αυστριακού ιστορικού Ph. Fallmerayer ο οποίος υποστήριξε ότι στις φλέβες των νεοελλήνων δεν κυλάει σταγόνα αίµα αρχαιοελληνικό. Στη δεκαετία του 1830 η κατηγορία αυτή έθιξε βαθύτατα τους Έλληνες, καθώς η ροµαντική έννοια του έθνους στηριζόταν βασικά στην πίστη ότι εκείνο που µας συνδέει µε τους προγόνους µας και τους συµπατριώτες µας είναι το κοινό αίµα…»

ΕΙΝΑΙ αλήθεια, ότι η Λαογραφία γεννήθηκε ως επιστήµη τον 19ο αιώνα παράλληλα µε την απόντηση της έννοιας του έθνους. Τα εθνικά κινήµατα που αναπτύχθηκαν τον 19ο αιώνα είχαν ως βασικό σκοπό το κάθε έθνος να αποτελέσει κράτος. Την εποχή εκείνη αρχίζουν να διαλύονται οι πολυεθνικές αυτοκρατορίες και να δηµιουργούνται τα εθνικά κράτη. Προϋπόθεση για τη δηµιουργία τους είναι η ανάπτυξη εθνικής συνείδησης. Η λαογραφικές σπουδές προσπάθησαν µεταξύ άλλων να ξεκαθαρίσουν τα εθνικά στοιχεία στον πολιτισµό κάθε λαού από τα επείσακτα, τα δάνεια δηλαδή στοιχεία από άλλους πολιτισµούς προκειµένου να εδραιωθεί η εθνική παράδοση και η εθνική συνείδηση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα των Φινλανδών λαογράφων των αρχών του 19ου αιώνα οι οποίοι ανέλαβαν να διακρίνουν τα εθνικά στοιχεία του πολιτισµού τους από αυτά των γειτονικών πολιτισµών, του σουηδικού και του ρωσικού, οι οποίοι ως επικρατέστεροι απειλούσαν να τον αφοµοιώσουν. Προκειµένου να ανταποκριθούν στην ζωτική αυτή ανάγκη οι Φινλανδοί επινόησαν την ιστορική-γεωγραφική µέθοδο γνωστή και ως «φινλανδική» προκειµένου να διακρίνουν τα «δικά τους» πολιτισµικά στοιχεία, από τα «ξένα».
Στην Ελλάδα αντίστοιχα εθνική αποστολή της λαογραφίας ήταν να αποδείξει µε επιχειρήµατα από το βίο και τη γλώσσα του λαού, την αδιάσπαστη συνέχεια του ελληνικού πολιτισµού από την αρχαιότητα ως σήµερα. Τον 19ο αιώνα οι Έλληνες λόγιοι βρέθηκαν στην ανάγκη να αντικρούσουν τις κατηγορίες του αυστριακού ιστορικού Ph. Fallmerayer ο οποίος υποστήριξε ότι στις φλέβες των νεοελλήνων δεν κυλάει σταγόνα αίµα αρχαιοελληνικό. Στη δεκαετία του 1830 η κατηγορία αυτή έθιξε βαθύτατα τους Έλληνες, καθώς η ροµαντική έννοια του έθνους στηριζόταν βασικά στην πίστη ότι εκείνο που µας συνδέει µε τους προγόνους µας και τους συµπατριώτες µας είναι το κοινό αίµα. Καθώς όµως κάτι τέτοιο δεν µπορούσε να αποδειχτεί επιστηµονικά στο επίπεδο της φυσικής ανθρωπολογίας η µάχη δόθηκε στο επίπεδο του πολιτισµού.
Ο σύγχρονος βίος του ελληνικού λαού και οι εκδηλώσεις του νεοελληνικού πολιτισµού (του πολιτισµού των χωρικών ο οποίος είχε µείνει κοντά στα παραδεδοµένα από τους προγόνους, σε αντίθεση µε τον αστικό ο οποίος είχε υποστεί την επίδραση της Ευρώπης) ήταν άξιες µελέτης προκειµένου να εντοπιστούν τα επιβιώµατα του ένδοξου παρελθόντος.
Χαρακτηριστική της τάσης αυτής είναι η µελέτη του Νικολάου Πολίτη Μελέτη επί του βίου των Νεωτέρων Ελλήνων: Νεοελληνική Μυθολογία (τόµος Α΄ 1881, τόµος Β΄ 1874), την οποία έγραψε σε ηλικία µόλις 19 ετών, το 1871.
Βέβαια ο επιστηµονικός ορίζοντας του Νικολάου Πολίτη, και κατ’ επέκταση της ελληνικής Λαογραφίας δεν παρέµεινε αποκλειστικά εθνικός.
Ο Πολίτης δεν αρκέστηκε σε µια διαχρονική εξέταση των λαογραφικών φαινοµένων, αναζητώντας την ιστορική τους καταγωγή. Ήθελε να συγκρίνει τα ελληνικά δε-δοµένα µε ανάλογά τους από όλον τον κόσµο, όπως δίδασκε η εθνολογία της εποχής του. Η τάση αυτή - γνωστή ως συγκριτική µέθοδος - εκδηλώθηκε πολύ νωρίς στη σκέψη του Πολίτη στα 1882. ∆ιατυπώθηκε στο εναρκτήριο µάθηµά του µε τίτλο Λόγος εισιτήριος εις το µάθηµα της ελληνικής µυθολογίας, όταν εξελέγη υφηγητής της Συγκριτικής Μυθολογίας στο Πανεπιστήµιο Αθηνών. Ο Πολίτης, λοιπόν, κατόρθωσε να συνδυάσει την εθνική διάσταση της λαογραφίας µε την υπερεθνική της επιστήµης της εθνολογίας της εποχής του.

ΠΗΓΗ: Λαογραφία: Παραδοσιακός Πολιτισμός, Κέντρα Εκπαίδευσης Ενηλίκων