22/12/15 21:52 - Ποια ήταν η δραματική εξέλιξη στην οικογενειακή ζωή του Ηρακλείου;

Ποια ήταν η δραματική εξέλιξη στην οικογενειακή ζωή του Ηρακλείου;

Λένε πως την ημέρα της ενθρονίσεώς του παντρεύτηκε την Φαβία-Ευδοκία, που του χάρισε μια θυγατέρα και έναν γιο, τον Ηράκλειο Νέο Κωνσταντίνο. Η Ευδοκία έπασχε όμως από επιληψία και πέθανε λίγους μήνες μετά τη γέννηση του γιου της (612). Έναν χρόνο αργότερα ο αυτοκράτορας παντρεύτηκε την ανιψιά του Μαρτίνα. Ο γάμος αυτός προκάλεσε μεγάλο σκάνδαλο. Θεωρήθηκε από την Εκκλησία και τον λαό ως αιμομιξία. Πραγματικά ο δεσμός αυτός σήμαινε, εξ αίτιας της στενής εξ αίματος συγγένειας, προσβολή των κανόνων της Εκκλησίας και των νόμων του κράτους.

(...) Δραματική εξέλιξη είχε και η οικογενειακή ζωή του Ηρακλείου. Την ημέρα της ενθρονίσεώς του παντρεύθηκε την Φαβία-Ευδοκία, που του χάρισε μια θυγατέρα και έναν γιο, τον Ηράκλειο Νέο Κωνσταντίνο. Η Ευδοκία έπασχε όμως από επιληψία και πέθανε λίγους μήνες μετά τη γέννηση του γιου της (612). Έναν χρόνο αργότερα ο αυτοκράτορας παντρεύτηκε την ανιψιά του Μαρτίνα. Ο γάμος αυτός προκάλεσε μεγάλο σκάνδαλο. Θεωρήθηκε από την Εκκλησία και τον λαό ως αιμομιξία. Πραγματικά ο δεσμός αυτός σήμαινε, εξ αίτιας της στενής εξ αίματος συγγένειας, προσβολή των κανόνων της Εκκλησίας και των νόμων του κράτους. Ο λαός της Κωνσταντινουπόλεως μισούσε τη Μαρτίνα, ο αυτοκράτορας όμως, αγνοώντας το μίσος των υπηκόων του, αγαπούσε υπερβολικά τη δεύτερη σύζυγό του, η οποία συμμεριζόταν μαζί του τις χαρές και τις λύπες και τον συνόδευε και στις πιο δύσκολες εκστρατείες. Ήταν όμως μια σκληρή δοκιμασία για τον αυτοκράτορα και θεωρήθηκε γενικά από τον λαό ως φανερό σημείο της θείας δίκης το γεγονός, ότι από τα εννέα παιδιά που γέννησε η Μαρτίνα τα τέσσερα πέθαναν σε τρυφερή ηλικία, και οι δύο μεγαλύτεροι γιοι του ήλθαν στον κόσμο καχεκτικοί. Η έχθρα του λαού προς τη Μαρτίνα μεγάλωσε περισσότερο, όταν η φιλόδοξη αυτοκράτειρα επιχείρησε να εξασφαλίσει τη διαδοχή του θρόνου στους δικούς της απογόνους, παραμερίζοντας τον γιο της Ευδοκίας. Η οικογενειακή αυτή έριδα σκότισε ακόμη περισσότερο τα τελευταία πικρά χρόνια του αυτοκράτορα και μετά τον θάνατό του οδήγησε την αυτοκρατορία σε σοβαρές ταραχές. Στις 11 Φεβρουαρίου 641 ο Ηράκλειος πέθανε μετά από οδυνηρή ασθένεια.

Ο Ηράκλειος στην επιθυμία του να κληροδοτήσει ένα μέρος της εξουσίας στους απογόνους της Μαρτίνας, χωρίς όμως να αποστερήσει και τον πρωτότοκο γιο του Κωνσταντίνο από τα δικαιώματα του θρόνου, όρισε διαδόχους του τους δύο πρεσβύτερους γιους του. Παρά τη σημαντική διαφορά ηλικίας (ο Κωνσταντίνος ήταν τότε 28 και ο γιος της Μαρτίνας Ηρακλωνάς 15 χρονών), έπρεπε σύμφωνα με τη ρητή επιθυμία του Ηρακλείου οι δύο ετεροθαλείς αδελφοί να συμβασιλεύσουν ως ισότιμοι βασιλείς. Πρόκειται για ένα από τα κλασικώτερα παραδείγματα συλλογικής βασιλείας στην ιστορία της ρωμαιοβυζαντινής αυτοκρατορίας61. Για να εξασφαλίσει ο Ηράκλειος και στη Μαρτίνα άμεση επιρροή στις κρατικές υποθέσεις, όρισε στη διαθήκη του να τιμάται από τους δύο βασιλείς ως «μητέρα και βασίλισσα»62. Όταν όμως η Μαρτίνα έκανε γνωστή τη διαθήκη του νεκρού συζύγου της, εκδηλώθηκε ισχυρή αντίδραση εναντίον του διακανονισμού αυτού. Εκτός από το παλαιό μίσος προς το πρόσωπο της αυτοκράτειρας, εκφράσθηκαν και επιφυλάξεις πολιτειακής φύσεως. Ο λαός χαιρέτισε χωρίς διαμαρτυρία τους δύο γιους και πρώην συμβασιλείς του Ηρακλείου ως βασιλείς του, αρνήθηκε όμως κάθε συζήτηση για την ανάμιξη της Μαρτίνας στη διακυβέρνηση, που την απέρριπτε με το αιτιολογικό ότι ως γυναίκα δεν είχε δικαίωμα να εκπροσωπεί τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία ούτε και να δέχεται ξένους απεσταλμένους63. Η Μαρτίνα αναγκάσθηκε να υποχωρήσει χωρίς όμως να εγκαταλείψει και τον αγώνα. Η διαμάχη ανάμεσα στους δύο κλάδους της βασιλικής οικογένειας οξύνθηκε σε επικίνδυνο βαθμό, όταν δύο κόμματα - το ένα στο πλευρό του Κωνσταντίνου και το δεύτερο στο πλευρό της Μαρτίνας και του Ηρακλωνά - βρέθηκαν αντιμέτωπα. Ο Κωνσταντίνος Γ' είχε οπωσδήποτε περισσότερους οπαδούς, έπασχε όμως από βαρειά ασθένεια, πιθανώς από φθίση64, και πέθανε στις 25 Μαΐου του ίδιου χρόνου, ύστερα από τρεις μόλις μήνες βασιλείας. Έτσι έμεινε μόνος ηγεμόνας ο νεαρός Ηρακλωνάς65. Στην πραγματικότητα όμως ανέλαβε τα ηνία της κυβερνήσεως η Μαρτίνα, που έστειλε στην εξορία τους πιο επιφανείς οπαδούς του Κωνσταντίνου. Με την άνοδο της Μαρτίνας στην αρχή μεγάλωσε και η επιρροή του πατριάρχη Πύρρου, κι αυτό επέφερε την αναβίωση της μονοθελητικής εκκλησιαστικής πολιτικής, την οποία ήθελε να εγκαταλείψει ο Κωνσταντίνος Γ'66. Επίσης ο θερμός υποστηρικτής του μονοθελητισμού Κύρος επέστρεψε στον πατριαρχικό θρόνο της Αλεξανδρείας και ανέλαβε όχι μόνο την εκκλησιαστική αλλά και την πολιτική ηγεσία της Αιγύπτου, όπως είχαν κάνει και μερικοί από τους προκατόχους του. Με εντολή της νέας κυβερνήσεως, η οποία πίστευε ότι ήταν άσκοπη η συνέχιση του αγώνα εναντίον των Αράβων, ήλθε σε διαπραγματεύσεις με τους κατακτητές και υπέγραψε μαζί τους συνθήκη ειρήνης, που στην πραγματικότητα παρέδιδε στους Άραβες ολόκληρη την Αίγυπτο. Για τη συνθήκη αυτή πάντως χρειάσθηκαν μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις, που κατέληξαν στην υπογραφή της μόλις στις αρχές Νοεμβρίου 641, μετά την πτώση της Μαρτίνας και του Ηρακλωνά67. Βαριά σύννεφα είχαν συσσωρευθεί πάνω στα κεφάλια της Μαρτίνας και του Ηρακλωνά από την αρχή της βασιλείας τους. Οι ανώτερες τάξεις της αυτοκρατορίας, η αριστοκρατία των συγκλητικών, η ηγεσία του στρατού καθώς και ο ορθόδοξος κλήρος στράφηκαν εναντίον της κυβερνήσεώς τους, ενώ ο λαός εξακολουθούσε να μισεί την αυτοκράτειρα και τον μονοθελήτη πατριάρχη Πύρρο. Τον πρόωρο θάνατο του Κωνσταντίνου Γ' απέδιδαν σε δηλητηρίαση με δράστες την Μαρτίνα και τον Πύρρο και αξίωναν να δοθεί ο θρόνος στον νεαρό γιο του Κωνσταντίνου Γ'. Ένας οπαδός του Κωνσταντίνου Γ', ο αρμένιος Βαλεντίνος Αρσακίδης (Aršakuni) παρακίνησε τα μικρασιατικά στρατεύματα εναντίον της Μαρτίνας και του Ηρακλωνά και τελικά τα οδήγησε στη Χαλκηδόνα. Ο Ηρακλωνάς υποχώρησε στην πίεση και έστεψε συναυτοκράτορα τον γιο του Κωνσταντίνου Γ', αυτό όμως δεν εμπόδισε την πτώση του στα τέλη Σεπτεμβρίου 64168 Η σύγκλητος μεταβίβασε την εξουσία στον γιο του Κωνσταντίνου Γ', που ήταν τότε 11 χρονών. Κατά τη βάπτισή του είχε κι αυτός λάβει το όνομα Ηράκλειος, όπως και ο πατέρας του, κατά τη στέψη . Με απόφαση της συγκλήτου καθαιρέθηκαν η Μαρτίνα και ο Ηρακλωνάς και η πράξη αυτή επισφραγίσθηκε με το κόψιμο της γλώσσας της Μαρτίνας και της μύτης του Ηρακλωνά. Είναι η πρώτη φορά που συναντάμε σε βυζαντινό έδαφος το ανατολικό έθιμο του ακρωτηριασμού, που ήταν ένδειξη για το ότι το θύμα δεν ήταν πια ικανό να κατέχει αξίωμα. Μητέρα και γιος εξορίστηκαν στη Ρόδο ενώ την ίδια τύχη είχε και ο πατριάρχης Πύρρος. Τον πατριαρχικό θρόνο κατέλαβε ο οικονόμος της Αγίας Σοφίας Παύλος (…)

ΠΗΓΗ: Georg Ostrogorsky: Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους Τόμοι: Α'+Β'+Γ' ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΗΝΑ 1978
Τίτλος πρωτοτύπου: GESCHICHTE DES BYZANTINISCHEN STAATES Μετάφραση: ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
Επιστημονική εποπτεία: ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΧΡΥΣΟΣ