21/04/16 21:15 - Βελισαρίου κατορθώματα!..

 

Βελισαρίου κατορθώματα!..

Οι αναφορές του Georg Ostrogorsky για τον στρατηγό Βελισάριο ο οποίος, όπως όλοι γνωρίζουν, ) ήταν στρατηγός της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Θεωρείται από τους σπουδαιότερους στρατιωτικούς της βυζαντινής και μεσαιωνικής περιόδου και ένας από τους επιφανέστερους στρατιωτικούς ηγέτες όλων των εποχών!..

ΕΙΝΑΙ γνωστό, ότι ο Φλάβιος Βελισάριος ή Βελισάριος (505 - 565) ήταν στρατηγός της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Θεωρείται από τους σπουδαιότερους στρατιωτικούς της βυζαντινής και μεσαιωνικής περιόδου και ένας από τους επιφανέστερους στρατιωτικούς ηγέτες όλων των εποχών. Διακρίθηκε σε όλα τα μέτωπα του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους εκείνης της εποχής (Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική, Ιταλία, Βαλκάνια) με την εξαίρεση τηςΙσπανίας. Επίσης εισήγαγε πολλές καινοτομίες στην εκπαίδευση και οργάνωση του ρωμαϊκού στρατού της εποχής, καθώς και στην τακτική των επιχειρήσεων. Υπήρξε ένας από τους στενούς συνεργάτες του Ιουστινιανού, στην προσπάθεια του τελευταίου να ανασυστήσει την αρχαία ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Η ζωή και η σταδιοδρομία του παρουσιάζουν εντονότατες εναλλαγές της τύχης, από τον θρίαμβο και τη δόξα στον παραμερισμό και την απώλεια κάθε εύνοιας, αξιωμάτων και περιουσίας και αντιστρόφως. Ο βίος και τα κατορθώματά του τροφοδότησαν πολλές λαϊκές αφηγήσεις αλλά και λογίους και καλλιτέχνες από τη βυζαντινή μέχρι την νεότερη εποχή, καθώς ο Βελισάριος έγινε παράδειγμα τραγικού ήρωα.

Ας δούμε, λοιπόν, τι αναφέρει για τον Βελισάριο ο Georg Ostrogorsky:

(…) Το 533 ο Βελισάριος αποβιβάστηκε με μια σχετικά μικρή δύναμη στρατού από 18.000 άνδρες στη βόρεια Αφρική . 111. Είχε περάσει η εποχή του βασιλιά Γιζέριχου και της μεγάλης βανδαλικής δυνάμεως. Αντίθετα από τη θλιβερή αποτυχία της μεγάλης εκστρατείας του 468 (βλ. >>) ο Βελισάριος συνέτριψε το κράτος των Βανδάλων μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Στις αποφασιστικές μάχες του Δέκιμου και του Τρικάμαρου ο βασιλιάς των Βανδάλων Γελίμερος ηττήθηκε και αναγκάστηκε να παραδοθεί. Το 534 ο Βελισάριος εισήλθε θριαμβευτής στην www.24grammata.com Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο συνεχιζόταν ο ανταρτοπόλεμος των τοπικών φύλων των Μαυριτανών, που αντέτασσαν επίμονη αντίσταση στη βυζαντινή εξουσία ως το 548. Στο μεταξύ όμως ο Βελισάριος άρχισε το 535 την εκστρατεία κατά των Οστρογότθων στην Ιταλία. Και ο πόλεμος αυτός ξεκίνησε με συνεχείς νίκες. Ένα τμήμα του βυζαντινού στρατού εισχώρησε βαθιά στη Δαλματία, ενώ ο Βελισάριος κατέλαβε την Σικελία και εισέβαλε στην Ιταλία. Η Νεάπολη και η Ρώμη έπεσαν σύντομα η μία μετά την άλλη. Ωστόσο ο πόλεμος άρχισε να γίνεται σκληρότερος. Στη Ρώμη ο Βελισάριος αντιμετώπισε ισχυρή και μακροχρόνια πολιορκία και μόνο με μεγάλη προσπάθεια κατόρθωσε να διασπάσει τον κλειό και να προχωρήσει προς τον βορρά, για να καταλάβει τη Ραβέννα και να υποτάξει τον γενναίο βασιλιά των Γότθων Ουίττιγη, τον οποίο οδήγησε αιχμάλωτο στην Κωνσταντινούπολη (540), όπως προηγούμενα τον Βάνδαλο Γελίμερο. Στο μεταξύ με τη δραστήρια ηγεσία του Τοτίλα οι Οστρογότθοι ανέκτησαν τη δύναμή τους και άρχισαν έναν αδυσώπητο αγώνα κατά της βυζαντινής κυριαρχίας σε ολόκληρη την Ιταλία. Η κατάσταση έγινε πολύ κρίσιμη, ο Βελισάριος έχασε πολλές μάχες, και φάνηκε ότι κινδύνευαν όλες οι προηγούμενες επιτυχίες του. Ο ευφυής στρατηγός και πονηρός διπλωμάτης Ναρσής ήταν εκείνος που κατόρθωσε μετά από μακρούς και σκληρούς αγώνες να εξουδετερώσει την αντίσταση. Ολόκληρη η χώρα υποτάχθηκε στον Ιουστινιανό μετά από εικοσαετείς αγώνες (555). Με την παλινόρθωση της βυζαντινής εξουσίας αποκαταστάθηκαν και οι παλαιές κοινωνικο-οικονομικές δομές. Η αριστοκρατία των μεγαλοκτημόνων επανέκτησε τις περιουσίες και τα προνόμια που της είχαν αφαιρέσει οι Οστρογότθοι. Οι μεγάλες κατακτήσεις ολοκληρώθηκαν με τον πόλεμο εναντίον των Βησιγότθων στην Ισπανία. Παρεμβαίνοντας και εδώ το Βυζάντιο στις έριδες των τοπικών ηγεμόνων μπόρεσε να αποβιβάσει στρατό στην Ισπανία και να καταλάβει τη νοτιο-ανατολική γωνιά της Ιβηρικής χερσονήσου (554). Το παλαιό imperium φάνηκε ότι αναστηλώθηκε. Βέβαια, πολλά ρωμαϊκά εδάφη δεν είχαν ακόμη ανακτηθεί, πλην όμως η Ιταλία, το μεγαλύτερο τμήμα της βόρειας Αφρικής, μέρος της Ισπανίας καθώς και τα νησιά της Μεσογείου είχαν αποσπασθεί από τους Γερμανούς και προσαρτηθεί στο σκήπτρο του αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως. Η Μεσόγειος έγινε πάλι «λίμνη» της αυτοκρατορίας. Δεν άργησε όμως να φανεί ότι το αντίτιμο που πληρώθηκε για τις μεγάλες αυτές επιτυχίες ήταν υψηλό. Οι πόλεμοι στη Δύση είχαν απογυμνώσει τα σύνορα του Δούναβη και παραλύσει την αμυντική δύναμη της αυτοκρατορίας απέναντι στους Πέρσες. Ήδη από την εποχή του Αναστασίου Α' είχαν πέσει στα χέρια των Περσών οι πόλεις Μαρτυρόπολις, Θεοδοσιόπολις, Άμιδα και Νίσιβις. Το 532 ο Ιουστινιανός έκλεισε συνθήκη «αιώνιας ειρήνης» με τον Μεγάλο Βασιλέα Χοσρόη Α' Anushirvan (531-79) και έτσι εξασφάλισε ελευθερία κινήσεως στη Δύση, πληρώνοντας τέλη στους Πέρσες. Το 540 όμως ο Χοσρόης παραβίασε την αιώνια ειρήνη, εισέβαλε στη Συρία, κατέστρεψε την Αντιόχεια και προχώρησε ως τις μεσογειακές ακτές. Στον Βορρά οι Πέρσες ερήμωσαν την Αρμενία και την Ιβηρία και κατέλαβαν την περιοχή της Λαζικής στην ανατολική ακτή του Ευξείνου Πόντου. Ο Ιουστινιανός καταβάλλοντας ακόμη υψηλότερα τέλη επέτυχε ανακωχή για πέντε χρόνια, που ανανεώθηκε δυο φορές. Το 562 μετατράπηκε η ανακωχή σε συνθήκη ειρήνης για πενήντα χρόνια. Το τίμημα ήταν πάλι η αύξηση των τελών• έτσι όμως ο βυζαντινός αυτοκράτορας επέτυχε τουλάχιστον την εκκένωση της Λαζικής από τους Πέρσες. Η δύναμη των Περσών είχε αρχίσει να αυξάνει, ενώ το Βυζάντιο έχανε την επιρροή του στην Εγγύς Ανατολή. Τα γεγονότα αυτά είχαν ακόμη πιο οδυνηρές συνέπειες για τη Βαλκανική. Δεν είχε καλά-καλά ολοκληρωθεί η μεγάλη μετανάστευση των γερμανικών φύλων και νέοι λαοί εμφανίσθηκαν στα σύνορα της αυτοκρατορίας. Ιδιαίτερη σοβαρότητα είχε η προέλαση των Σλάβων. Ήδη στην εποχή του Ιουστίνου Α' οι Άντες επιχείρησαν μια πρώτη εκστρατεία κατά της αυτοκρατορίας112. Από τις πρώτες μέρες της βασιλείας του Ιουστινιανού οι σλαβικές φυλές, σε συμμαχία με τους Βουλγάρους, έκαναν συνεχείς επιδρομές στον βαλκανικό χώρο. Οι μεγάλες εκστρατείες στην Αφρική και την Ιταλία εξάντλησαν τη δύναμη που διέθετε η αυτοκρατορία για την άμυνα της Βαλκανικής. Ο Ιουστινιανός είχε βέβαια ανεγείρει στα σύνορα της Ευρώπης καθώς και της Ασίας ένα γιγάντιο www.24grammata.com σύμπλεγμα οχυρών, ενώ στη Βαλκανική χερσόνησο έχτισε μια ισχυρή ζώνη οχυρωμάτων πίσω από την αμυντική γραμμή του Δούναβη. Ωστόσο και τα πιο ισχυρά ακόμη οχυρώματα ήταν άχρηστα, αφού έλειπαν οι απαραίτητες στρατιωτικές δυνάμεις. Οι Σλάβοι ξεχύθηκαν πάνω σε ολόκληρη τη Βαλκανική χερσόνησο ως την Αδριατική, τον Κορινθιακό κόλπο και τα παράλια του Αιγαίου πελάγους. Έτσι την εποχή που οι βυζαντινές δυνάμεις πανηγύριζαν τις νίκες τους στην απόμακρη Δύση, οι κεντρικές επαρχίες της αυτοκρατορίας ερημώνονταν. Πάντως στην αρχή οι ορδές των βαρβάρων εισβολέων αρκούνταν στη λεηλασία της χώρας, και επέστρεφαν με την λεία τους στις περιοχές πίσω από τον Δούναβη. Τα κύματα όμως των σλάβων νομάδων επεκτάθηκαν σύντομα σε ολόκληρη την αυτοκρατορία και δεν άργησε να φανεί η στιγμή που θα άρχιζαν να εγκαθίστανται μόνιμα στη Βαλκανική χερσόνησο. Στους εξωτερικούς κινδύνους προστέθηκαν και οι βίαιες εσωτερικές αναταραχές. Ανάμεσα στην κεντρική εξουσία και τις πολιτικές οργανώσεις του λαού ξέσπασε ένας άγριος αγώνας, που κορυφώθηκε τον Ιανουάριο του 532 στην Κωνσταντινούπολη με τη φοβερή στάση του Νίκα113. Στη διάρκεια της βασιλείας του Ιουστίνου Α' ο Ιουστινιανός τάχθηκε εναντίον των Πρασίνων, που είχε ευνοήσει ο Αναστάσιος, και υπέρ των Βενέτων, που υποστήριζαν την εσωτερική και την εκκλησιαστική πολιτική του. Όταν όμως έγινε αυτοκράτορας θέλησε να αποδεσμευθεί τελείως από την επιρροή των δήμων και έδωσε εντολή στα κυβερνητικά όργανα να υποτάξουν τα ατίθασα κόμματα του λαού. Οι κυρώσεις που επέβαλε και στα δύο κόμματα έστρεψαν τόσο τους Βενέτους όσο και τους Πράσινους εναντίον του. Η γενική αυτή εχθρότητα εντάθηκε από τα αφόρητα βάρη, που επέβαλε η δαπανηρή πολιτική του Ιουστινιανού στους ώμους του πληθυσμού. Οι δύο δήμοι συνενώθηκαν σε κοινό αγώνα κατά της κεντρικής εξουσίας. Στον Ιππόδρομο ακούσθηκε η ασυνήθιστη κραυγή: «Φιλανθρώπων Πρασίνων και Βενέτων πολλά τα έτη»114 Ο έπαρχος των πραιτωρίων Ιωάννης Καππαδόκης, που είχε την άχαρη αποστολή να εξασφαλίζει τα μέσα για τις δαπανηρές επιχειρήσεις του αυτοκράτορα, επέσυρε εναντίον του το αδυσώπητο μίσος του λαού. Έργο του όμως θετικό ήταν οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν στην εποχή του Ιουστινιανού στον τομέα της δημόσιας διοικήσεως. Στον Ιωάννη απευθύνονται οι περισσότερες Νεαρές του Ιουστινιανού και σ' αυτόν βασικά οφείλονται τα δραστικά μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση του Ιουστινιανού εναντίον της πανίσχυρης αριστοκρατίας των μεγαλοκτημόνων . Η στάση έλαβε τεράστιες διαστάσεις, η πρωτεύουσα βρέθηκε στις φλόγες, ένας ανηψιός του Αναστασίου Α' αναγορεύθηκε αυτοκράτορας και φόρεσε την πορφύρα μέσα στον Ιππόδρομο. Ο Ιουστινιανός νόμισε ότι όλα είχαν χαθεί γι' αυτόν και ετοιμαζόταν να τραπεί σε φυγή. Το θάρρος όμως της αυτοκράτειρας Θεοδώρας τον απέτρεψε από το σχέδιο αυτό, ενώ τον θρόνο του έσωσε η αποφασιστικότητα του Βελισαρίου και η δεξιότητα του Ναρσή. Σε διαβουλεύσεις με τους Βενέτους ο Ναρσής διέσπασε την ενότητα των επαναστατών, ενώ ο Βελισάριος εισέβαλε στον Ιππόδρομο με ένα στρατιωτικό άγημα που ήταν πιστό στον αυτοκράτορα και κατατρόπωσε τους ανυποψίαστους επαναστάτες. Μία αποτρόπαια σφαγή, που στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες λαού, έθεσε τέλος στο επαναστατικό κίνημα. Έτσι ο βυζαντινός δεσποτισμός νίκησε τους δήμους που ενσάρκωναν ως τελευταίο υπόλειμμα τις ελευθερίες των πολιτών. Οι πιο σημαίνοντες συνεργάτες του αυτοκράτορα, που είχαν απομακρυνθεί ύστερα από απαίτηση του λαού, επανήλθαν στις θέσεις τους. Η Αγία Σοφία ανοικοδομήθηκε με τρόπο μεγαλειώδη. Στη θέση του παλαιού ναού, που είχε γίνει παρανάλωμα του πυρός, πρόβαλε τώρα η μεγαλοπρεπής βασιλική με τρούλλο του Ιουστινιανού, που χάραξε νέα εποχή στην εξέλιξη της χριστιανικής αρχιτεκτονικής. Η καταστολή της στάσεως έφερε μόνο φαινομενική εκτόνωση. Τα βάρη που πρόσθετε η πολιτική του Ιουστινιανού στον πληθυσμό ογκώθηκαν με τον καιρό και έγιναν αφόρητα• ογκώθηκαν ακόμη πιο πολύ με τις συνεχείς πολεμικές επιχειρήσεις και τον έντονο οικοδομικό οργασμό του αυτοκράτορα. Οι κατακτήσεις του Ιουστινιανού είχαν ως τίμημα την πλήρη οικονομική εξάντληση τη χώρας (…).

ΠΗΓΗ: Georg Ostrogorsky: Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους Τόμοι: Α'+Β'+Γ'1