22/06/16 22:33 - Πώς γεννήθηκε η λυρική ποίηση;

 

Πώς γεννήθηκε η λυρική ποίηση;

«Η παράλληλη αυτή ύπαρξη των δύο γενών, του έπους και της λυρικής ποίησης, μαρτυρείται και από το έπος, που μας παρέχει αρκετά δείγματα λυρικής ποίησης, όπως είναι ο παιάνας που ψάλλεται προς τιμή του Απόλλωνα , το τραγούδι με το οποίο τιμούν την αδελφή του Απόλλωνα οι κοπέλες, ένας υμέναιος και οι θρήνοι για τον Πάτροκλο και τον Έκτορα. Τα δύο γένη συνυπάρχουν, αλλά προηγείται η τελειοποίηση και επομένως η επικράτηση του έπους…»

ΛΕΝΕ* πως η λυρική ποίηση εμφανίζεται παράλληλα με την επική ποιητική παραγωγή. Αρχικά συνοδεύει εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής, όπως είναι η εργασία, οι γαμήλιες τελετές ή οι λατρευτικές συνάξεις. Η παράλληλη αυτή ύπαρξη των δύο γενών, του έπους και της λυρικής ποίησης, μαρτυρείται και από το έπος, που μας παρέχει αρκετά δείγματα λυρικής ποίησης, όπως είναι ο παιάνας που ψάλλεται προς τιμή του Απόλλωνα , το τραγούδι με το οποίο τιμούν την αδελφή του Απόλλωνα οι κοπέλες, ένας υμέναιος και οι θρήνοι για τον Πάτροκλο και τον Έκτορα. Τα δύο γένη συνυπάρχουν, αλλά προηγείται η τελειοποίηση και επομένως η επικράτηση του έπους. Σταδιακά η νέα ποιητική μορφή αναπτύσσεται και μάλιστα ανταγωνιστικά προς το κυρίαρχο έπος, για να επικρατήσει κατά τον 7ο και 6ο αιώνα, καθώς τότε ακριβώς υποχωρεί η επική δημιουργία.

Η εξέλιξη του νέου γένους δεν είναι βέβαια τυχαία, αντίθετα οφείλεται κυρίως στα νέα κοινωνικοπολιτικά δεδομένα, που διαμορφώνονται, και συνδέεται άρρηκτα με την εξέλιξη της πόλης- κράτους.. Βρισκόμαστε σε μία εποχή, κατά την οποία διαφοροποιείται ο τρόπος διακυβέρνησης, διότι σε πολλές πόλεις καταργείται η βασιλεία και η εξουσία διεκδικείται από νέες κοινωνικές ομάδες, που αντλούν τη δύναμή τους όχι από το κληρονομικό δίκαιο ή την αριστοκρατική τους καταγωγή, αλλά από τον πλούτο που αποφέρει η ίδρυση των αποικιών, η ανάπτυξη της ναυτιλίας, η εξέλιξη του εμπορίου. Η διεκδίκηση αυτή συχνά οδηγεί στη σύγκρουση και η κοινωνία γίνεται πεδίο αντιπαράθεσης και ταραχών με πρωταγωνιστές πρόσωπα διαφορετικής κοινωνικής αφετηρίας, αλλά με θεατές ολόκληρο το κοινωνικό σώμα.

Η ηρωική εποχή του έπους με τα ηρωϊκά πρότυπα δράσης και τα πρόσωπα, που διακρίνονται από σύνολο αρετών και υπηρετούν απόλυτες αξίες, έχει πλέον παρέλθει, γι’ αυτό μαζί παρέρχεται και η ποίηση που την εξέφραζε, το έπος. Η μεταβολή, άλλωστε, είχε ήδη αρχίσει από την ποίηση του Ησιόδου. Ο ποιητής με το έργο του Έργα και Ημέραι εκφράζει ένα νέο προβληματισμό, που ασχολείται με τη σκληρότητα της αγροτικής ζωής, την αξιοπρέπεια και τη δικαίωση της τίμιας εργασίας. Γι' αυτό ο Ησίοδος θεωρείται από πολλούς ο πρόδρομος της λυρικής ποίησης ως προς το περιεχόμενο και το ύφος.

Η νέα πραγματικότητα πλουτίζει την εμπειρία και το βίωμα των ανθρώπων, αμφισβητεί κληρονομημένες πεποιθήσεις και σταθερές παραδοσιακές αξίες της αριστοκρατίας και κυρίως αφυπνίζει την ατομικότητα του ανθρώπου. Οι άνθρωποι προβληματίζονται, αποκτούν αυτοσυνείδηση, διαμορφώνουν προσωπικές θέσεις και τις εκφράζουν. Ο μύθος του έπους και η περιγραφική του απόδοση μέσω της αντικειμενικής αφήγησης δεν μπορεί να είναι πλέον ο εκφραστικός τρόπος των ποιητών. Οι νέοι δημιουργοί θέλουν να εξωτερικεύσουν τον εσωτερικό τους κόσμο, να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, να προβάλουν τις αντιλήψεις τους, να κρίνουν τις καταστάσεις, γι' αυτό μετακινούνται από το τρίτο πρόσωπο του έπους στο πρώτο πρόσωπο και αποφεύγουν σε γενικές γραμμές τον αρχαίο μύθο - ή τον χρησιμοποιούν παραδειγματικά - για να περιγράψουν καταστάσεις, όπως οι ίδιοι προσωπικά τις γνώρισαν και τις βίωσαν, γι' αυτό η λυρική ποίηση θεωρείται "προσωπική" ποίηση. Έτσι, ο Β. Snell ονόμασε το κεφάλαιο που αφιέρωσε στη λυρική ποίηση στο έργο του Η ανακάλυψη του πνεύματος: "ανάδειξη του ατόμου στο πλαίσιο της ελληνικής λυρικής ποίησης της αρχαϊκής εποχής" .

===========
*Περισσότερα: http://dide-anatol.att.sch.gr/tte/nea/sumbouloi/arx_lyr_alej.pdf
Σημείωση: Το πρωτότυπο κείμενο είναι πολυτονισμένο.