16/08/11 16:13 - Ώστε είχαμε διακοσμήσει την πλατεία Ομονοίας με ... οκτώ αντί εννέα Μούσες;


Ειρωνικά σχόλια προκάλεσαν οι οκτώ (κι όχι εννέα) Μούσες της πλατείας Ομονοίας, επί εποχής δημάρχου Κωνσταντίνου Κοτζιά!.. (Η φωτογραφία είναι από το ειδικό ένθετο «Επτά Ημέρες» της εφημερίδας «Καθημερινή» της 23ης Ιανουαρίου 1994).

Ώστε είχαμε διακοσμήσει την πλατεία Ομονοίας με ... οκτώ αντί εννέα Μούσες;

Διαβάστε πώς και γιατί μία εποχή στην πλατεία Ομονοίας, υπήρχαν τα αγάλματα οκτώ, αντί εννέα Μουσών, για να δεχτούν οι ιθύνοντες της εποχής εκείνης -και ιδίως ο δήμαρχος Κοτζιάς- τα ειρωνικά σχόλια ανθρώπων της εποχής, όπως αποκαλύπτει η εκλεκτή και πανέμορφη συνεργάτιδά μας, Μαρία Ψιλοπούλου!..

Ο πολιτικός Κωνσταντίνος Κοτζιάς (φωτ. από την έκδ. «100+1 χρόνια Ελλάδα»). Πολύ ωραία η ιδέα του να κοσμήσει την πλατεία Ομονοίας με τα αγάλματα των Εννέα Μουσών, αλλά, απ΄ ό,τι φάνηκε, υπήρξε πολύ άτυχος!..

ΣΑΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ενός χθεσινού αφιερώματος, που είχε η ιστοσελίδα μας, για την πλατεία Ομονοίας, έρχεται να προστεθεί μια πολύ χαριτωμένη ιστορία, που έχει να κάνει με τα αγάλματα των … οκτώ και όχι των εννέα Μουσών, που είχε στήσει στην πλατεία Ομονοίας ο δήμαρχος Κωνσταντίνος Κοτζιάς (1).
Ας διαβάσουμε τι γράφει σε ένα ειδικό αφιέρωμα για το θέμα αυτό η εφημερίδα «Καθημερινή» (2):

Οι Εννέα Μούσες
«Η πλατεία Ομονοίας περιστοιχιζόταν τότε από εννέα τεράστιες βάσεις / βάθρα κι απάνω τους ήταν τοποθετημένα τ’ αγάλματα των Εννέα Μουσών σε υπερμεγέθη κλίμακα. Ήταν κάτι το πολύ εντυπωσιακό.
Ο Κ.Κ. –δηλαδή ο δήμαρχος Αθηναίων Κωνσταντίνος Κοτζιάς- που τα τοποθέτησε έγινε στόχος των πάντων. Επέμενε μια εποχή, λόγω αυτογοητείας, να μετονομαστεί η Ομόνοια σε πλατεία Κοτζιά.
Κατοχή
Όταν ήρθε η Γερμανική Κατοχή το σκηνικό δεν είχε αλλάξει, εκτός από το ότι είχαν φύγει οι Μούσες, όταν στις αντιδικτατορικές διαδηλώσεις του Αυγούστου του 1936 τα πλήθη που συνωστίζονταν στην Ομόνοια έριξαν μια Μούσα σκοτώνοντας έναν…».
Φαίνεται, ότι η θέα των οκτώ -και όχι εννέα- Μουσών προκάλεσε τα ειρωνικά σχόλια διαφόρων ανθρώπων της εποχής, όπως τουλάχιστον γράφει η παραπάνω εφημερίδα, που έχει κάνει και ειδικό αφιέρωμα.
Πάντως, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, πέραν των όποιων ιδεολογικών ή θρησκευτικών πεποιθήσεων του καθενός μας, τα αγάλματα αυτά, όπως το λέει και η ίδια η εφημερίδα «Καθημερινή», ήταν εντυπωσιακά και άξιζε τον κόπο να υπάρχουν αυτά και σήμερα για να μαθαίνουν όχι μόνον οι Έλληνες, αλλά και οι Ξένοι την ιστορία μας και μάλιστα την Ελληνική Μυθολογία!

Ποιες ήσαν οι Εννέα Μούσες
Οι Εννέα Μούσες (3) ήσαν αρχαίες θεότητες της ποίησης, της μουσικής και του χορού. Σύμφωνα με τον Ησίοδο, οι, Μούσες ήταν εννέα, κόρες του Δία και της Μνημοσύνης, που γεννήθηκαν στην Πιερία. Ο Ησίοδος τις αναφέρει με τα ονόματά τους:
1. Κλειώ: Μούσα της ιστορίας
2. Ευτέρπη: Μούσα της λυρικής ποίησης
3. Θάλεια: Μούσα της κωμωδίας και της βουκολικής ποίησης
4. Μελπομένη : Μούσα της τραγωδίας
5. Τερψιχόρη: Μούσα της χορού
6. Ερατώ: Μούσα της ερωτικής ποίησης
7. Πολυμνία: Μούσα της θρησκευτικής ποίησης
8. Ουρανία: Μούσα της αστρονομίας
9. Καλλιόπη: Μούσα της επικής ποίησης.

Είναι γνωστές δυο κύριες ομάδες Μουσών:
• Οι "Πιερίδες" μούσες που προέρχονταν από την Πιερία και σχετίζονταν με το μύθο του Ορφέα και με τη λατρεία του Διόνυσου στη Θράκη.
• Οι "Ελικωνίδες" Μούσες που κατοικούσαν στον Ελικώνα της Βοιωτίας απ' όπου κατέβαιναν και τραγουδούσαν στους ανθρώπους. Αυτές βρίσκονταν σε στενή σχέση με τον Απόλλωνα.
Άλλοι τις θεωρούσαν κόρες του Ουρανού και της Γης. Τις Μούσες τις θεωρούσαν φορείς μεγάλης πνευματικότητας και καλλιτεχνικών εμπνεύσεων. Γι' αυτό και πολλοί ποιητές και φιλόσοφοι τις εξύμνησαν ως θεότητες που χάριζαν στους ανθρώπους της μουσική, την ποιητική έμπνευση και τη θεϊκή σοφία.

Στην αρχαιότητα οι Μούσες απεικονίστηκαν πολύ συχνά. Μερικά από τα πιο γνωστά συμπλέγματα με θέμα τους τις Μούσες είναι τα εξής:
• Το σύμπλεγμα του Ελικώνα, έργο του Κηφισόδοτου του Πρεσβύτερου.
• Το σύμπλεγμα του Φιλίσκου που διακοσμούσε τη στοά της Οκταβίας στη Ρώμη.
Σε τρεις βάσεις, από τη Μαντίνεια, το Αρτεμίσιο της Εφέσου, την Αλικαρνασσό σώζονται ορισμένα ανάγλυφα. Επίσης απεικονίσεις των Μουσών συναντάμε στα ειδώλια της Τανάγρας και της Μυρίνης σε νομίσματα και σε πολλές τοιχογραφίες (Πομπηία). (4)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1. Κοτζιάς, Κωνσταντίνος (Αθήνα 1892 – 1951). Πολιτικός. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και στη Ρώμη. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, το 1921, ίδρυσε την εφημερίδα Χρονικά. Διετέλεσε πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών, ενώ το 1928 έγινε μέλος του Ανώτατου Οικονομικού Συμβουλίου. Το 1934 εξελέγη δήμαρχος της Αθήνας και την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξή διορίστηκε υπουργός διοικητής της πρωτεύουσας. Το 1941 διετέλεσε γενικός διοικητής Θράκης και, μετά την αυτοκτονία του Α. Κορυζή, παρέλαβε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τον βασιλιά, την οποία δεν αποδέχθηκε. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ, όπου εργάστηκε ως δημοσιογράφος. Το 1950 συμμετείχε ανεπιτυχώς στις βουλευτικές εκλογές ως συναρχηγός κόμματος με την επωνυμία Ανεξάρτητος Πολιτική Παράταξις και τον επόμενο χρόνο εξελέγη για δεύτερη φορά δήμαρχος της Αθήνας.
2. Βλέπε ένθετο περιοδικό «Επτά Ημέρες» της εφημερίδας «Καθημερινή», της Κυριακής 23 Ιανουαρίου 1994.
3. μούσα (I) η (ΑΜ μούσα, Α αιολ. τ. μοίσα, δωρ. τ. μώσα, λακων. τ. μώα)• 1. (συν. στον πληθ. ως κύριο ον.) οι Μούσες• θυγατέρες της Μνημοσύνης και του Διός, θεότητες της ποίησης, της λογοτεχνίας, της μουσικής και του χορού και αργότερα της αστρονομίας, της φιλοσοφίας και κάθε πνευματικής αναζήτησης, προστάτιδες κάθε πνευματικής και καλλιτεχνικής εκδήλωσης («άνδρα μοι έννεπε, Μούσα, πολύτροπον...»), Ομ.Οδ.)• 2. μικρός πεπιεσμένος σπόγγος τετράγωνου, τριγωνικού η στρογγυλού σχήματος που χρησιμοποιείται κατά τη Θεία Λειτουργία για τη «συστολή» των Τιμίων Δώρων και για καθαρισμό του Δισκαρίου και του Αντιμηνσίου μετά τη μετάληψη των ιερέων• || (νεοελλ.) 1. φανταστική μορφή που πιστεύεται ότι εμπνέει τους ποιητές, η προσωποποίηση της έμπνευσης• 2. η τεχνοτροπία, η ικανότητα και η ιδιοφυΐα κάθε ποιητή• 3. το σύνολο των ποιητικών έργων ενός λαού, ενός τόπου η μιας χρονικής περιόδου• 4. το φυτό μπανανιά• 5. (ως κύριο ον.) Μούσα• (αστρον.) ονομασία αστεροειδούς• || (μσν.) (ως επίθ.) μουσικός, μελωδικός• || (αρχ.) 1. μουσική, άσμα• 2. ευπρέπεια• 3. ευγλωττία• 4. (στον πληθ.) αι μοῡσαι• προτερήματα εκπαίδευσης («απαίδευτον των περί τας νυμφικάς μούσας νόμων», Πλατ.). [ΕΤΥΜΟΛ. Οι ποικίλες χρήσεις της λ. μούσα, καθώς και το ότι η αρχική σημασία της δεν έχει απόλυτα εξακριβωθεί, έχουν οδηγήσει την ετυμολ. σε διάφορες κατευθύνσεις. Η ύπαρξη διαφορετικών τύπων ανά διάλεκτο (μούσα ιων-αττ., μώσα δωρ., μοίσα αιολ.) βεβαιώνει ότι το ου- του μούσα είναι προϊόν αντέκτασης ενός θηλ. ονόματος σχηματισμένου με επίθημα -ya, αλλά παραμένει ανεξακρίβωτο το θέμα της λ. Πιθανότερη, ωστόσο, θεωρείται η άποψη ότι η λ. ανάγεται σε αμάρτυρο τ. *μονθ-yα (> *μοντ-yα > *μονσσ-α > *μονσ-α > μούσα / μώσα / μοίσα) και συνδέεται με τα μενθήρη, μανθάνω. Κατ' άλλη άποψη, η λ. έχει προέλθει από αμάρτυρο τ. *μοντ-yα και ανάγεται στη ρίζα *men- των μένος, μέμονα. Η άποψη αυτή όμως αφήνει ανερμήνευτη την παρουσία του -τ- στο θ. μεν-. Κατ' άλλους, η λ. ανάγεται στη ρίζα *men- του μένος, αλλά προέρχεται από αμάρτυρο τ. *μον-σα. Η άποψη αυτή προσκρούει σε μορφολογικές δυσχέρειες, καθώς η παραγωγή θηλυκών με κατάληξη -σα είναι σπανιότατη και επειδή το σύμπλεγμα -νσ- κατά τις παλαιές αντεκτάσεις θα οδηγούσε σε σίγηση του -σ-και όχι του -ν-. Η άποψη, εξάλλου, ότι η λ. ανάγεται σε αμάρτυρο τ. *μω-ντ-yα (πρβλ. μώσθαι «επιθυμώ») προσκρούει και σε μορφολογικές και σε σημασιολογικές δυσχέρειες. Έχει, τέλος, προταθεί η σύνδεση της λ. μούσα (< *μοντ-yα), σύμφωνα με τη σημ. «νύμφη των βουνών», με το λατ. mōns, mōntis «βουνό», όμως και η άποψη αυτή προσκρούει στο γεγονός ότι η οικογένεια του λατ. mōns δεν μαρτυρείται σε άλλη λ. της Ελληνικής. Τη λ. δανείστηκε η Λατινική: Μŭsa, musica, mūsaeum (πρβλ. γαλλ. Μuse, musique, mosaique)]. ΠΑΡ. μουσείον, μουσικός• (αρχ.) μουσαίος, μουσάριον (Ι), μούσειος, μουσιάζω, μουσίζω. ΣΥΝΘ. (Α' συνθετικό) μουσόληπτος, μουσοτραφής, μουσουργός, μουσοφιλής• (αρχ.) μουσαγέτας, μούσαρχος, μουσόδομος, μουσοδόνημα, μουσοεπής, μουσόθετος, μουσοκόλαξ, μουσομανής, μουσόμαντις, μουσομήτωρ, μουσολάτακτος, μουσόπλαστος, μουσόπνευστος, μουσόπνους, μουσοποιός, μουσοπόλος, μουσοπρόσωπος, μουσόρρυτος, μουσοτέχνης, μουσοτόκος, μουσόφθαρτος, μουσοφίλητος, μουσοχαρής, μουσωδός• (μσν.) μουσόστολος, μουσότευκτος• (νεοελλ.) μουσόφιλος. (Β' συνθετικό) άμουσος, φιλόμουσος• (αρχ.) αγχίμουσος, απόμουσος, δύσμουσος, έμμουσος, εύμουσος, κακόμουσος, πάμμουσος, παράμουσος, ποικιλόμουσος, πολύμουσος, πτωχόμουσος, υποάμουσος• (νεοελλ.) αφιλόμουσος]. (Πάπυρος, Μέγα Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας)
4. Βλέπε Ερμηνευτικό Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ματζέντα.

Επιμέλεια – Παρουσίαση:


ΜΑΡΙΑ ΨΙΛΟΠΟΥΛΟΥ
Ηθοποιός –Καλλιτέχνιδα
Τηλεπαρουσιάστρια