Ελληνική Παιδεία

Ελληνική Παιδεία

Η κουκουβάγια ήταν ένα έμβλημα που είχαμε ως Γυμνασιόπαιδες στα πηλίκιά μας (ένα είδος μαθητικού καπέλου) και κανείς δεν μας είχε εξηγήσει  ποτέ για ποιο λόγο  βάζαμε την κουκουβάγια μπροστά σ' αυτό πηλίκιο. Πολλοί ισχυρίζονταν ότι η κουκουβάγια ήταν απ' τα πανάρχαια χρόνια έμβλημα της σοφίας, ενώ οι αρχαίοι πρόγονοί μας προφανώς γνώριζαν καλύτερα από εμάς τους Νεοέλληνες, ότι η κουκουβάγια δεν είναι έμβλημα σοφίας (κάθε άλλο, μάλιστα), αλλά ένα πτηνό, που έχει την ικανότητα να διακρίνει τα πάντα μέσα στο σκοτάδι! Για το ξεδιάλυμα αυτού του σκοταδιού, λοιπόν, ανοίγουμε αυτήν την κατηγορία με τίτλο: "Ελληνική Παιδεία"!..

  • Υπάρχει Ύμνος ή Άκουσμα Εγκωμιαστικό για την Μεγάλη του Γένους Σχολή;
    Στη σχολή -όπως γνωρίζουμε- δίδασκαν αρχαία ελληνική γλώσσα, θεολογία, μαθηματικά, φιλοσοφία και φυσική. Οι νέοι που αποφοιτούσαν από αυτή ακολουθούσαν ή τον ιερατικό κλάδο ή, ως λαϊκοί, έπαιρναν υψηλές θέσεις είτε στην Εκκλησία είτε σε διάφορες υπηρεσίες του τουρκικού κράτους. Άλλοι πάλι ακολουθούσαν το διδασκαλικό στάδιο διαδίδοντας την ελληνική παιδεία στο υπόδουλο γένος. Συγγραφείς, μεγάλοι διερμηνείς –τίτλος σημαντικός στην τουρκική ιεραρχία– πατριάρχες και αρχιερείς ήταν απόφοιτοι αυτής της σχολής. Πολλοί επίσης διατέλεσαν και ηγεμόνες στις παραδουνάβιες χώρες (Βλαχία κ.ά.).
  • Πόσο διδακτική είναι η Απολογία του Σωκράτη;
    Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του θεάτρου, που επιχειρείται να μιληθεί η Απολογία του Σωκράτη στην αρχαία ελληνική γλώσσα, ύστερα από δυόμιση χρόνια μεθοδευμένων προβών, για να ακουσθεί με τον φυσικό και οικείο τρόπο που ακούγεται και η σύγχρονη ελληνική γλώσσα. Ο βιωματικός τρόπος ενσάρκωσης του λόγου από τους ηθοποιούς, κάνει την παράσταση μια σπάνια βιωματική εμπειρία και για τους θεατές, που νοιώθουν επίσης βιωματικά τον τελετουργικό χαρακτήρα μιας αναπαράστασης, σαν να μεταφέρονται στην πραγματική ατμόσφαιρα της δίκης του Σωκράτη. Πρόκειται για μια αυθεντική αναπαράσταση της συγκλονιστικότερης Δίκης στην ιστορία του πολιτισμού που κατέγραψε την εικόνα και τα ήθη του Δυτικού κόσμου, έτσι όπως είναι απαράλλακτα μέχρι και σήμερα!..
  • Τι δίδασκε άραγε η αλεξανδρινή σχολή;
    Μεγάλη πρόοδος σημειώθηκε στις θετικές επιστήμες και ιδιαίτερα στην αστρονομία και τα μαθηματικά. Κυριότεροι εκπρόσωποί τους είναι ο περίφημος μαθηματικός Ευκλείδης, από τη Γέλα της Σικελίας (Στοιχεία Γεωμετρίας κ.λπ.), ο Αρχιμήδης ο Συρακούσιος, ο Αρίσταρχος ο Σάμιος, που ανέπτυξε την ηλιοκεντρική θεωρία πριν από τον Κοπέρνικο, ο Ερατοσθένης ο Κυρηναίος, ο Αυτόλυκος εκ Πιτάνης, ο Απολλώνιος εκ Παμφυλίας, ο Ίππαρχος, πατέρας της Τριγωνομετρίας και της Αστρονομίας, ο Κτησίβιος ο Αλεξανδρεύς, ο Βίτων κ.ά. Στην Ανατομία, ο Ηρόφιλος και ο Ερασίστρατος ανακάλυψαν το νευρικό σύστημα!.
  • Ποια είναι τα σημαντικότερα άρθρα του Ευάγγελου Παπανούτσου;
    Μιλάμε για τον άνθρωπο του οποίου οι κυριότερες μεταρρυθμίσεις του ήταν, μεταξύ άλλων, η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στην Εκπαίδευση και ο διαχωρισμός της Μέσης Εκπαίδευσης στις βαθμίδες Γυμνασίου και Λυκείου. Ωστόσο, το εκπαιδευτικό του έργο υπέστη έντονη κριτική και επί της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών αναιρέθηκε σχεδόν ολοσχερώς. Διαβάστε το κείμενο που ακολουθεί!..
  • Το σχολείο μπορεί να γίνει παράγοντας εθνικής αφύπνισης; (2)
    «Αλλ’οι άλλοι; Κάπου εξήντα(3) επίσκοποι, ιερείς ή μοναχοί που αναφέρονται ως λόγιοι; Ν’αποκτηθή αυτή η φήμη δεν ήτον πράγμα δύσκολο. Εις τα Κάλανδα που έψαλλαν τα παιδιά από σπίτι σε σπίτι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, της εορτής του Αγίου Βασιλείου, τι εζητούσε ο κόσμος από τον σοφόν Πατέρα της Εκκλησίας, από τον Ιεράρχην έως σήμερα προστάτην της παιδείας, τι του εζητούσαν όταν κατέβαινε «από την Καισαρείαν, κρατώντας χαρτί και καλαμάρι;» - «Αφού ηξέρεις γράμματα πες μας την αλφαβήτα. Και το ραβδί του ακούμπησε να πη την αλφαβήτα». Φωνή λαού, το τραγούδι έλεγε με τον εκφραστικώτατο τρόπον του, την δίψα διά τα γράμματα και μίαν κατάστασιν πραγμάτων διά την οποίαν έχομε μαρτυρίας όχι τόσο γραφικάς αλλά με μεγαλύτερον κύρος…»
  • Το σχολείο μπορεί να γίνει παράγοντας εθνικής αφύπνισης;
    «Παιδεία εις κάθε γλώσσαν σημαίνει μόρφωσις. Παιδεία υπό την Τουρκοκρατίαν, σημαίνει εις την γλώσσαν του Ελληνισμού την ανάβασιν προς την εθνικήν ανάστασιν. Σημαίνει τον δρόμον τον δύσκολον και συχνά επικίνδυνον εξ αιτίας των περιστάσεων, τον δρόμον τον στενόχωρο εξ αιτίας των σχολαστικών μεθόδων. Αλλά σημαίνει και το επίτευγμα. Tο τέρμα μιας γραμμής η οποία πολλάκις εθλάσθη, αλλά ποτέ δεν εκόπη και έφερε από το σχολειό όπου οδηγούσε το φεγγάρι εις το σχολείον όπου η επανάστασις εκηρύσσετο εις το φως της ημέρας.»
  • Τι διαβάζανε τα Ελληνόπουλα τον περασμένο αιώνα;
    Διαβάστε για παράδειγμα πως η παιδεία της δεκαετίας 1950 είχε τα δικά της ιδεώδη και υψηλά ιδανικά, που είχαν σχέση με τη θρησκεία, την πατρίδα και την οικογένεια. Ο Εσπερινός, για να θυμηθούμε και κάποια ήθη της εποχής, ήταν για τους μαθητές μία καθημερινή συνήθεια, κάτι το οποίο σήμερα δεν υπάρχει, παρά μονάχα όταν ακούμε τον σιγανό απογευματινό ήχο της καμπάνας!..
  • «Τι θα ειπή σκλαβιά»!..
    Ένα κείμενο αφιερωμένο σε όλους εκείνους, τους μορφωμένους και «σπουδαγμένους», (όπως λέγαμε στα χωριά τους σπουδασμένους), τους σοφούς και μορφωμένους οικονομολόγους, που θέλουν να μας φέρουν τους «εγκέφαλους της οικονομικής σοφίας», για να μας πάρουν πίσω την ελευθερία, που αποκτήσαμε με αίμα και όχι με γρόσια, που θέλουν αυτοί!... Διαβάστε τι διδασκόμασταν εμείς τα παλιά εκείνα χρόνια στο Δημοτικό Σχολείο!...
  • Ένα αυγό, ένα 12φυλλο τετράδιο!..
    Την ώρα ακριβώς που τούτος ο τόπος πλημμύρισε από διάφορους γυρολόγους και γραφικούς «πραματευτές ιδεών», που έχουν μετατρέψει την Ελληνοχριστιανική Ιδέα σε ένα πραγματικό εμπόριο, παρατηρούμε το τραγελαφικό φαινόμενο να έχουμε ανθρώπους οι οποίοι κάνουν ό,τι μπορούν για να μας αποδείξουν ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να ζει για ιδέες, αλλά από ιδέες! Πώς θα πάμε μπροστά, βρε παιδιά, που άλλη λύση δεν έχουμε παρά να ικετεύουμε τον Θεό και την Παναγία να μας βοηθήσουν; -- Άγιε Νικόλα, βόηθα με!… --Κούνα και συ τα χέρια σου!…
  • Πώς και γιατί οι αρχαίοι σκότωσαν τον Αίσωπο στους Δελφούς;
    Πέραν τούτου, ας διαβάσουμε και ορισμένα αποφθέγματα και παροιμιώδεις φράσεις του Αισώπου, ενός από τους μεγαλύτερους μυθοπλάστες της αρχαιότητας. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των διηγήσεων του Αισώπου ήταν το επιμύθιο το οποίο ήταν εύληπτο ή κατανοητό για τα παιδιά και το λαό, που δέχονταν με τόση ευχαρίστηση τους λόγους του!..
  • Τι έλεγε μια παλιά διαμαρτυρία του Πανεπιστημίου Αθηνών;
    Διαβάστε το ακριβές κείμενο μιας διαμαρτυρίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 1957, όπου σημαντικές πανεπιστημιακές φυσιογνωμίες (Διονύσης Ζακυθηνός, Σπυρίδων Μαρινάτος, Γ. Ζώρας κ.α.) διέρρηξαν τα ιμάτιά τους για μια απαράδεκτη απόφαση του τότε Υπουργείου Παιδείας.Ποια ήταν αυτή η διαμαρτυρία; Διαβάστε το ακριβές κείμενο:
  • Η άλλη διάσταση της Ελληνικής Παιδείας!...
    «Προκειμένου να πραγματευθώμεν τα φαινόμενα της ζωής, θεωρούμεν απαραίτητον να προτάξωμεν τα περί της συμβολής του Ελληνικού Πνεύματος εις την διαμόρφωσιν ουχί μόνον των Θεωρητικών αλλά και των Θετικών Επιστημών και να τονίσωμεν με τα ζωηρότερα χρώματα ότι μόνον δια της αφομοιώσεως των αρχών, ιδεωδών και εννοιών των αθανάτων και ανυπέρβλητων δημιουργημάτων του Ελληνικού Πνεύματος και της συντήξεως αυτών μετά του χαρακτήρος αυτού, θα κατορθώση ο επιστήμων να εισδύση εις τα ενδότερα της επιστημονικής γνώσεως όσον αφορά την δομήν της ύλης και τα φαινόμενα της ζωής. Δια του Ελληνικού Πνεύματος θα καταστή δυνατή η είσοδος του επιστήμονος εις τον κόσμον της σκέψεως, εις το Φιλοσοφικόν οικοδόμημα των αρχαίων Ελλήνων το οποίον άπτεται και δίδει πρωτοτύπους και βαθυστόχαστους κατευθύνσεις εις όλα τα απασχολούντα τον άνθρωπον προβλήματα και εις όλας τας εκδηλώσεις της ζωής.(…)»
  • Ποία η σημασία των γνωμικών στη ζωή μας;
    «Ο άνθρωπος αγαπά, ο άνθρωπος μισεί, ο άνθρωπος είναι ενάρετος, ο άνθρωπος πιστεύει ή δεν πιστεύει, επιδιώκει πάντοτε, παλεύει πάντοτε και πάντοτε η ηθική πρόθεση των προσπαθειών του είναι η τελείωση της ζωής. Το πνεύμα προσπαθεί να συλλάβει, να ταξινομήσει, να αποκρυπτογραφήσει τις βασικές αλήθειες που διέπουν τις ανθρώπινες σχέσεις ή τις εσωτερικές μας καταστάσεις, να αποκρυσταλλώσει ορισμένα συμπεράσματα, ορισμένες βασικές αρχές, θέλοντας να βοηθήσει έτσι τον άνθρωπο στο να μπορέσει να ιδεί καλύτερα τον εαυτό του και τις πράξεις του…»
  • Το βιβλίο μπορεί να είναι ένας ψυχρός, αλλά πολύ χρήσιμος φίλος!..
    «Η λέξη βιβλίο είναι υποκοριστικό της λέξης βίβλος ή βύβλος (=κύπειρος ο πάπυρος, φυτό υδροχαρές που φυτρώνει στις όχθες του Νείλου). Από το λεπτό φλοιό του παπύρου κατασκεύαζαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι γραφική ύλη, σχοινιά και λεπτά υφάσματα. Είναι γνωστή, εξάλλου, η φράση του Θεόφραστου «έτι δε βίβλος εξ ου τα βιβλία». Με την αρχαία έννοια σημαίνει το αντίγραφο ενός έργου πάνω σε περγαμηνή ή φλοιό παπύρου (βύβλου), γραμμένο από τη μία μόνο πλευρά σε ενωμένες λουρίδες που τυλίγονταν σ’ ένα μικρό κύλινδρο…»