06/01/16 21:29 - Ποια ήταν άραγε η Χρονογραφία του Θεοφάνη;

 

Ποια ήταν άραγε η Χρονογραφία του Θεοφάνη;

Η Χρονογραφία του Θεοφάνη ήταν πολύ φημισμένη στο Βυζάντιο και αποτέλεσε τη βάση για όλη τη μεταγενέστερη βυζαντινή χρονογραφική γραμματεία. Έγινε γνωστή και στη Δύση με τη λατινική μετάφραση του Αναστασίου του Βιβλιοθηκαρίου, που έγινε στη δεκαετία του 870. Η μετάφραση αυτή έχει μεγάλη αξία για την έρευνα, επειδή βασίζεται σε κείμενο που είναι αρχαιότερο από όλα τα διασωθέντα χειρόγραφα του Θεοφάνη!..

ΛΕΝΕ πως οι πιο σπουδαίες πηγές για την εποχή του Ηρακλείου, που είναι και οι μοναδικές ελληνικές ιστορικές πηγές για την περίοδο των διαδόχων του, είναι οι δύο Χρονογραφίες του Θεοφάνη και του πατριάρχη Νικηφόρου. Η Χρονογραφία του μοναχού Θεοφάνη, που γράφηκε μεταξύ 810 και 814, συνεχίζει την ημιτελή χρονογραφία του Γεωργίου Συγκέλλου, και μάλιστα από το σημείο που σταμάτησε ο τελευταίος, δηλαδή από την άνοδο του Διοκλητιανού, και φθάνει ως την εποχή αμέσως μετά την άνοδο στον θρόνο του Λέοντος Ε', και έτσι καλύπτει το χρονικό διάστημα από το 284 ως το 813 και διατέλεσε σκευοφύλακας και πρεσβύτερος της Αγίας Σοφίας. Σύγχρονος του Ηρακλείου και έμπιστος του πατριάρχη Σεργίου ήταν και ο συγγραφέας του λεγόμενου Πασχάλιου Χρονικού. Το έργο αυτό περιέχει αναλυτικούς χρονολογικούς πίνακες εμπλουτισμένους με ιστορικά σχόλια που καλύπτουν την περίοδο από τον Αδάμ ως το 629, αν και μας διασώθηκαν μόνο ως το 627. Μεγαλύτερη αξία έχει το τελευταίο μέρος, που αναφέρεται στην εποχή μετά τον θάνατο του Μαυρικίου. 3. Αν και ο Θεοφάνης δεν διακρίνεται για μεγάλη καλλιέργεια και για ρεαλιστικό ιστορικό αισθητήριο ούτε και για ιστορική αντικειμενικότητα, εν τούτοις το έργο του, που στηρίζεται σε παλαιές πηγές, έχει μεγάλη αξία, ιδιαίτερα για τον έβδομο και όγδοο αιώνα. Η Χρονογραφία του Θεοφάνη, που χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα για τη συστηματική χρονολογική της διάρθρωση, αποτελεί τη βασική πηγή για τη βυζαντινή χρονολογία των δύο τούτων σκοτεινών αιώνων. Η περιγραφή διαιρείται σε ετήσιες ενότητες, η παράγραφος για κάθε χρόνο αρχίζει με χρονολογικούς πίνακες, οι οποίοι εκτός από τις ενδείξεις «από κτίσεως κόσμου» και «από γεννήσεως Χριστού» μνημονεύουν τα «έτη βασιλείας» των Βυζαντινών αυτοκρατόρων αλλά και των Περσών και Αράβων ηγεμόνων, όπως και των παπών και των τεσσάρων πατριαρχών. Ο Θεοφάνης, εκτός από την αρίθμηση των ετών σύμφωνα με την αλεξανδρινή μέθοδο, η οποία από τη δημιουργία ως τη γέννηση του Χριστού αριθμεί 5492 χρόνια, αναφέρει και τους κύκλους των ινδικτιώνων, αν και σε πολλά τμήματα δεν μνημονεύει τα έτη της ινδικτιώνας. Πρέπει να σημειωθεί όμως ότι από το έτος από κτίσεως 6102 (609/10 μ.Χ.) ως το 6265 (772/73 μ.Χ.), με εξαίρεση τη σύντομη περίοδο από το 6207 ως το 6218 (714/15 -725/26), οι χρονολογικοί υπολογισμοί του Θεοφάνη, από εσφαλμένη κατάταξη του υλικού, υπολείπονται κατά ένα χρόνο από την αρίθμηση της ινδικτιώνας, που ο ίδιος αναφέρει ή αφήνει να εννοηθεί. Αντίθετα η αρίθμηση των κύκλων των ινδικτιώνων είναι πάντοτε ορθή, έτσι ώστε στην αξιοποίηση των χρονολογικών ενδείξεων του Θεοφάνη για την περίοδο αυτή πρέπει να προστίθεται κάθε φορά ακόμη ένα έτος στη χρονολογία που αναφέρει εκείνος4 Ο Νικηφόρος, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως από το 806 ως την έκρηξη της εικονομαχίας το 815, εκτός από πολυάριθμα θεολογικά έργα έγραψε και το έργο «Ιστορία σύντομος», που καλύπτει την περίοδο 602 - 769 . Η Χρονογραφία του Θεοφάνη ήταν πολύ φημισμένη στο Βυζάντιο και αποτέλεσε τη βάση για όλη τη μεταγενέστερη βυζαντινή χρονογραφική γραμματεία. Έγινε γνωστή και στη Δύση με τη λατινική μετάφραση του Αναστασίου του Βιβλιοθηκαρίου, που έγινε στη δεκαετία του 870. Η μετάφραση αυτή έχει μεγάλη αξία για την έρευνα, επειδή βασίζεται σε κείμενο που είναι αρχαιότερο από όλα τα διασωθέντα χειρόγραφα του Θεοφάνη!..

==========
Βασική Πηγή: Georg Ostrogorsky: Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους Τόμοι: Α'+Β'+Γ'1. Στον χάρτη βλέπουμε κοντά στην Κύζικο, την πόλη της Μυσίας, όπου ήταν το μοναστήρι του Θεοφάνη.