10/04/16 19:28 - Η ηθική από την αρχαιότητα μέχρι τον χριστιανισμό!..

 

Η ηθική από την αρχαιότητα μέχρι τον χριστιανισμό!..

Μερικές απαντήσεις σε μία αναγνώστρια της σελίδας μας η οποία ρωτάει για διάφορα θέματα που άπτονται της Βίβλου και κατά πόσο η ηθική, που μας διδάσκουν σήμερα ορισμένοι έχει κάποια σχέση με ορισμένα βιβλικά πρόσωπα και τα επιχειρήματα που προβάλλουν ορισμένοι με την δική τους κριτική σκέψη!..

ΠΡΙΝ δύο μέρες έλαβα μια επιστολή από μια ευγενέστατη κυρία, την Ελπίδα Λ… (δεν ξέρω αν πρέπει να αναφέρω ολόκληρο το ονοματεπώνυμό της) η οποία επιθυμεί να της απαντήσω σε ορισμένους προβληματισμούς. Ας διαβάσουμε την επιστολή:

«Κύριε Σακκέτο καλησπέρα, είσθε καλά; Θα ήθελα να σας ρωτήσω κάποια πράγματα και φυσικά αν μπορείτε να μου απαντήσετε ή αν έχετε αναρτήσει κάτι σχετικά με αυτό να μου παραθέσετε τον ανάλογο σύνδεσμο. Εχθές παρακολουθούσα μια εκπομπή του Λιακόπουλου στην τηλεόραση όπου αναφέρθηκε στην Π. Διαθήκη. Μου δημιουργήθηκαν κάποια ερωτήματα. Εμείς σαν Χριστιανοί Ορθόδοξοι, εννοείται ότι δίνουμε περισσότερο βάση στην Κ. Διαθήκη όπου είναι ο λόγος και οι πράξεις του Χριστού μας, σωστά; Πρέπει να απαρνιόμαστε την Π. Διαθήκη ή απλά να λέμε ότι αυτά ήταν ανομήματα και αμαρτίες που έγιναν πριν την έλευση του Χριστού και για τα οποία εκείνα ήρθε να μας λυτρώσει; Επίσης θα ήθελα να σας πω, πολλές φορές στην εκκλησία μας σε μυστήρια ιερά αναφέρονται πολλές πράξεις από αυτούς, όπως στον γάμο πχ, που δεν ήταν και πολύ καλοί άνθρωποι. όπως η Σάρα για παράδειγμα. Για ποιό λόγο λοιπόν στα μυστήρια αναφέρονται αυτά τα πρόσωπα; Αφού ήταν έμμεσα αμαρτωλοί;
Σας ευχαριστώ εκ των προτέρων. Καλή συνέχεια.»

ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Ευγενέστατη Κυρία μου!...

Τυπικά πάντα και όχι ουσιαστικά λέμε ότι είμαστε καλά, διότι στις ημέρες μας το να είναι κάποιος τελείως υγιής είναι κάτι σαν … θαύμα! Αλλά ας έλθουμε επί της ουσίας της επιστολής.

1. Ρωτάτε: «Εμείς σαν Χριστιανοί Ορθόδοξοι, εννοείται ότι δίνουμε περισσότερο βάση στην Κ. Διαθήκη όπου είναι ο λόγος και οι πράξεις του Χριστού μας, σωστά;»

-- Πολύ Σωστά. Ο ίδιος ο Αδαμάντιος Κοραής στα θεολογικά θέματα συχνά παρότρυνε τους ιερείς να αρχίσουν να κηρύττουν και να εξηγούν την Αγία Γραφή μέσα στις εκκλησίες, για την οποία έλεγε ότι «αν και είναι έργον αυτού του Θεού» έχει φθαρεί από την επίδραση της ανθρώπινης κακίας ώστε «η σημερινή θρησκεία δεν είναι πλέον η αυτή και απαράλλακτος θρησκεία, καθώς εξήλθεν από τας χείρας του Ιησού». Ήταν θερμός υποστηρικτής της διάδοσης της Αγίας Γραφής. Χαρακτηριστικό είναι πως σε γράμμα του στον Μητροπολίτη Ιγνάτιο της Oυγγροβλαχίας, έγραφε «Μόνον του Ευαγγελίου η διδαχή εμπορεί να σώση την αυτονομίαν του Γένους»!

2. Ρωτάτε: «Πρέπει να απαρνιόμαστε την Π. Διαθήκη ή απλά να λέμε ότι αυτά ήταν ανομήματα και αμαρτίες που έγιναν πριν την έλευση του Χριστού και για τα οποία εκείνα ήρθε να μας λυτρώσει;»

-- Με τον δεύτερο προβληματισμό σας δεν απέχετε της αλήθειας. Μη λησμονούμε ότι ο ίδιος ο Χριστός «ξεκαθάρισε» το θέμα με την Παλαιά Διαθήκη λέγοντας το περίφημο εκείνο: «Μή νομίσητε ότι ήλθον καταλύσαι τον νόμον ή τους προφήτας· ουκ ήλθον καταλύσαι αλλά πληρώσαι. αμήν γάρ λέγω υμίν, έως αν παρέλθη ο ουρανός και η γη, ιώτα έν ή μία κεραία ου μη παρέλθη από τού νόμου έως αν πάντα γένηται.» (Ματθ. 5, 17-18). Δεν ήλθε δηλαδή να καταργήσει τους Νόμους ή τις Γραφές (την Παλαιά Διαθήκη, δηλαδή), αλλά να την συμπληρώσει με τις δικές του Διδαχές (βλέπε την Επί του Όρους Ομιλία του Κυρίου).

3. Ρωτάτε: «Επίσης θα ήθελα να σας πω, πολλές φορές στην εκκλησία μας σε μυστήρια ιερά αναφέρονται πολλές πράξεις από αυτούς, όπως στον γάμο π.χ., που δεν ήταν και πολύ καλοί άνθρωποι, όπως η Σάρα για παράδειγμα. Για ποιο λόγο λοιπόν στα μυστήρια αναφέρονται αυτά τα πρόσωπα; Αφού ήταν έμμεσα αμαρτωλοί;»

--Εμείς οι σύγχρονοι άνθρωποι κρίνουμε τις πράξεις του παρελθόντος με τα σημερινά ηθικά κριτήρια, έχοντας προ οφθαλμών τα δικά μας ήθη. Στα παλιότερα χρόνια, όμως, τα ήθη διέφεραν εν πολλοίς από τα δικά μας. Στην αρχαιότητα, για παράδειγμα, αλλά και σ’ άλλους λαούς (Αίγυπτο, Παλαιστίνη και αλλού) ακόμη και η αιμομιξία (όπως κατηγορήθηκε ο Λωτ, που εν πάση περιπτώσει συνευρέθη μεθυσμένος με τις θυγατέρες του ή η Σάρα που θεωρήθηκε «ανήθικη») ήταν έν τινι μέτρω αποδεκτή. Θυμηθείτε –αν θέλετε- τους αρχαίους ελληνικούς μύθους τους οποίους διδασκόμεθα στα σχολεία:

Κατ' αρχάς, ο αρχηγός του Πάνθεου του Ολύμπου, Δίας, είχε παντρευτεί την αδερφή του, Ήρα! Δεν κατηγορήθηκε όμως από κανέναν Έλληνα, ενώ η Σάρα, που ήταν ετεροθαλής αδελφή του Αβραάμ είχε άλλη αντιμετώπιση από την κριτική σκέψη ορισμένων εξ ημών. [«Και έλαβεν ο Θάρα Άβραμ τον υιόν αυτού, και Λωτ, τον υιόν του Αρράν, εγγονόν αυτού, και Σάραν την εαυτού νύμφην, την γυναίκα του Άβραμ του υιού αυτού, και εξήλθον ομού από της Ουρ των Χαλδαίων, δια να υπάγωσιν εις την γην Χαναάν. Και ήλθον έως Χαρράν και κατώκησαν εκεί». Γένεση Ια 31]
Οι Δαναΐδες, για να προχωρήσουμε, που ήσαν κόρες του Δαναού, ήταν πρώτα ξαδέρφια με τους γιους του βασιλιά Αίγυπτου, με τους οποίους παντρεύτηκαν και την πρώτη νύχτα του γάμου τούς δολοφόνησαν, εκτός από το Λυγκέα και την Υπερμνήστρα. Το μύθο παρουσίασε ο Αισχύλος στις Ικέτιδες, καταδικάζοντας ουσιαστικά την πράξη αυτή.
Εξάλλου, ευρέως διαδεδομένο είναι η ιστορία του Οιδίποδα, που παντρεύτηκε, χωρίς να το γνωρίζει, τη μητέρα του, Ιοκάστη, και έκαναν τέσσερα παιδιά: την Ισμήνη, την Αντιγόνη, τον Ετεοκλή και τον Πολυνείκη. Και αυτός ο μύθος ενέπνευσε την αρχαία τραγωδία, στα έργα του Σοφοκλή.
Επίσης, σύμφωνα με ένα μύθο, ο Άδωνις ήταν γέννημα αιμομικτικής σχέσης ανάμεσα στη Σμύρνα ή Μύρρα και τον πατέρα της, Κινύρα, τον οποίο εξαπάτησε και κοιμήθηκε μαζί του. Όταν εκείνος το ανακάλυψε, την κυνήγησε για να τη σκοτώσει, αλλά η Αφροδίτη τη μεταμόρφωσε στο ομώνυμο φυτό, από το οποίο γεννήθηκε ο Άδωνις.
Πρέπει εδώ να πούμε, ότι κατά τους ιστορικούς χρόνους, η αιμομιξία απαγορευόταν και θεωρούνταν εγκληματική και αξιόποινη πράξη. Ωστόσο, στην Αθήνα, μια χήρα άτεκνη έπρεπε να παντρευτεί υποχρεωτικά τον αδελφό τού αποθανόντος ή τον πιο κοντινό συγγενή του. Γνωστά αιμομικτικά ζευγάρια ήταν ο Μαύσωλος και η Αρτεμισία και ο Ιδριεύς και η Άδα, και οι τέσσερις παιδιά του Εκατόμνου της Αλικαρνασσού, ενώ και ο Λεωνίδας της Σπάρτης είχε παντρευτεί την ανιψιά του, Γοργώ, κόρη του ετεροθαλούς αδερφού του, Κλεομένη Α'.
Κατά την ελληνιστική περίοδο, η τακτική παρατηρήθηκε και στα ελληνιστικά βασίλεια, όπως για παράδειγμα στη δυναστεία των Πτολεμαίων και στη δυναστεία των Σελευκιδών, προκειμένου να διατηρηθεί η εξουσία και η περιουσία σε βασιλικά χέρια. Η Κλεοπάτρα Ζ' της Αιγύπτου παντρεύτηκε τον αδερφό της, Πτολεμαίο ΙΓ', ενώ οι γονείς της ήταν επίσης αδέρφια.
Γενικότερα, κατά την ελληνορωμαϊκή περίοδο της Αιγύπτου, απογραφές έδειχναν πληθώρα συζύγων να είναι αδέρφια στην πραγματικότητα! (Βλέπε ειδικό θέμα στη «Βικιπαίδεια» περί αιμομιξίας, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και αλλού).

Κατά συνέπεια, ευγενέστατη Κυρία μου, τα θέμα της ηθικής πρέπει να το βλέπουμε με τα μάτια της κάθε εποχής και όχι με τα σημερινά δεδομένα.

4. Κλείνοντας, θα ήθελα να απαντήσω και στο ερώτημά σας εάν η Εκκλησία υιοθετεί τα παραπάνω «ανήθικα στοιχεία» κλπ., αφού ορισμένα βιβλικά πρόσωπα της Π. Διαθήκης «ήταν έμμεσα αμαρτωλοί»:

--Η Εκκλησία, όπως όλοι γνωρίζουν, υιοθετεί μονάχα τις ηθικές πράξεις των ανθρώπων της Π. Διαθήκης και μόνον αυτές περιλαμβάνει στις διάφορες Ακολουθίες της, ενώ καθοδηγεί τον πιστό (που θέλει να νυμφευτεί, να αρραβωνιαστεί κλπ) με βάση την ηθική που μας δίδαξε ο Χριστός. Η Εκκλησία μας δεν προτρέπει τους ανθρώπους σε ανηθικότητες, που καταγράφουν τα ιστορικά (επαναλαμβάνω: τα ιστορικά) βιβλία της Αγίας Γραφής, αλλά σε έναν ηθικό κανόνα, που μένει διαχρονικός από την ίδρυσή Της μέχρι σήμερα. Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο.

Και κάτι ακόμη για να καταγραφεί: Όταν ο γράφων έκανε στο παρελθόν τηλεοπτικές εκπομπές, μεταξύ άλλων έθεσε και το ζήτημα να γίνει ένα «ξεκαθάρισμα» στα Λειτουργικά κείμενα της Εκκλησίας μας από ορισμένα βιβλικά πρόσωπα της Π. Διαθήκης που υποτίθεται ότι ενοχλούν. Μάλιστα είχαμε κάνει και διάφορες εκπομπές με τον (αείμνηστο σήμερα) συγγραφέα και ιστορικό ερευνητή Διονύση Γ. Χιώνη, ο οποίος είχε γράψει για το θέμα αυτό το γνωστό βιβλίο: «Η αποκάθαρση του χριστιανισμού από τα εβραϊκά στοιχεία».
Η απάντηση που παίρναμε από διάφορους ειδικούς είναι ότι όλα αυτά, που συζητούμε, είναι θέματα που άπτονται των Οικουμενικών Συνόδων και μόνον εκεί θα πρέπει να τίθενται παρόμοια ζητήματα.
Να είστε καλά και Καλή Ανάσταση!..