17/07/16 21:38 - Οι παροιμίες ως σημείο αναφοράς στη ζωή των ανθρώπων!..

 

Οι παροιμίες ως σημείο αναφοράς στη ζωή των ανθρώπων!..

Πρώτος παροιμιογράφος μπορεί να θεωρηθεί ο Αριστοτέλης, γιατί είναι εκείνος που πρώτος άρχισε να συγκεντρώνει και να ερμηνεύει τις παροιμίες. Αναφέρεται και βιβλίο του με τίτλο Περί παροιμιών. Το ίδιο έκαναν κι οι μαθητές του Θεόφραστος και Κλέαρχος. Αλλά εκείνοι που ασχολήθηκαν περισσότερο με τη συλλογή παροιμιών υπήρξαν οι γραμματικοί της Αλεξάνδρειας (Αριστοφάνης ο Βυζάντιος, Αριστείδης ο Μιλήσιος κ.ά.).

ΕΙΝΑΙ αλήθεια ότι η παροιμία είναι έκφραση της σκέψης του λαού, γι’ αυτό και έγραφαν στις προτομές του Ερμή, που βρίσκονταν πάνω σε στήλες, στους κεντρικότερους δρόμους, διάφορα ρητά για φρονηματισμό των διαβατών. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, οι παροιμίες είναι μεταφοραί από είδους εις είδος, δηλαδή είναι ουσιαστικά παρομοιώσεις που αναφέρονται σε ιδιόρρυθμες πράξεις και λόγους των ανθρώπων, για να τις χαρακτηρίσουν με αστείες αναλογίες.

Ο Αριστοτέλης θεωρεί ως κοινές ιδιότητες των παροιμιών τη συντομία στην έκφραση, τη δεξιότητα - έξυπνο περιεχόμενο - και τη δημοτικότητα. Ωστόσο, εκτός από την αφέλεια και το επιγραμματικό της έκφρασης, κύριο χαρακτηριστικό των παροιμιών είναι το ευτράπελο και δηκτικό ύφος, γι’ αυτό και ο Αριστοτέλης τις κατέταξε ανάμεσα στα αστεία. Παρ' όλο που οι παροιμίες δεν αποβλέπουν σε άμεσο διδακτικό σκοπό, κάτω από την αστεία και ειρωνική παρομοίωση κρύβεται κάποια αντικειμενική αλήθεια, που ωστόσο δεν είναι σκοπός. Αλλά με το πέρασμα του χρόνου και τη συχνή επανάληψη, μεταβάλλεται ο ειρωνικός και ευτράπελος χαρακτήρας της παρομοίωσης και σιγά-σιγά εμφανίζεται η αλήθεια. Έτσι η παροιμία γίνεται διδακτική.

Οι σοφοί και οι ποιητές χρησιμοποιούσαν τις παροιμίες στα έργα τους. Ο Ησίοδος, στο διδακτικό του έπος Έργα και Ημέραι, παρέθεσε πολλές γνώμες, και αργότερα η γνωμολογία αποτέλεσε ιδιαίτερο λογοτεχνικό είδος, που κυριότεροι αντιπρόσωποι του ήταν ο Φωκυλίδης και ο Θέογνις. Αλλά και ο Ευριπίδης και ο Μένανδρος βάζουν στο στόμα των ηρώων τους πολλές γνώμες. Ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και διάφοροι άλλοι σοφοί είχαν δημιουργήσει συλλογές παροιμιών και γνωμών για ατομική τους χρήση.

Άλλες παροιμίες προέρχονται από μύθους ή ιστορικά γεγονότα, όπως Λευκώνης ζηλοτυπία, που λέγεται για υπερβολική ζηλοτυπία, γιατί η Λευκώνη, ενώ παραμόνευε μέσα από ένα θάμνο τον άντρα της Κυάνιππο, που τον ζήλευε πολύ, κατασπαράχτηκε από τα σκυλιά του. Ο Αριστοτέλης ήταν, όμως, ο πρώτος που εργάστηκε συστηματικά, συγκέντρωσε και εξήγησε τις παροιμίες, και το έργο του το ακολούθησαν οι μαθητές του Θεόφραστος και Κλέαρχος. Αλλά και μερικοί Ρωμαίοι, όπως ο Καίσαρας και ο Κάτωνας ο Πρεσβύτερος, είχαν σχηματίσει συλλογές από παροιμίες για προσωπική τους χρήση.

Για τις Παροιμίες έχει γράψει ένα πολύ σημαντικό έργο ο μεγάλος Έλληνας λαογράφος, Νικόλαος Πολίτης, όπως και ένα πλήθος άλλων λογίων, συγγραφέων, διανοουμένων και ιστορικών ερευνητών. Είσης υπάρχουν διάφορα ιδρύματα, όπως η Ακαδημία Αθηνών, που έχουν ασχοληθεί ιδιαίτερα με την λαογραφία και κατ' επέκταση με τις ελληνικές παροιμίες.